BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ- MÔN TÂM LÝ HỌC TƯ PHÁP

Hoạt động giáo dục là quá là quá trình tác động có hệ thống và có mục
đích đến tâm lý người bị giáo dục, để luyện tập cho họ những thói quen cũng
như những phẩm chất tâm lý mà người giáo dục mong muốn. Hoạt động
giáo dục luôn luôn được coi là bộ phận hết sức quan trọng trong các dạng
hoạt động của con người. Quá trình giáo dục là một quá trình tác động có hệ
thống, kết quả của hoạt động giáo dục ở giai đoạn trước, sẽ là tiền đề, là cơ
sở để tiến hành hoạt động giáo dục ở giai đoạn tiếp theo. Trong hoạt động tư
pháp hoạt động giáo dục đóng vai trò nhất định, sau đây em xin đi vào phân
tích vai trò của hoạt động giáo dục trong các giai đoạn tố tụng (điều tra vụ án
hình sự; xét xử vụ án hình sự; giáo dục, cải tạo phạm nhân).

I.

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1. Vai trò của hoạt động giáo dục trong điều tra vụ án hình sự

Trong giai đoạn điều tra, điều tra viên cũng đã bắt đầu thực hiện chức
năng giáo dục. Nội sung của hoạt động giáo dục trong giai đoạn này bao
gồm:
+ Giáo dục ý thức pháp luật cho các công dân
Trong khi tiến hành điều tra, mỗi một cử chỉ, hành vi của điều tra viên
cần được cân nhắc và mang tính giáo dục nhất định. Có như vậy cuộc hỏi
cung mới có kết quả tích cực. Khi giao tiếp với các công dân là các đương
sự có liên quan, ngoài mục đích thu thập thông tin, điều tra viên phải giáo
dục và hình thành ý thức pháp luật cho các công dân. Điều tra viên phải có
thái độ và tác phong làm việc nghiêm túc, khoa học. Trong quá trình làm
việc với các công dân là đương sự điều tra viên phải nắm bắt được diễn biến
tâm lý của họ, nêu một tấm gương sáng trong việc tuân thủ pháp luật, nhằm

làm chứng, người bị hại, có thể dẫn đến thái độ không muốn hợp tác với cơ
quan điều tra. Vì thế, nhiệm vụ của hoạt động giáo dục là phải loại bỏ những
ức chế tâm lý ở đối tượng trên, tạo niềm tin và thiện trí ở họ, để họ tích cực
hợp tác với cơ quan điều tra. Trên thực tế, đã có trường hợp cơ quan điều tra
chưa làm tốt công tác giáo dục của mình nên người bị hại đã không giải tỏa
[Type text]

Page 2


BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ- MÔN TÂM LÝ HỌC TƯ PHÁP

được những ức chế tâm lý của họ, dẫn tới những hành động quá khích, gây
rối, làm ảnh hưởng tới uy tín của các cơ quan bảo vệ pháp luật, ảnh hưởng
tới việc điều tra vụ án.
+ Chức năng giáo dục của điều tra viên thể hiện rõ nét trong hoạt động
đấu tranh với các bị can buộc họ phải khai báo sự thật, từ bỏ con đường
phạm tội, khắc phục các hậu quả đã gây ra…
Nội dung cơ bản của hoạt động giáo dục trong giai đoạn điều tra là
hướng tới cải tạo cảm hóa người phạm tội. Ở giai đoạn điều tra, việc giao
dục người phạm tội chỉ mang tính chất sơ bộ, nhằm bước đầu hình thành ở
họ thái độ ăn năn, hối hận đối với việc phạm tội, từ đó có thái độ thành khẩn
khai báo. Tác động giáo dục ở giai đoạn này là cơ sở cho hoạt động giáo dục
đối với người phạm tội trong những giai đoạn tiếp theo.
Hoạt động giáo dục thực hiện chủ yếu các nhiệm vụ sau:
- Trong giai đoạn điều tra cần phải xây dựng cơ sở cho các hoạt động
giáo dục sau này. Sự hình thành cơ sở giáo dục cho các giai đoạn hoạt
động tư pháp khác có thể biểu hiện bằng sự thu thập thông tin cần
thiết để tổ chức quá trình giáo dục tiếp theo của Tòa án và các tổ chức
xã hội khác được giao nhiệm vụ giáo dục người phạm tội. Điều tra

khai tranh luận về các tình tiết của vụ án, song cũng có thể bí mật nêu ra các
câu hỏi và giải đáp các câu hỏi của nhau. Tâm lý của bị can chỉ có thể bị các
chủ thể khác tác động vào chứ không ai có thể điều khiển được. Điều tra
viên phải nắm bắt được các trạng thái tâm lý của bị can từ đó có những
phương pháp tác động tâm lý phù hợp, khơi dậy ở họ những nhận thức tích
cực, tạo cho “con người chân chính” trong bị can chiến thắng. Thông thường
quá trình tâm lý diễn ra trong bị can do bản thân bị can tự đấu tranh, để tác
động giáo dục đối với bị can, điều tra viên còn có thể thông qua những sự
việc, thông tin có giá trị thuyết phục đối với bị can. Ví dụ để khơi dậy ở bị
can lòng tự hào về gia đình, có thể nêu ra một tấm gương của người thân, từ
đó họ sẽ mạnh dạn, quyết tâm sửa chữa sai lầm.
Trong bất kỳ quá trình cảm hóa nào, sự giáo dục cũng có hai bước phát
triển – quá trình cung cấp tri thức, kinh nghiệm, thói quen; quá trình tự giáo
[Type text]

Page 4


BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ- MÔN TÂM LÝ HỌC TƯ PHÁP

dục một cách tích cực, sáng tạo sử dụng các tri thức, kinh nghiệm và thói
quen mới. Phải có quá trình tự cải tạo nếu không mục đích của giáo dục sẽ
không thể đạt được. Khi điều tra viên khơi dậy được tính tích cực tự giáo
dục của bị can thì hoạt động giáo dục trong giai đoạn điều tra sẽ nhanh
chóng đạt hiệu quả. Mặt khác, sau khi kết thúc giai đoạn điều tra ở bị cáo đã
hình thành trạng thái tâm lý tích cực, sẵn sàng tiếp nhận các tác động giáo
dục của tòa án và các cơ quan cải tạo phạm nhân.
2. Vai trò của choạt động giáo dục trong xét xử vụ án hình sự
Hoạt động giáo dục trong xét xử cũng như trong điều tra đều hướng
tới giáo dục bị cáo và mọi công dân. Tòa án giáo dục mọi người ý thức tôn

răn đe họ nhằm ngăn chặn những hành vi sai trái mà họ dự định hoặc đã và
đang thực hiện. Từ đó, hạn chế được tội phạm, sự nhận thức của công dân
được nâng lên thì ý thức thực hiện và tuân thủ pháp luật cũng được tăng lên.
+ Giáo dục, nâng cao tinh thân trách nhiệm với những lãnh đạo tập thể đã
có những thiếu sót, tạo điều kiện cho tội phạm. Phiên tòa có tác dụng giáo
dục cụ thể hơn và có mục đích rõ rệt đến tập thể nơi bị cáo cư trú và làm
việc, đến cá nhân bị cáo. Điều này được biểu hiện trong phương hướng rõ
ràng khi lấy lời khai người làm chứng, biểu hiện trong việc phát hiện lối
sống và hoạt động của tập thể đã tạo điều kiện và khả năng phạm tội đối với
bị cáo. Cuối cùng, sự lôi cuốn các kiểm sát viên và những người bào chữa
vào quá trình xét xử cũng là phương tiện tăng cường tác động giáo dục của
Tòa án đối với những tập thể này.
+ Hoạt động xét xử giáo dục cả các hội thẩm nhân dân. Quá trình giáo dục
hội thẩm nhân dân thể hiện ở chỗ thẩm phán truyền đạt cho họ những kiến
thức pháp lý nhất định, kinh nghiệm xét xử, phẩm chất ý chí, rèn luyện cho
họ ý thức pháp luật cao hơn. Chức năng của hội thẩm nhân dân, củng cố
quan điểm của mình về nhà nước và pháp luật, tạo ra thói quen, kinh nghiệm
xét xử và giải quyết những vấn đề giáo dục.
Hoạt động giáo dục cần phải xuyên suốt trong tất cả các giai đoạn của
hoạt động xét xử trong nhận thức và thiết kế của Tòa án. Trong giai đoạn
chuẩn bị xét xử, Tòa án không chỉ lập kế hoạch nhận thức trong giai đoạn
[Type text]

Page 6


BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ- MÔN TÂM LÝ HỌC TƯ PHÁP

xét hỏi mà còn lập kế hoạch thực hiện tác động giáo dục. Vì vậy, có thể mời
người làm chứng, đại diện đoàn thể xã hội, nghiên cứu điều kiện sống và

BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ- MÔN TÂM LÝ HỌC TƯ PHÁP

Tác động giáo dục của Tòa án có thể được tiếp tục cả sau khi Tòa àn
tuyên án. Nếu sau khi tuyên án, người bị kết án được hưởng án treo hoặc bị
phạt cải tạo không giam giữ, thì Tòa án cần kết hợp chặt chẽ với tập thể nơi
họ cư trú hoặc làm việc, để giúp họ tổ chức quá trình tự giáo dục và kiểm tra
quá trình cải tạo của họ. Còn trường hợp người bị kết án bị phạt tù, hoạt
động giáo dục của Tòa án phải được thể hiện rõ ràng, cụ thể trong giai đoạn
thi hành án vì đối tượng bị giáo dục đã được thu hẹp. Vì vậy, các phương
pháp tác động giáo dục cũng thay đổi. Tác động giáo dục đến bị cáo với sự
có mặt của tất cả mọi người tại phiên tòa, tất nhiên không thể thực hiện được
bằng những phương pháp vẫn thường sử dụng trong giai đoạn thi hành án.
Trong giai đoạn thi hành án, phương pháp đàm thoại cá nhân, phương pháp
thực nghiệm sư phạm,... có vị trí quan trọng.
Trong trường hợp phạm nhân được tha trước thời hạn một cách có điều
kiện thì chức năng giáo dục lại có thể chuyển sang Tòa án và cùng với chức
năng đó, Tòa án kiểm tra lối sống của phạm nhân đã được cải tạo trong trại
giam, cần phải giúp đỡ họ để họ hòa nhập vào cuộc sống mới trong những
điều kiện mới, trong tập thể mới...
3. Vai trò của hoạt động giáo dục trong quá trình giáo dục, cải tạo

phạm nhân
Mục đích của hoạt động giáo dục trong giai đoạn cait tạo là giáo dục,
cảm hóa phạm nhân, đảm bảo cho họ không tái phạm sau khi mãn hạn tù.
Nói cách khác, hoạt động giáo dục trong giai đoạn cải tạo nhằm triệt tiêu
những lệch lạc đã hình thành trong tâm lý phạm nhân, hình thành những
phẩm chất tâm lý tích cực, phù hợp với yêu cầu của xã hội. Quá trình giáo
dục, cải tạo phạm nhân, chức năng của hoạt động giáo dục được thể hiện rõ
nét nhất. Đây là chức năng giáo dục đặc biệt, nó được thể hiện qua những
nét đặc trưng cơ bản của hoạt động giáo dục, gồm nhưng nét đặc trưng sau:

+ Tác động giáo dục của chính quyền xã, phường, thị trấn hoặc của cơ quan,
tổ chức nơi trước đây phạm nhân cư trú hoặc làm việc đến khi phạm nhân bị
hạn chế.

[Type text]

Page 9


BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ- MÔN TÂM LÝ HỌC TƯ PHÁP

+ Cải tạo trong trại được tiến hành trong nhóm các phạm nhân, trong nhóm
luôn luôn tồn tại những phẩm chất tâm lý tiêu cực nhất định vì họ là những
người phạm tội. Do đó, khi tiến hành hoạt động giáo dục, cải tạo, ban giám
thị phải luôn luôn cân nhắc đến những mâu thuẫn trong giao tiếp giữa các
phạm nhân.
Điều đó đòi hỏi ban giám thị trai giam phải chuẩn bị và sử dụng các
phương pháp tác động đặc thù với mục đích giáo dục, cải tạo, và các phương
pháp phải được sử dụng thường xuyên trong những hoàn cảnh cụ thể được
tạo ra trong nhóm phạm nhân. Muốn cải tạo phạm nhân thì phải đồng thời
tiến hành cải tạo cả nhóm những phạm nhân khác. Ở đây tác dụng giáo dục
phải tiến hành song song và đồng thời đến nhóm phạm nhân và cá nhân
phạm nhân được đặt trong nhóm này. Chính vì vậy, hoạt động giáo dục
trong trại cải tạo được phát triển theo hai hướng, đó là giáo dục nhóm phạm
nhân và giáo dục một phạm nhân cụ thể. Giáo dục một phạm nhân cụ thể chỉ
có thể đạt hiệu quả khi có sự tham gia của cả nhà giáo dục và cả nhóm phạm
nhân cũng tham gia. Mặt khác, mỗi một phạm nhân cụ thể cũng ảnh hưởng
đến việc giáo dục nhóm phạm nhân. Cùng với hoạt động giáo dục, cán bộ
quản giáo phải luôn luôn xây dựng và so sánh, đối chiếu với mô hình tư duy
về cấu trúc nhân cách của phạm nhân, như trước đây họ là người như thế


KẾT LUẬN

Giáo dục là một hoạt động có vai trò quan trọng không chỉ trong đời
sống hàng ngày mà còn trong các giai đoạn tố tụng như: điều tra vụ án hình
sự; xét xử vụ án hình sự; giáo dục, cải tạo phạm nhân. Trong mỗi trường
hợp, hoàn cảnh hoạt động giáo dục có những vai trò và nội dung khác nhau,
trong các giai đoạn tố tụng, hoạt động giáo dục cũng có vai trò và nội dung
riêng. Hoạt động này được tiến hành xuyên suốt trong các giai đoan của hoạt
động tư pháp, nó mang tính hệ thống, đồng bộ trong việc cải tạo, cảm hóa
người phạm tội, giúp người phạm tội có thái độ tích cực trong các giai đoạn
tố tụng. Làm chuyển biến về tâm lý của họ, từ đó họ có những xử sự, hành
vi phù hợp với chuẩn mực xã hội, tiến tới hình thành nhân cách mới hoàn
thiện hơn, để trở thành công dân tốt cho xã hội.

[Type text]

Page 11


BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ- MÔN TÂM LÝ HỌC TƯ PHÁP

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Tâm lý học tư pháp; Trường đại học Luật Hà Nội; Nxb. Bộ
Công an; HN-2006
2. Tâm lý học tư pháp – Hướng dẫn trả lời lý thuyết, giải bài tập tình
huông, trắc nghiệm; Th.s Chu Liên Anh và Th.s Dương Thị Loan;
Nxb. Chính trị - hành chính; HN-2010

[Type text]

cải tạo phạm nhân............................................................
II.

KẾT

11

LUẬN.........................................................................
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................

[Type text]

12

Page 13