1
Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

DẠNG THỊ PHƯỢNG
ĐẶNG THỊ PHƯỢNG

NÂNG CAO HIỆU QƯẢ HOẠT ĐỘNG VĂN HOÁ TINH THẦN
CỦA CÔNG NHÂN TRONG CAC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ
THẢNH
PHÓ
VINH
TRONG
HIỆN NAY
.
NÂNGỞCAO
HIỆU
QUẢ
HOẠT
ĐỘNGGIAI
VĂNĐOẠN‘
HOÁ TINH
THẦN
(Thông
qua
khảo
sát
tại
một

LỜI CẢM ƠN

Đẻ hoàn thành Luận văn thạc sỹ, chúng tôi xin chân thành cảm cm:
phòng Sau đại học, khoa Giáo dục chính trị trường Đại học Vinh. Đặc biệt, tôi
xin gửi lời cảm ơn tới các giảng viên đã trực tiếp bồi dưỡng, giảng dạy trong
suốt quá trình học Cao học vừa qua và cảm ơn PGS.TS. Nguyễn Lương Bằng
- người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo cho tôi để hoàn thành
luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng thống kê ủy ban nhân dân thành phố
Vinh, Sở Ke hoạch và Đầu tư, Sở Lao động Thương binh & Xã hội, Hội
doanh nghiệp vừa và nhỏ Nghệ An, công nhân trong một số doanh nghiệp
cùng gia đình, bạn bè... đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình
học tập và nghiên cứu đề tài.
Tác giả luận văn

Đặng Thị Phượng


3

MỤC LỤC

A. MỞ ĐẦU...................................................................................................... 4
B. NỘI DƯNG................................................................................................13
Chương 1. Cơ SỞ LÍ LUẬN CỦA HOẠT DỘNG VĂN HOÁ TINH
THẦN CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN
HIỆN
13
ViệtNAY............................................................................................................
Nam trong giai đoạn hiện nay....................................................................35

A. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Kết họp hài hòa giữa đòi sống vật chất và đời sống văn hoá tinh thần là
một nhân tố vô cùng quan trọng, là động lực, nền tảng của sự phát triên xã
hội. Bởi cùng với đời sống vật chất, đời sống văn hoá tinh thần luôn gắn bó
song hành, bổ sung mật thiết với nhau nhằm mang lại hạnh phúc cho con
người và xã hội.
Trải qua gần 30 năm thực hiện thành công quá trình đối mới, cùng với
sự phát triên kinh tế - xã hội, nhìn chung đời sống vật chất và tinh thần của
giai cấp công nhân và người lao động ở thành phố Vinh nói riêng và Nghệ An
nói chung ngày càng được cải thiện và nâng cao. Bên cạnh việc góp phần giải
quyết công ăn việc làm cho người lao động, ổn định đời sống vật chất thì vấn
đề chăm lo xây dựng đời sống văn hoá tinh thần cho giai cấp công nhân và
người lao động là một việc làm hết sức cần thiết và cấp bách. Điều này đã
được thể hiện được tinh thần của Nghị quyết trung ưong 5 khóa VIII “về xây
dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc văn hóa
dân tộc”. Đồng thời, không chỉ là lợi ích trước mắt của người lao động mà
còn là mục tiêu lâu dài của Đảng và tổ chức Công đoàn đồng thời là nhiệm vụ
của toàn bộ hệ thống chính trị trong giai đoạn hiện nay. Xác định được nhiệm
vụ này, trong nghị quyết lần thứ sáu của đại hội X của Đảng cũng đã chỉ rõ:
“Không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hoá tinh thần cho giai cấp
công nhân và quan tâm giải quyết kịp thời những vấn đề bức xúc, cấp bách
của giai cấp công nhân”.
Quán triệt tinh thần của Nghị quyết 20 lần thứ sáu của Đại hội X về
vấn đề xây dựng giai cấp công nhân trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nước trong thời gian qua đã có nhiều đơn vị, doanh


5



văn hóa tinh thần của công nhân nói riêng. Chính vì thế, bên cạnh việc nâng
cao đời sống vật chất thì việc nâng cao sống văn hoá thần cho công nhân
trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ là một trong những nhiệm vụ quan trọng
và cấp bách hiện nay. Do đó, cần có sự đầu tư nghiên cứu nghiêm túc xây
dựng công tác lí luận gắn với hoạt động thực tiễn hài hoà nhằm đưa ra những
giải pháp tối ưu nhằm xây dựng và nâng cao hiệu quả hoạt động văn hoá tinh
thần cho công nhân đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay.
Với mong muốn có một đánh giá sát thực, khách quan về thực trạng đời
sống văn hoá tinh thần của công nhân và người lao động, từ đó đưa ra những
phương hướng và giải pháp nhằm xây dựng và góp phần nâng cao đời sống
văn hoá tinh thần cho công nhân trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở thành
phố Vinh nói riêng và các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Nghệ An nói
chung. Chúng tôi chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả hoạt động văn hoá tinh
thần của công nhản trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở thành pho Vinh
trong giai đoạn hiện nay ” (Thông qua khảo sát tại một so doanh nghiệp
trên địa bàn thành pho Vinh) làm luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Lý luận và
phương pháp giảng dạy bộ môn Giáo dục Chính trị.
2. Tình hình nghiên cún đề tài

Trong giai đoạn hiện nay, cả nước ta đang trong thời kỳ quá độ đi lên
xây dựng chủ nghĩa xã hội, phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng
xã hội chủ nghĩa vừa hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Cùng với việc phát
triển nâng cao đời sống vật chất thì việc nâng cao hiệu quả đòi sống văn hoá
tinh thần là một bài toán khó cần được giải đáp nhằm đáp ứng yêu cầu nguyên
vọng bức thiết của công nhân và toàn xã hội. Đe hỗ trợ cho các doanh nghiệp
vừa và nhỏ Chính phủ đã ban hành Nghị định 56/2009/NĐ-CP, theo đó loại
hình doanh nghiệp này đã được hỗ trợ về tài chính, thông tin, sử dụng khoa




8

4 năm 2011); Phát triến văn hóa tỉnh thần trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ
ở Nghệ An hiện nay - Võ Thị Hà (luận văn thạc sỹ năm 2001); tác giả nguyễn
Văn Quyết, Nâng cao hiện quả hoạt động vãn hóa tinh thần của công nhân
tại khu công nghiệp chế xuất Tân Thuận quân 7 - Tp Hồ Chí Minh trong giai
đoạn hiện nay (Luận văn thạc sỹ năm 2012). Những công trình nghiên cứu
này đã góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề về lý luận cũng như thực tiễn về
tình hình công tác nâng cao hiệu quả hoạt động văn hóa tinh thần cho công
nhân hiện nay; nêu lên vai trò của văn hóa tinh thần trong đời sống của công
nhân đặc biệt là công nhân trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; tầm quan trọng của việc nâng
cao hiệu quả hoạt động văn hóa tinh thần cho công nhân đồng thời các tác giả
đã đưa ra một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh
thần cho công nhân hiện nay.
Liên quan đến vấn đề xây dựng và phát triển văn hóa tinh thần trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Tiến sĩ. Nguyễn Lương Bằng đã có công
trình nghiên cứu: “Vãn hoá Việt Nam - truyền thong và hiện đại, (Nxb Văn
hóa năm 1999). Công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn hóa truyền
thống và hiện đại trong quá trình phát triển văn hóa của Việt Nam, những vấn
đề xây dựng và phát triển văn hóa trong thòi kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội,
tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Công trình nghiên cứu “Xạy dụng và phát triển vần hóa giai cấp công
nhân trong quá trình hội nhập quốc tế” của Tiến sĩ. Lê Thanh Hà, tác giả đã
nghiên cứu đánh giá bức tranh thực trạng đời sống văn hóa của công nhân
Việt Nam hiện nay trên các góc độ như: trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ
năng làm việc; nhận thức chính trị xã hội của công nhân; vai trò của tố chức
công đoàn trong việc xây dựng đời sống văn hóa cho công nhân; các hoạt
động phục vụ đời sống văn hóa tinh thần của công nhân; các yếu tố tác động


10

Thông qua việc khảo sát thực trạng đòi sống văn hoá tinh thần của công
nhân trong doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố từ đó đưa ra một
số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đời sống văn hoá tinh thần
của công nhân trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại thành phố Vinh trong
giai đoạn hiện nay.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cừu
- Làm rõ sự cần thiết của việc nâng cao đời sống văn hoá tinh thần cho
công nhân trong giai đoạn hiện nay.
- Điều tra, khảo sát nhằm đánh giá thực trạng đời sống văn hoá tinh
thần của công nhân tại một số doanh nghiệp tại thành phố Vinh trong giai
đoạn hiện nay.
- Kiến nghị một số phương hướng và giải pháp nhằm góp phần nâng
cao hiệu quả hoạt động văn hoá tinh thần của công nhân trong các doanh
nghiệp vừa và nhỏ tại thành phố Vinh nói riêng và công nhân trong các doanh
nghiệp vừa và nhỏ cả nước nói chung.
4. Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động văn hóa tinh thần của công nhân trong các doanh nghiệp vừa
và nhỏ ở thành phố Vinh trong giai đoạn hiện nay (Thông qua khảo sát tại
một số doanh nghiệp vừa nhỏ trên địa bàn thành phố Vinh).
5. Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Cơ sở lí luận


11

12

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung
luận văn có cấu trúc 3 chương, 8 tiết:
Chương 1: Cơ sở lí luận về hoạt động văn hoá tinh thần của công nhân
trong giai đoạn hiện nay
Chương 2: Thực trạng hoạt động văn hoá tinh thần của công nhân trong
các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở thành phố Vinh trong giai đoạn hiện nay.
Chương 3: Phương hướng và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả
hoạt động văn hoá tinh thần cho công nhân trong các doanh nghiệp nhỏ và
vừa ở thành phố Vinh trong giai đoạn hiện nay.


13
B. NỘI DUNG
Chương 1
Cơ SỞ LÍ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG VĂN HOÁ TINH THẦN CỦA
GIAI CẤP CÔNG NHÂN NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
1.1. Các khái niệm và quan điếm liên quan đến hoạt động văn hóa tinh
thần của giai cấp công nhân trong các doanh nghiêp vừa và nhỏ

1.1.1.

Các khái niệm cơ bản liên quan đến hoạt động văn hóa tinh thần

của
công nhản trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Khải niệm văn hóa
Văn hóa là một khái niệm mang nội hàm rất rộng và có rất nhiều cách

công trình nghiên cứu nổi tiếng thế giới. Văn hóa được đề cập đến trong nhiều
lĩnh vực nghiên cứu như: Dân tộc học, xã hội học, văn hóa học, dân gian
học... và trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu đó lại có những định nghĩa về văn
hóa cũng khác khác nhau. Lí giải cho vấn đề này là do văn hóa là một hiện
tượng trừu tượng, có nội hàm rộng lớn với nhiều khái niệm riêng khiến chúng
ta không thế nào tổng kết hết được chúng. Chính sự đa dạng và phức tạp như
vậy nên văn hóa là một hệ thống các khái niệm văn hóa hay nói cách khác là
những thành tố của văn hóa được hệ thống hóa. Vì thế, “có bao nhiêu nhà văn
hóa học lớn thì có bấy nhiêu lý luận về văn hóa, mỗi khuynh hướng văn hóa
học độc đáo đều gắn với cách thức tiếp cận với đối tượng của mình” [40: 66].
Năm 1982, tại Hội nghị quốc tế về văn hóa do tổ chức UNESCO đã
đưa ra trên 200 định nghĩa về văn hóa, cuối cùng hội nghị đã nhất trí thống


15

nhất đưa ra một định nghĩa chung nhất về văn hóa: “Văn hóa là một tập hợp
của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội
hay một nhóm người trong xã hội đó và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ
thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và
đức tin” [26; 44]. Như vậy, trong khái niệm này vừa nói đến những giá trị vật
chất và những giá trị tinh thần, vừa nói đến nét chung nhất vừa nói đến nét
riêng biệt của một cá nhân hay cộng đồng trong xã hội góp phần tạo nên
những bản sắc văn hóa độc đáo riêng biệt, vừa nói đến tính chất ổn định bền
vững vừa đề cập đến khả năng sáng tạo của con người sản sinh ra những giá
trị mới.
Trong cuốn Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, do NXB Đà
nẵng và Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 2004 đã đưa ra một số khái
niệm về văn hóa: “Văn hóa là tống thể nói chung những giá trị vật chất và
tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình thực tiễn xã hội - lịch sử và

bền vững và trật tự xã hội. Văn hóa được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác
thông qua quá trình xã hội hóa. Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá
trình hoạt động và tương tác xã hội của con người. Văn hóa chính là thước đo
trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu
và hình thức tố chức đời sống và hoạt động của con người cũng như trong các
giá trị vật chất và giá trị tinh thần mà con người sáng tạo ra. Điều này cho
thấy rằng, văn hóa hình thành từ khi con người biết sáng tạo ra những giá trị
vật chất và những giá trị tinh thần. Tức là nó hình thành cùng với lịch sử phát
triển của xã hội loài người từ thời mông muội cho đến ngày nay, và chính
trong quá trình phát triển ấy vừa có tính chất kế thừa vừa phát huy một cách
có chọn lọc những giá trị nhân văn, tinh hoa, vừa mang dấu ấn riêng biệt của
bản sắc văn hóa độc đáo.
Tóm lại, xuất phát từ các khái niệm văn hóa trên ta thấy rằng đã có rất
nhiều định nghĩa, các khái niệm của các nhà nghiên cứu về văn hóa học, các


17

học giả đã trình bày một cách toàn diện và sâu sắc. Tuy nhiên, do cách tiếp
cận văn hóa ở những khía cạnh, góc độ khác nhau mà các tác giả đã đưa ra
những khái niệm khác nhau, nhưng hầu hết các tác giả, những nhà nghiên cứu
đó đều thống nhất ở chỗ văn hóa chính là mục đích sống của con người, do
con người và vì con người. Bởi thông qua hoạt động thực tiễn con người
không chỉ sáng tạo ra những giá trị vật chất để tồn tại và phát triển mà đồng
thời thông qua những hoạt động đó con người sáng tạo ra chính mình, ra xã
hội với những giá trị tốt đẹp, giàu ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Bởi văn hóa “đã
đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân, chính văn hóa làm cho
chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt, nhân bản có lí tính, có đầu óc phê
phán và dấn thân một cách có đạo lý. Chính nhờ có văn hóa mà con người tự
thể hiện, tự ý thức về giá trị bản thân mình...” [19; 141].

nhân cách, tác động dựa trên ý chí và những sáng kiến. Văn hóa tinh thần tồn
tại dưới nhiều hình thức khác nhau: Phong tục, giá trị, chuẩn mực, khuôn mẫu
ứng xử đã được hình thành và phát triển trong quá trình xã hội hóa, trong
những giai đoạn phát triển nhất định của nhân loại đã quy định những giá trị,
hệ tư tưởng, đạo đức, tôn giáo, văn học nghệ thuật...
Căn cứ từ các định nghĩa trên, ta thấy rằng văn hóa tinh thần không chỉ
là hoạt động sản xuất tinh thần mà còn là hoạt động văn hóa tinh thần. Đó là
kết quả của một quá trình vận động và phát triển của xã hội loài người kiến
tạo ra những giá trị tinh thần trong những điều kiện lịch sử xã hội nhất định
nhằm không ngừng phát triển toàn diện hơn về phẩm chất và nhân cách của
con người và nêu lên được hình thức tồn tại của văn hóa tinh thần.
Như vậy, việc phân chia phạm vi và giới hạn giữa văn hóa vật chất và
văn hóa tinh thần chỉ mang tính chất tương đối. Bởi thực tế cho chúng ta thấy
rằng: “có những món ăn, loài hoa, trang phục, những công trình kiến trúc...
nó không chỉ đáp ứng thỏa mãn những nhu cầu tinh thần của con người mà


19

còn chứa đựng những giá trị tinh thần và trở thành những biểu tượng văn hóa
của các dân tộc, quốc gia” [27; 18]. Do đó, sự phân chia văn hóa vật chất với
văn hóa tinh thần đó là điều cần thiết trong hoạt động nhận thức lẫn trong hoạt
động thực tiễn của con người để phân biệt rõ trong từng lĩnh vực cụ thể để từ
đó đưa ra những kiến giải nhằm góp phần phát triển, bổ sung, hoàn thiện và
nâng cao hiệu quả hoạt động văn hóa tinh thần của con người và xã hội.
Từ những khái niệm và kiến giải trên chúng ta có tóm lại: Văn hóa
tinh thần là tông thế những giả trị được nhân loại sáng tạo ra trên lĩnh vực
sản xuất tinh thần trong quả trình hoạt động thực tiễn lịch sử - xã hội của
mình, các giả trị ấy nói lên trình độ phát triến của lịch sử loài người về
mặt chân, thiện, mỹ trong việc hình thành và phát triển nhân cách của con

cho 9, 5 triệu lao động (Theo quy chế quy định doanh nghiệp vừa và nhỏ theo
nghị định 90/TTg- CP của chính phủ là những doanh nghiệp có vốn đăng kí
không quá 10 tỉ đồng hoặc số lao động sử dụng không quá 300 lao động).
Doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động với các hình thức sau: Doanh nghiệp nhà
nước, Doanh nghiệp tư nhân, Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty cổ phần.
Điều này cho thấy doanh nghiệp vừa và nhỏ có vai trò đặc biệt quan trọng
trong sự phát triển nền kinh tế đất nước.
Khái niệm giai cấp công nhân và công nhân trong các doanh nghiệp
vừa và nhỏ trong giai đoạn hiện nay
+ Khái niệm giai cấp công nhăn
Giai cấp công nhân hiện đại ngày nay tuy có nhiều biến đổi cả về số
lượng, chất lượng và cơ cấu, song về bản chất giai cấp vẫn không hề thay đổi.
Để hiểu được giai cấp công nhân hiện nay chúng ta cần trở lại những khái
niệm ban đầu về giai cấp công nhân.
Theo các nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác và Ãngghen, thì giai cấp công
nhân (còn có thể gợi giai cấp vô sản) do cuộc cách mạng công nghiệp sinh ra,


21

nó là “đứa con của nền đại công nghiệp hiện đại” [5; 393]. Trong quá trình
hình thành nền sản xuất công nghiệp lớn tư bản chủ nghĩa, những người vô
sản đầu tiên được tuyên mộ từ nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội và họ bị
tước hết tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động cho nhàn tư bản đế kiếm
sống, cho nên họ mâu thuẫn với giai cấp tư sản. Họ tiêu biêu cho trình độ
công nghệ hiện đại nhất của nền cách mạng công nghiệp.
Theo quan điếm của Hồ Chí Minh, thì “tất cả những người không có tư
liệu sản xuất, phải bán sức lao động mà sống, bất kỳ họ lao động công nghệ
hay là trong nông nghiệp, bất kỳ họ làm nghề gì, cũng đều thuộc giai cấp công
nhân” [22; 245].

doanh và dịch vụ có tỉnh chất công nghiệp.
+ Công nhăn trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ
Dựa trên cơ sở của tiêu chí của Nghị định 90/2001/NĐ - CP đưa ra định
nghĩa doanh nghiệp vừa và nhỏ đồng thời dựa trên cơ sở của đặc diêm công
nhân hiện đại ngày nay thì công nhân trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ: là
những công nhân làm việc trong những doanh nghiệp nhà nước và đặc biệt
chủ yếu là các doanh ngoài quốc doanh như: doanh nghiệp tư nhân, công ty
cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn với số lượng và quy mô nhỏ lẻ được ký
hợp đồng với chủ doanh nghiệp và làm việc theo hợp đồng, thời vụ... không
có tính ốn định và thường không được bảo đảm về quyền lợi đầy đủ.
Vì vậy, bên cạnh việc chăm lo thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh,
nâng cao năng suất lao động cần phải không ngừng nâng cao hơn nữa hiệu
quả hoạt động văn hóa tinh thần cho công nhân trong các doanh nghiệp vừa
và nhỏ. Bởi họ là lực lượng lao động chủ đạo đi đầu trong sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.


23

1.1.2. Những quan điếm của chủ nghĩa Mác - Lênín, Tư tưởng Hồ Chí
Minh, của Đảng cộng sản Việt Nam về hoạt động vãn hóa tinh thần của
giai cẩp công nhân
Trong quá trình nghiên cứu sự vận động và phát triển của các hình thái
kinh tế - xã hội, c. Mác và P.Ăngghen đã lần lượt khái quát toàn bộ các hình
thức hoạt động của xã hội loài người và phân chia thành hai lĩnh vực hoạt
động cơ bản đó là: hoạt động sản xuất vật chất và hoạt động sản xuất tinh
thần. Trong đó, hoạt động văn hóa tinh thần chứa đựng những nội dung, hình
thức và cách thức sáng tạo ra những giá trị tinh thần. Những giá trị này tác
động trực tiếp và ngấm sâu vào mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội: “Nó không
chỉ trở thành món ăn tinh thần, nhu cầu không thể thiếu của mỗi cá nhân và

hoạt động văn hóa của Người đã góp một phần vào sự tiến bộ và phát triển
của nền văn minh nhân loại. Nghị quyết của UNESCO về kỷ niệm 100 năm
ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận định: “Sự đóng góp của Hồ Chí
Minh trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, nghệ thuật là kết tinh truyền
thống hàng ngàn năm của nhân dân Việt Nam, và những tư tưởng của Người
là hiện thân của các dân tộc, tiêu biêu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn
nhau. Người là vị anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam và là nhà văn
hóa kiệt xuất” [26].
Bằng sự hiểu biết và trải qua quá trình trải nghiệm của mình, khi viết về
văn hóa Người cho rằng: “Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh
hoạt cùng với biêu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng
những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” [22, 431]. Theo Hồ Chí
Minh, văn hóa là một phạm trù rộng lớn, là sự tổng hợp các phương thức sinh
hoạt, các hoạt động vật chất và hoạt động tinh thần. Trong đó, Người chú
trọng hoạt động sản xuất tinh thần và đặc biệt quan tâm xây dựng và phát


25

triển đời sống tinh thần cho nhân dân và lấy “văn hóa bồi đắp cho văn hóa”
theo hướng dân tộc - khoa học - đại chúng. Tuy nhiên, trong một số tác phấm
của mình Người đã tiếp cận văn hóa trên góc độ nghĩa hẹp, đó là hoạt động
văn hóa tinh thần và những giá trị tinh thần được tìm tòi và sáng tạo ra thông
qua hoạt động thực tiễn. Những giá trị này không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng
thức văn hóa tinh thần hàng ngày mà nó trở thành những giá trị cốt lõi không
thể thiếu trong cuộc sống của con người. Đối với Người, “những làn điệu dân
ca, những áng thơ cổ, ca dao tục ngữ... là một phần không thể thiếu được
trong đời sống tinh thần. Đồng thời Người không phủ nhận sự tác động, ảnh
hưởng của các nền văn hóa khác nhau, điều quan trọng là phải phát huy các
giá trị văn hóa dân tộc và tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, phải học