I. Mở đầu.
Nhân cách của con người luôn là một đối tượng nghiên cứu của nhiều
ngành khoa học khác nhau như: Triết học, y học, giáo dục học, tâm lý
học… Trong đó theo quan niệm của tâm lý học thì nhân cách được hiểu
là dùng để nói tới con người với tư cách là một thành viên của một xã hội
nhất định, là chủ thể của các mối quan hệ người – người, của hoạt động
có ý thức và giao lưu. Nói đến nhân cách chúng ta cần phải làm rõ các
vấn đề như: Nhân cách là gì, sự hình thành và phát triển của nhân cách,
vai trò của các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nhân cách,… Để
làm rõ các vấn đề này chúng ta hãy cùng nhau đi yếu phân tích vai trò
của các tố ảnh hưởng tới sự phát triển và hình thành đến nhân cách. Liên
hệ thực tế để rút ra bài học cho riêng mình.

II. Nội dung.
Chúng ta đều biết rằng con người sinh ra vốn chưa có nhân cách. Nhân
cách là cấu tạo mới do từng người tự hình thành nên và phát triển trong
quá trình sống, giao tiếp, học tập, lao động, hoạt động xã hội, vui chơi…
Qua đó chúng ta có thể phân chia các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành
và phát triển của nhân cách thành năm yếu tố là: di truyền, hoàn cảnh
sống, giáo dục, hoạt động, giao tiếp. Để đi vào phân tích vai trò của từng
yếu tố trước hết chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu thế nào là sự phát triển
nhân cách: Sự phát triển nhân cách là sự biến đổi có quy luật cả lượng và
chất về thể chất, về tâm lý, về mặt xã hội của cá nhân.
- Sự phát triển về thể chất thể hiện ở sự tăng trưởng về chiều cao,
trọng lượng, cơ bắp, sự hoàn thiện các giác quan, sự phối hợp các vận
động.
- Sự phát triển về mặt tâm lý thể hiện ở những biến đổi cơ bản trong
quá trình nhận thức, xúc cảm, ý chí, ở sự hình thành các thuộc tính tâm lý
mới của nhân cách.
1


2


khôi phục lại được nhờ sự tập luyện tích cực, ngoài ra sự tác động của
yếu tố di truyền đối với các lứa tuổi là khác nhau. Chẳng hạn như khả
năng tiềm tàng của bộ máy phân tích âm thanh hay hình ảnh của một ai
đó qua thời gian sẽ được hoàn thiện hơn qua sự bồi dưỡng và phát triển
nó từ khi còn nhỏ.
Qua đây chúng ta có thể thấy được rằng yếu tố bẩm sinh – di truyền
đóng một trò đáng kể trong sự phát triển tâm lý nhân cách. Nó tham gia
vào tạo cơ sở vật chất của các hiện tượng tâm lý. Từ đó ta có thể khẳng
định yếu tố bẩm sinh – di truyền có vai trò là tạo tiền đề vật chất của yếu
tố di truyền đối với sự hình thành và phát triển của nhân cách.
2. Hoàn cảnh sống.
Hoàn cảnh sống là một hệ thống phức tạp các hoàn cảnh bên ngoài,
các điều kiện tự nhiên và xã hội xung quanh con người cần thiết cho hoạt
động và sinh hoạt của con người. Qua đó chúng ta có thể phân chia hoàn
cảnh sống làm hai loại đó là hoàn cảnh tự nhiên và hoàn cảnh xã hội.
a. Hoàn cảnh tự nhiên.
Trước hết chúng ta có thể hiểu hoàn cảnh tự nhiên ở đây là hoàn cảnh
địa lý như: đất đai, sông núi, khí hậu… Những điều kiện này sẽ quyết
định đến các ngày sản xuất, đặc tính nghề nghiệp ở mỗi nơi qua đó nó tác
động đến giá trị về cả vật chất lẫn tinh thần của con người. Những hoàn
cảnh tự nhiên có thể tác động đến các phong tục tập quán của các dân tộc,
tác động đến một số nét tâm lý của những con người ở đó. Một ví dụ cho
hoàn cảnh tự nhiên tác động đến nhân cách của con người; Qua sự điều
tra của các nhà tâm lý học của Việt Nam có kết quả cho rằng ở miền bắc
có thời tiết lạnh hơn hẳn các khu vực còn lại điều này làm cá tính người
miền bắc trầm hơn cá tính người miền nam họ có cá tính sôi nổi và
thoáng hơn do thời tiết đã tác động đến đời sống tâm lý của họ.

của chúng ta. Trên thực tế, trẻ sẽ làm những việc mà chúng thấy ta làm
chứ chưa đủ khả năng hiểu những điều chúng ta nói. Chúng ta có thể giáo
dục và làm gương cho trẻ trong các công việc tốt như là: giúp đỡ người
khác, giữ vệ sinh công cộng, lễ phép… để trẻ thấy đó mà noi theo.Cha mẹ
4


nên tìm cách sống và làm việc một cách vui vẻ, hạnh phúc với cuộc sống
rồi chia sẻ những điều đó với trẻ. Ngoài ra tùy theo độ tuổi mà con người
ta sẽ có các cách nhận thức khác nhau về xã hội, càng lớn sự tiếp xúc với
xã hội càng thêm sâu, thêm rộng qua đó sự ảnh hưởng đến nhân cách của
từng người sẽ là không nhỏ.
3. Nhân tố giáo dục.
Chúng ta thấy rằng hoàn cảnh bên ngoài tác động vào cá nhân rất khác
nhau, cùng với những sự tác động có mục đích, có tổ chức thì cũng có
không ít những tác động tự phát, ngẫu nhiên của hoàn cảnh xã hội. Trong
những tác động đó thì giáo dục là sự tác động có mục đích, có tổ chức
nên nó là nhân tố chủ đạo trong sự phát triển nhân cách.
Trong tâm lý học, giáo dục thường được hiểu là quá trình tác động có
ý thức, có mục đích và có kế hoạch về mặt tưởng, đạo đức và hành vi
trong tập thể trẻ em và học sinh, trong gia đình và cơ quan giáo dục
ngoài nhà trường. Nhưng thực ra giáo dục còn có ý nghĩa rộng hơn, giáo
dục bao gồm cả việc dạy học cùng với hệ thống các tác động sư phạm
khác , trực tiếp hoặc gián tiếp trong lớp và ngoài lớp, trong trường và
ngoài trường, trong gia đình và ngoài xã hội. Vai trò chủ đạo của giáo dục
đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ được thể hiện
ở những điểm sau:
- Giáo dục vạch ra chiều hướng cho sự hình thành và phát triển nhân
cách của học sinh và dẫ dắt sự hình thành và phát triển nhân cách cá nhân
của học sinh theo chiều hướng đó.

Thực tế giáo dục cũng đã chứng minh rằng: Sự phát triển tâm lý của
trẻ em chỉ có thể diễn ra một cách tốt đẹp trong những điều kiện của giáo
dục và dạy học. Điều đó càng chứng tỏ tầm quan trọng của giáo dục.
Chính bởi giáo dục có vai trò chủ đạo trong sự hình thành và phát
triển nhân cách, cho nên trong quá trình dạy học và giáo dục chúng ta cần
lưu ý một số điểm sau:
- Dạy học, giáo dục sẽ tạo nên sự phát triển nhân cách khi trong quá
trình đó những sức mạnh của bản thân trẻ được thúc đẩy, khi nhu cầu,
6


động cơ, hứng thú của trẻ được chú ý, khi dạy học và giáo dục phù hợp
với những quy luật bên trong của sự phát triển cá nhân.
- Những yêu cầu của nhà trường, của nhà giáo dục, của môi trường
giáo dục xung quanh đề ra cho trẻ phải không ngừng tăng dần mức độ
phức tạp và khó khăn. Có như vậy sẽ kích thích sự phát triển trí tuệ của
trẻ.
- Giáo dục và dạy học một mặt phải dựa trên sự phát triển đã đạt
được của học sinh, nhưng mặt khác phải đi trước sự phát triển , kéo sự
phát triển tiến lên.
- Giáo dục và dạy học phải luôn chú ý đến việc kích thích được hoạt
động của học sinh , mặt khác, trong quá trình giáo dục và dạy học phải tổ
chức đúng đắn, hợp lý các hoạt động học tập , lao động sản xuất , hoạt
động xã hội – chính trị, thể thao, vui chơi, giải trí … Chính thông qua
hoạt động và giao tiếp ấy mà trẻ ngày càng phát triển về tâm lý, ngày
càng nhận thức thế giới mốt cách sâu sắc hơn.
- Một điều đặc biệt quan trọng là cần phải đánh giá đúng vai trò của
giáo dục trong mối quan hệ với các yếu tố khác, tránh quá đề cao hoặc là
có nhận thức không đúng đắn về vai trò của giáo dục trong sự phát triển
nhân cách con người.

Trước hết Giao tiếp là quá trình tiếp xúc tâm lý giữa con người và con
người nhằm mục đích trao đổi tư tưởng, tình cảm, vốn sống, kinh nghiệm,
kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, hoàn thiện nhân cách bản thân.
Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hội loài người. nhu cầu
giao tiếp là một trong những nhu cầu xã hội cơ bản, xuất hiện sớm nhất ở
con người. Sự phát triển cả một cá nhân được quy định bởi sự phát triển
của tất cả các cá nhân khác mà nó giao tiếp trực tiếp hoặc gián tiếp với
họ. Chính con người làm xuất hiện, duy trì, phát triển giao tiếp và trở
thành sản phẩm của giao tiếp. Nhờ giao tiếp mà chúng ta có thể tự đối
chiếu và đánh giá bản thân mình so với chuẩn mực của xã hội. Qua giao
tiếp mà người khác có thể nhìn nhận mình bằng những con mắt khác
nhau, họ cũng có thể đánh giá bản thân của chúng ta qua sự giao tiếp với
8


chúng ta, giao tiếp gắn mối quan hệ giữa người với người và thông qua
giao tiếp con người có thể đóng góp một phần năng lực của mình vào kho
tàng chung của nhân loại.

C. Phần kết.
Qua bài phân tích trên đây về vai trò của các yếu tố ảnh hưởng tới sự
hình thành và phát triển của nhân cách, ít nhiều chúng ta cũng có sự hiểu
biết thêm về nhân cách về vai trò của các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình
thành và phát triển của nhân cách.

9


D. Danh mục tài liệu tham khảo.
1. Giáo trình: Tâm Lý học đại cương (Đại Học Luật Hà Nội).