ỦY BAN NHÂN DÂN QUẬN NAM TỪ LIÊM
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Mã SKKN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: KINH NGHIỆM SƯU TẦM VÀ CHỌN LỜI MỚI
MỘT SỐ BÀI ĐỒNG DAO DÀNH CHO TRẺ MẦM NON

NGười viết: Nguyễn Thu Trang

Năm học: 2014 – 2015


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

MỤC LỤC
MỤC LỤC................................................................................................................................................2

2


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ và kỹ thuật điện tử xâm nhập
đến từng mái trường, từng gia đình, đến từng trẻ em, làm sao chúng ta có thể
yên tâm với con em mình khi từng ngày, từng giờ tiếp cận những mặt trái của
thời đại công nghệ đang ảnh hưởng không mấy tích cực đến sự hình thành và

3


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

Giúp trẻ phát triển một cách toàn diện về: ngôn ngữ, thể chất, nhận thức,
thẩm mỹ và tình cảm quan hệ xã hội, hướng trẻ đến với truyền thống văn hoá
dân tộc.
Giúp các đồng nghiệp và các bậc phụ huynh có thêm tài liệu và kinh
nghiệm để giáo dục trẻ đạt hiệu quả.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu:
Việc sưu tầm và chọn lời mới cho một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm
non.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
Với các bài đồng dao sưu tầm và sáng tác được, tôi áp dụng trong công
tác giáo dục trẻ tại một số lớp tại nhà trường như sau:
- Tôi tổ chức cho trẻ làm quen với các bài đồng dao ở mọi lúc mọi nơi:
trong giờ làm quen với văn học, giờ hoạt động ngoài trời, giờ hoạt động góc, các
hoạt động chuyển tiếp, giờ sinh hoạt chiều và tích hợp trong các môn học khác...
- Tôi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi tương ứng với các bài đồng dao.
- Tuỳ theo độ tuổi của trẻ, hay tuỳ theo từng chủ điểm, tuỳ theo nội dung
giáo dục mà giáo viên có thể lựa chọn những bài đồng dao khác nhau cho phù
hợp.
4. Phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài, hệ thống hóa các vấn đề khái
quát trong tài liệu để xây dựng cơ sơ lý luận cho đề tài.
4.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát.

dao. Đây chính là cơ sở để tôi tìm đến với các bài đồng dao, nghiên cứu, sưu
tầm và sáng tạo trò chơi mới để vừa đưa đồng dao đến với trẻ, vừa thực hiện
được mục tiêu giáo dục.
1.2. Các tiêu chí lựa chọn các bài đồng dao
Tiêu chí thứ nhất: Lựa chọn nội dung dễ hát, dễ chơi
Trong các thể loại Đồng dao thì các bài Đồng dao luôn chứa đựng những
hình tượng sinh động, phong phú, những bài Đồng dao theo kết cấu chuỗi, có
nội dung của từng sự vật, sự việc riêng lẻ. Đây là những nội dung giúp trẻ nhận
biết và khám phá thế giới xung quanh theo các chủ đề giáo dục ở trường mầm
non, phù hợp với lứa tuổi mầm non. Các bài Đồng dao dễ hát, dễ nhớ, có nội
dung ca từ có giá trị thẩm mĩ cao, biểu hiện cái đẹp trong thiên nhiên và cuộc
sống. Các bài hát, các trò chơi Đồng dao có bố cục ngắn gọn, rõ ràng, không quá
dài để phù hợp với thời gian lên lớp, phù hợp với từng độ tuổi, có ý nghĩa giáo
dục cao.
5


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

Tiêu chí thứ hai: Lựa chọn đảm bảo tính hấp dẫn, hào hứng
Nói đến tuổi thơ là nói đến sự vui chơi, ca hát, các cháu hát trong lúc
chơi, chơi trong lúc hát, các bài hát Đồng dao là các bài hát vui nhộn, những câu
hát có vần điệu, tiết tấu nhịp nhàng, dễ nhớ dễ thuộc, hấp dẫn, có nội dung phù
hợp, giúp trẻ vừa vui chơi giải trí vừa học hỏi và phát triển mở mang trí tuệ. Trò
chơi Đồng dao phải hấp dẫn trẻ, lôi cuốn trẻ để trẻ hào hứng, hứng thú trong giờ
học âm nhạc, sự hấp dẫn là một trong những tiêu chí quan trọng cuốn hút trẻ tới
với trò chơi, tới với âm nhạc. Từ sự hấp dẫn và hào hứng trong quá trình “học
mà chơi, chơi mà học” trẻ sẽ tiếp thu được những kiến thức mới, những cách
giải quyết vấn đề nảy sinh cũng như việc phát triển kỹ năng làm việc theo nhóm.
Tiêu chí thứ ba: Lựa chọn nội dung theo chủ đề giáo dục tại trường mầm non


Đồng dao đóng vai trò quan trọng trong đời sống trẻ thơ. Đó là những câu
tục ngữ, ca dao có nội dung gần gũi với trẻ, trẻ thường đọc khi vui chơi. Trẻ nhỏ
có tâm hồn trong sáng, bay bổng, giàu tưởng tượng, giàu cảm xúc, ham hoạt
động, thích vui chơi, thích bầu bạn. Do đó, các cháu dễ hòa nhập và tâm trạng
các nhân vật một cách hồn nhiên vô tư. Tác phẩm đồng dao đã thỏa mãn nhu cầu
này của trẻ mầm non.
Được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban giám hiệu và đồng nghiệp trong
trường; với tài liệu phong phú tường xuyên được bổ xung và đổi mới, đầy đủ đồ
dùng dạy học hiện đại, thuận lợi cho việc nâng cao chất lượng học sinh
Khi trẻ đọc và chơi kết hợp với đồng dao, tôi thấy phụ huynh rất vui vì đa
số các bài đồng dao đều mang tính giáo dục cao, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ,
tình cảm, thẩm mỹ một cách tự nhiên, đáng yêu.
2.2. Khó khăn
Diện tích phòng học còn chật hẹp nên việc tổ chức chơi và làm quen với
các bài đồng dao còn gặp nhiều khó khăn.
Giáo viên trường mầm non của tôi đã sử dụng nhiều bài đồng dao trong
khi tổ chức các hoạt động học tập và vui chơi cho trẻ. Nhưng vì số lượng bài ít
nên sử dụng lặp đi lặp lại gây nhàm chán cho trẻ.
Hiện nay, các trường mầm non đang thực hiện chương trình giáo dục
mầm non theo hướng đổi mới. Vì vậy, chương trình giáo dục trẻ được thực hiện
theo các chủ đề, chủ điểm. Có những bài đồng dao có nhịp điệu, trò chơi hấp
dẫn trẻ thì nội dung lại không phù hợp với chủ điểm giáo dục mà giáo viên đang
thực hiện. Nên giáo viên gặp nhiều khó khăn trong việc lựa chọn và tổ chức các
hoạt động cho trẻ làm quen với các bài đồng dao.
2.3. Khảo sát trên trẻ
Sau khi nhận thấy tầm quan trọng của đồng dao đối với sự phát triển của
trẻ. Tôi đã làm một số khảo sát trên trẻ nhằm đưa ra những biện pháp phù hợp
khi đưa đồng dao đến với trẻ của lớp tôi. Qua quan sát, điều tra tôi nhận thấy
được thực trạng cụ thể của trẻ lớp mình như sau:

dao cổ, qua sáng kiến này tôi muốn chọn lời, sưu tầm và sáng tạo trò chơi phù
hợp cho một số bài đồng dao, với mong muốn sẽ cung cấp thêm cho các đồng
nghiệp một tài liệu tham khảo về vấn đề này.
3. Sưu tầm, chọn lời mới cho một số bài đồng dao và cách chơi các trò
chơi tương ứng với các bài đồng dao đó.
Bài 1: DUNG DĂNG DUNG DẺ
Dung dăng dung dẻ
Cho cóc ở nhà
Dắt trẻ đi chơi
Cho gà bới bếp
Đến cổng nhà trời
Xì xà xì xụp
Lạy cậu lạy mợ
Ngồi thụp xuống đây ( Lời cũ)
Cho cháu về quê
Cho dê đi học
Lời 1: Dung dăng dung dẻ
Dung dăng dung dẻ
Dắt trẻ đi chơi
Đến cổng nhà trời
Tìm nơi gió mát

Cùng hát véo von
Mời ông trăng tròn
Xuống chơi với bé
Xì xà xì xụp
Ngồi thụp xuống đây.
(Sưu tầm)

Lời 2: Dung dăng dung dẻ

Đến chỗ đông người

Nếu không nhìn kỹ
Người ta vô ý
Chân dẫm phải chân
Đau đớn vô cùng
Còn chi vui vẻ
Dung dăng dung dẻ
Dắt trẻ đi chơi

Những buổi đẹp trời
Tìm nơi râm mát
Cùng nhau ca hát
Cất tiếng cười vang
Nhảy múa nhịp nhàng
Cho lòng tươi trẻ.
(Lời mới)

 Mục đích giáo dục:
- Phát triển ngôn ngữ, mở rộng vốn từ và củng cố vận động đi cho trẻ.
- Dạy trẻ biết tự bảo vệ bản thân khi đi ra đường.
- Giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên.
- Thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ.
 Đối tượng chơi: Có thể áp dụng cho mọi lứa tuổi trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi),
trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi), trẻ mẫu gíáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu giáo lớn (5-6
tuổi).
 Cách chơi:
- Các cháu cùng nắm tay nhau, vừa đi vừa đung đưa theo nhịp bài đồng
dao. Đến câu “ngồi thụp xuống đây” hay “lâu lâu lại ngồi” thì tất cả cùng
ngồi xổm một lát, rồi lại đứng dậy vừa đi vừa đọc tiếp bài đồng dao.

-

Mục đích giáo dục:
Luyện tập cho trẻ có tính phản xạ, cử động nhanh nhẹn.
Cung cấp thêm kiến thức về thế giới động vật cho trẻ.
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ.
Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi).
Cách chơi:
Khoảng 3-4 trẻ một nhóm. Một trẻ làm “cái” xoè bàn tay ra. Các trẻ khác
đặt ngón tay trỏ vào lòng bàn tay trẻ làm “cái”. Trẻ làm “cái” vừa gõ ngón
tay vừa đọc theo nhịp bài đồng dao (hình 3,4).
- Đến câu cuối cùng, trẻ làm “cái” nắm tay vào để bắt các ngón tay của các
bạn. Các bạn phải rút nhanh ngón tảya khỏi bàn tay của trẻ làm “cái”. Ai
10


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

bị “cái” bắt ngón tay thì xoè bàn tay ra, đọc theo nhịp bài đồng dao trên
cho các bạn chơi tiếp.

Hình 3,4: Các bé chơi “Chi chi chành chành”
Bài 3: ĐI CẦU ĐI QUÁN
Đi cầu đi quán
Về cho ăn thóc
Đi bán lợn con
Mua lược chải tóc
Đi mua cái xoong
Mua cặp cài đầu
Đem về đun nấu

“Tàu lên dốc”: khi nghe hiệu lệnh“tàu lên dốc”, tất cả đi bàn chân nhón
lên, đi bằng mũi bàn chân.
“Tàu xuống dốc”: khi nghe hiệu lệnh“tàu lên dốc”, tất cả đi bằng gót
chân.
Vừa đi trẻ, những trẻ làm toa tàu phía sau vừa hát bài đồng dao (Hình 5).
Với cách chơi tượng tự, chúng ta có thể thay đổi lời bài đồng dao thành
lời bài hát như sau:
Nào mời anh lên tàu lửa chúng mình đi!
Đi đi khắp nơi, mà không thích sao?
Nào mời anh lên tàu lửa chúng mình đi!
Đi đi khắp nơi, mà không tốn tiền
Anh có đi không?
Tôi đi!
Nào mời anh lên tàu lửa chúng mình đi!
(Sưu tầm)

12


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

Bài 4: BỊT MẮT BẮT DÊ
Một bầy trẻ nhỏ
Bịt mắt bắt dê
Dê vấp bờ hè
Ngã kềnh bốn vó
Mọi người chười rộ
Cố đuổi vòng quanh
Dê chạy thật nhanh
Túm ngay một chú

Hình 7,8,9: Trẻ chơi trò chơi “Bịt mắt bắt dê” - ở HĐ ngoài trời

14


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

Bài 5: TRỒNG NỤ, TRỒNG HOA
Lời 1:Trồng nụ trồng hoa
Có chân thì rụt… (Lời mới)
Trồng nụ trồng hoa
Hoe hoe hoa khế
Lời 2: Trồng nụ trồng hoa
Khế ngọt khế chua
Trồng cây chuối
Cột đình cột chùa
Chuối ra hoa
Hai tay ôm cột
Hoa ra quả
Cây cam cây quýt
Quả ra pháo
Cây mít cây hồng
Pháo nổ đoành ( Lời mới)
Cành đa cành nhãn
 Mục đích giáo dục:
Cho trẻ làm quen với âm điệu du dương của đồng dao, nhằm giúp cho trẻ sau
này biết yêu mếm ngôn ngữ của dân tộc Việt Nam.
- Cung cấp thêm kiến thức về thế giới thực vật cho trẻ.
- Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ.
- Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi).


15


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

Lời 3: Nu na nu nống

Đá râu con mèo
Đá ra đường cái

Thằng công cái cạc
Đá xỉa đá xoi
Đá đầu con voi
Đá lên đá xuống
Đá ruộng bồ câu

Gặp gái đi đường
Có phường chống quân
Có chân thì rút!
(Sưu tầm)

 Mục đích giáo dục:
- Cho trẻ làm quen với âm điệu du dương của đồng dao, nhằm giúp cho trẻ
sau này biết yêu mến ngôn ngữ của dân tộc Việt Nam.
- Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ.
 Đối tượng chơi: Trẻ nhà trẻ (dưới 3 tuổi), trẻ mẫu gíáo bé (3-4 tuổi).
 Cách chơi:
Cho trẻ chơi tương tự như chơi trò chơi “trồng đậu, trồng cà”.


ếch ở xa.
- Tất cả các bạn còn lại đứng trong vòng tròn làm ếch. Khi người điều
khiển phát lệnh và bắt nhịp thì các chú ếch bắt đầu hát bài đồng dao. Khi hát làm
động tác như ếch đang nhảy, tay chống nạnh, chân chụm lại, hơi nhún xuống
nhảy lung tung như con ếch.
- Nếu thấy người đi câu còn ở xa thì các chú ếch nhảy lên bờ (ra khỏi
vòng tròn) để rong chơi.
- Người đi câu đuổi theo, nếu quăng giây chúng vào chú ếch nào thì chú
ếch đó phải thay làm người đi câu. Nếu lâu người đi câu không bắt được chú ếch
nào thì người đi câu phải nhảy ếch một vòng quanh ao.
Bài 8: TẬP TẦM VÔNG
17


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

Lời 1: Tập tầm vông
Tập tầm vông
Tay đàng đông
Tay đàng tây
Tay nào mây?
Tay nào gió?
Tập tầm vó
Tay nào có?
Tay nào không?
Tay nào phồng?
Tay nào đẹp?
(Lời mới)



nhiều kiểu vận động tay khác nhau, vận động chân, lắc đầu...(Hình 13,14)

18


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

- Đối với những trẻ lớn, cô cho hai trẻ ngồi đối mặt nhau, vừa hát bài đồng
dao vừa theo nhịp đập lòng bàn tay vào nhau: hoặc đạp thẳng, hoặc đập
chéo, hoặc một cao một hạ thấp, hoặc kết hợp nhiều cách khác nhau...
Bài 9: THẢ ĐỈA BA BA
Lời 1: Thả đỉa ba ba
Lời 2: Thả đỉa ba ba
Thả đỉa ba ba
Thả đỉa ba ba
Con đỉa đeo bà
Làm ngỗng, làm gà
Con gà cục tác
Làm voi, làm gấu
Mỏ nhát cầm chầu
Làm anh cá sấu
Con mèo cầm lái
Làm chị ễnh ương
Con nhái chạy buồm
Làm bác linh dương
Con tôm tát nước
Cùng chạy bốn phương.
Vục nước rỡn trăng.
(Lời mới)
(Sưu tầm)


Bài 10: KÉO CƯA LỪA XẺ
Lời 1: Kéo cưa lừa xẻ
Kéo cưa lừa xẻ
Bé ngoan bé khoẻ
Nhớ chăm học hành
Học nhanh học giỏi
Sẽ giành điểm nười.
(Lời mới)


-

Lời 2: Cút ca cút kít
Cút ca cút kít
Làm ít ăn nhiều
Nằm đâu ngủ đấy
Nó lấy mất cưa
Lấy gì mà kéo!!!
(Sưu tầm)

Lời 3: Kéo cưa lừa kít
Kéo cưa lừa kít
Làm ít ăn nhiều
Làm đâu bỏ đấy
Trộm lấy mất cưa
Lấy gì mà kéo.
(Sưu tầm)

Mục đích giáo dục:

Mục đích giáo dục:
Củng cố vận động chạyvà rèn luyện khả năng định hướng trong không
gian cho trẻ.
Luyện tập đếm trong phạm vi 10 cho trẻ.
Phát triển ngôn ngữ và thoả mãn nhu cầu vui chơi của trẻ.
Đối tượng chơi: Trẻ mẫu gíáo nhỡ (4-5 tuổi), trẻ mẫu gíáo lớn (5-6 tuổi).

Hình 19, 20, 21: Nào mình cùng “ rồng rắn lên mây”Trò chơi vận động ở HĐ ngoài trời
 Cách chơi:
22


Kinh nghiệm sưu tầm và chọn lời mới một số bài đồng dao dành cho trẻ mầm non

- Một trẻ làm thầy thuốc, đứng hoặc ngồi một chỗ. Các trẻ khác túm đuôi
áo nhau thành rồng rắn. Rồng rắn đi lượn vòng vèo vừa đi vừa hát bài
đồng dao.
- Đến câu cuối cùng thì dừng lại trước mặt “thầy thuốc”. Người đóng vai
“thầy thuốc” trả lời: “Thầy thuốc đi chơi!” (hay di chợ, đi vắng…). Đoàn
người lại đi và hát tiếp cho đến khi thầy thuốc trả lời: “có”.
- “Rồng rắn” và“thầy thuốc” đối thoại với nhau:
- Thầy thuốc: Mẹ con rồng rắn đi đâu?
- Rồng rắn: Rồng rắn đi lấy thuốc để chữa bệnh cho con.
- Thầy thuốc: Con lên mấy?
- Rồng rắn: Con lên một.
- Thầy thuốc: Thuốc chẳng ngon.
- Rồng rắn: Con lên hai.
- Thầy thuốc: Thuốc chẳng ngon.
Cứ thế cho đến khi “Rồng rắn” trả lời:
- Rồng rắn: con lên mười

Trẻ nắm được kỹ năng chơi trò chơi dân gian

Thực
trạng
SL
%
30
51
35
60

Thử
nghiệm
SL %
57 98
57 98

40
30

56
56

68
51

96
96

* Nhận xét:

còn có ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục ngôn ngữ tiếng Việt và giáo dục
những truyền thống văn hoá dân tộc cho trẻ.
2. Kiến nghị, đề xuất
Qua việc nghiên cứu sưu tầm và viết lời mới cho một số bài đồng dao phục
vụ công tác giáo dục trẻ, tôi có một số ý kiến đề xuất sau:
Cho phép được phổ biến các bài đồng dao được sưu tầm và viết lời mới cùng
những trò chơi dân gian đi kèm các bài đồng dao trong phạm vi trường trong
những năm học sau.
Cần tạo điều kiện cho giáo viên trong trường được đi kiến tập, thăm quan,
dự các lớp tập huấn để giáo viên có cơ hội học hỏi thêm kinh nghiệm tổ chức
các hoạt động học tập và vui chơi cho trẻ.
Tăng cường đầu tư kinh phí, thời gian, đồng thời hướng dẫn, động viên,
khuyến khích giáo viên tích cực nghiên cứu, sáng tạo thêm nhiều học liệu mới,
nhiều hoạt động mới, hấp dẫn trẻ và có hiệu quả để phục vụ cho công tác giáo
dục trẻ.
Trên đây là một số bài đồng dao mà tôi sưu tầm, chọn lời mới cùng các trò
chơi dân gian mà tôi đã nghiên cứu và đề xuất. Tôi mạnh dạn nêu ra để đồng
nghiệp tham khảo. Tuy vậy, do điều kiện có hạn nên đề tài còn nhiều thiếu sót,
tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý hội đồng khoa học để bài sáng kiến
của tôi hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn

25