SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Đặt vấn đề
Văn hóa nhà trường (VHNT) là một hệ thống giá trị, bao gồm cả những
giá trị vật chất và giá trị tinh thần. Nó biểu hiện trước hết trong tầm nhìn, sứ
mạng, triết lí, mục tiêu, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lí, bầu không
khí tâm lí, truyền thống tôn sư trọng đạo, ứng xử văn hóa nhà trường… đến
hệ thống cấu trúc vật lý nhà trường, những nét văn hóa của trang trí phòng
học, những khẩu hiệu, biểu tượng, tiểu cảnh, môi trường sư phạm,…thể hiện
thành hệ thống được xem là tốt đẹp và được mọi người trong nhà trường
chấp nhận. Có thể nói văn hóa nhà trường là yếu tố rất quan trọng để rèn
luyện nhân cách và giáo dục thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của đất
nước trở thành những con người sống có hoài bão, có lý tưởng tốt đẹp, có
nhân cách tốt, có đủ tri thức để trở thành những công dân tốt, đóng góp vào
sự nghiệp xây dựng đất nước. Vì vậy vấn đề xây dựng văn hóa nhà trường
phải được coi là tính sống còn, tính cấp bách và thiết thực đối với từng nhà
trường.
Từ Nghị quyết trung ương Đảng lần thứ V đảng ta đã khẳng định quyết
tâm “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.
Tiếp theo, văn kiện Đại hội X (2006) đã nhấn mạnh: “Tiếp tục phát triển sâu
rộng nâng cao chất lượng nền văn hóa tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn
kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm cho văn hóa
thấm sâu vào mọi lĩnh vực đời sống xã hội”. Đặc biệt đối với ngành giáo dục
phải chú trọng về giá trị đạo đức, văn hóa, xây dựng hệ thống các giá trị của
nhà trường. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới có nhiều thay đổi, với xu thế
hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam tiếp tục công cuộc đổi mới
toàn diện đất nước đang mở ra nhiều triển vọng phát triển giáo dục nói chung
và nhà trường trung học phổ thông nói riêng; đồng thời cũng có những thách
thức với sự phát triển giáo dục đào tạo. Những thách thức, tồn tại trong giáo
dục mà chúng ta cần phải quan tâm như: chất lượng giáo dục đạo đức ở một

thực hiện khác. Đối với bản thân tôi, từ khi được làm công tác quản lý tôi rất
quan tâm đến xây dựng văn hóa nhà trường, đặc biệt từ năm 2010 khi được
tập huấn giáo dục theo hình thức liên kết giáo dục Việt Nam – Singapore.
Đến năm 2013-2014 (năm học 2012-2013 và 2013-2014) tôi chính thức
nghiên cứu thực hiện đề tài này.
4. Phạm vi đề tài
Đề tài không đi sâu nghiên cứu xây dựng những lý luận về văn hóa nhà
trường mà chủ yếu giới thiệu một số biện pháp xây dựng văn hóa ở trường
THCS. Đối tượng nghiên cứu và thực hiện đề tài là trường THCS Bình Tân.

II. NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM
1. Thực trạng
GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 2


SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

VHNT có tác động đến mọi khía cạnh sư phạm của giáo viên, là yếu tố
lan tỏa khắp nhà trường và khó xác định, có thể nói văn hóa nhà trường như
không khí mà chúng ta thở, không ai nhận ra nó cho đến khi nó bị ô nhiễm và
hiển nhiên mọi chúng ta ai cũng muốn sống trong bầu không khí trong lành.
Để nghiên cứu thực trạng về văn hóa nhà trường, từ năm 2013-2014 tôi thu
thập và phân tích các số liệu và các mặt có liên quan trong 3 năm trước.
* Bảng thu thập về số liệu cơ sở vật chất trường lớp, trình độ giáo viên
Năm học



4

2

21.04%

78.95%

0%

2010-2011

8

189

1.07%

4

2

21.04%

78.95%

0%

2011-2012

83.78%

13.51%

2.7%

0%

2010-2011

79.89%

16.4%

3.7%

0%

2011-2012

82.23%

9.14%

8.63%

0%

Qua 2 bảng số liệu trên cho thấy:
- Về cở sở vật chất nhà trường còn thiếu nhiều phòng bộ môn, phòng học

cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học.
- Một số giáo viên còn e ngại trong việc sắp xếp thời gian học tập trên
chuẩn để nâng cao trình độ chuyên môn, tay nghề.
- Có nhiều nguyên nhân học sinh bỏ học, nhưng nguyên nhân cơ bản là
học sinh học yếu dẫn đến chán học, chưa xác định được động cơ học tập tích
cực.
- Do tác động từ nhiều mặt xã hội nên các em dễ vi phạm một số nội quy
nhà trường dẫn đến đạo đức chưa tốt như: thường xuyên nghỉ học để chơi
game, trang phục, đầu tóc chưa đúng quy định của nhà trường, ứng xử với bạn
bè thầy cô chưa tốt,… Mặc khác, việc giải quyết tình huống sư phạm của một
số giáo viên đôi lúc còn hạn chế nên có đôi lúc dẫn đến sự bất đồng giữa giáo
viên và học sinh, nhất là đối với những em học sinh có cá tính đặc biệt. Công
tác tư vấn của nhà trường đối với học sinh vẫn còn hạn chế.
- Việc quan tâm xây dựng nét văn hóa, truyền thống của nhà trường chưa
được chú trọng, nhất là vai trò của Hiệu trưởng nhà trường.
2. Nội dung cần giải quyết
Để giải quyết các hạn chế, yếu kém thực trạng trên, qua việc thống kê,
phân tích tìm hiểu nguyên nhân tôi tập trung giải quyết một số vấn đề sau
trong việc xây dựng văn hóa nhà trường như:
Một là, tăng cường vai trò của Hiệu trưởng nhà trường trên nhiều mặt,
trong đó tập trung hơn đối với việc xây dựng văn hóa nhà trường.
Hai là, nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và học sinh về tầm quan
trọng của công tác xây dựng văn hoá nhà trường.
Ba là, thực hiện tốt việc xây dựng kế hoạch chiến lược, xây dựng hệ
thống giá trị nhà trường, kế hoạch trường đạt chuẩn quốc gia.
Bốn là, tạo điều kiện cho giáo viên tích cực tự học nâng cao trình độ,
chuyên môn, tay nghề, kinh nghiệm ứng xử tình huống sư phạm.
GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

- Elezabeth R. Hinde cho rằng: “Văn hóa nhà trường không phải là một
thực thể tĩnh. Nó luôn được hình thành và định hình thông qua các tương tác
với người khác và thông qua những hành động đáp lại trong cuộc sống nói
chung (Finnan 2000). Văn hóa nhà trường phát triển ngay khi các thành viên
tương tác với nhau, với học sinh và với cộng đồng. Nó trở thành chỉ dẫn cho
hành vi giữa các thành viên của nhà trường. Văn hóa được định hình bởi
những tương tác với con người và hành động của họ được chỉ đạo bởi văn
hóa. Đó là một vũng tròn tự lặp đi lặp lại” .
- Jane Turner & Carolyn Crang (1996) quan niệm: “Văn hóa nhà trường
bao gồm các giá trị, biểu tượng, niềm tin và sự chia sẻ các quan niệm của học
sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh và các thành viên có liên quan như là một
nhóm hay cộng đồng. “Các chất liệu” của văn hóa bao gồm truyền thống của

GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 5


SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

nhà trường, lịch sử nhà trường, thói quen, chuẩn mực, những mong đợi,
những giá trị chung và những lễ nghi” .
* Tầm quan trọng, ý nghĩa của việc phát triển VHNT
- Sự phát triển của trẻ em chịu sự ảnh hưởng rất lớn của môi trường văn
hóa – xã hội nơi chúng lớn lên, sinh sống (gia đình, trường học,...)
- VHNT giúp giảm bớt sự không hài lòng của giáo viên, giúp giảm thiểu
hành vi, cử chỉ không lịch sự của học sinh.
- Tạo ra môi trường thuận lợi hỗ trợ việc dạy và học, khuyến khích giáo

- An toàn.
- Cởi mở và chấp nhận các nhu cầu và hoàn cảnh khác nhau của học
sinh.
- Khuyến khích học sinh phát biểu, bày tỏ quan điểm cá nhân.
- Xây dựng mối quan hệ ứng xử tôn trọng, hiểu biết lẫn nhau, học hỏi lẫn
nhau giữa thầy và trò.
* Ảnh hưởng của Hiệu trưởng đến văn hóa nhà trường
- Triết lí giáo dục của hiệu trưởng ảnh hưởng đến văn hóa nhà trường.
- Hiệu trưởng có vai trò quyết định trong việc hình thành các nhóm
chuẩn mực niềm tin.
- Sự quan tâm, chú ý của hiệu trưởng đến cái gì... sẽ ảnh hưởng chi phối
văn hóa nhà trường.
- Hiệu trưởng xác định, tập hợp, tạo lập giá trị cốt lõi của nhà trường.
- Hiệu trưởng xác định các đặc trưng và chia sẽ tầm nhìn....
3.2 Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và học sinh về tầm quan
trọng của công tác xây dựng văn hoá nhà trường.
Mục đích của việc làm trên là làm cho cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh
thấy rõ vai trò ý nghĩa tốt đẹp, tầm quan trọng của công tác xây dựng VNHT,
trên cơ sở đó mỗi người, mỗi bộ phận xác định rõ ý thức trách nhiệm, chủ
động, tự giác, tích cực tham gia công tác này; tạo sự nhất trí cao và phối hợp
đồng bộ giữa các tổ chức, các lực lượng đối với công tác xây dựng VNHT.
Tôi tập trung thực hiện một số biện pháp sau:
- Tổ chức các cuộc tuyên truyền, phổ biến về nội dung, vai trò ý nghĩa,
tầm quan trọng của công tác xây dựng VHNT trong cán bộ, giáo viên và học
sinh; đến cha mẹ học sinh.
- Đưa nội dung công tác xây dựng VHNT vào kế hoạch hoạt động của nhà
trường, của các tổ chuyên môn, tổ giáo viên chủ nhiệm, của Đoàn
TNCSHCM, các lớp học sinh và là một tiêu chí trong xếp loại thi đua các tập
thể, cá nhân của nhà trường.
- Tổ chức các lớp tập huấn về nội dung, phương pháp, kỹ năng xây dựng

Việc xây dựng hệ thống các giá trị nên đồng thời với việc lập kế hoạch
chiến lược, trong việc xây dựng sứ mệnh, tầm nhìn và xây dựng kế hoạch
trường đạt chuẩn quốc gia. Sau đây là một số giá trị hiện có và giá trị cần
xây dựng hoặc thực hiện tốt hơn ở đơn vị:
* Hệ thống giá trị hiện có
- Đội ngũ trẻ, có tay nghề, ham học hỏi, đoàn kết giúp nhau, tinh thần
trách nhiệm cao, ứng dụng công nghệ thông tin tốt.
- Bầu không khí đơn vị cỏi mở, dân chủ, luôn động viên, cổ vũ sự hoàn
thành công việc.
- Sự phối hợp công tác khá tốt.
- Trường lớp xanh – sạch – đẹp.
- Việc trang trí, bố trí các phòng hiện có hợp lý.
- Học sinh có đồng phục riêng phù hợp.
- Học sinh, chăm ngoan, có học sinh đạt thành tích cao trong kỳ thi các
cấp, có nhiều học sinh vượt khó học khá, giỏi.
GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 8


SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

- Học sinh gần gũi với thầy cô.
- Đa số học sinh tự giác chấp hành nội quy trường lớp.
- Đa số phụ huynh tin tưởng, tạo được lòng tin các cấp quản lý và đối với
các trường bạn.
- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, sự phối hợp của các ban ngành
đoàn thể.



SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

+ Lựa chọn biện pháp xây dựng VHNT cụ thể, phù hợp để thực hiện đạt
các mục tiêu, chỉ tiêu tương ứng và xác định rõ thời gian triển khai, hoàn
thành nội dung công việc.
+ Phân công cá nhân, bộ phận thực hiện biện pháp đề ra; kiểm tra đôn
đốc.
+ Xác định các nguồn lực thực hiện kế hoạch.
+ Kế hoạch phải có tính khả thi.
3.4 Tạo điều kiện cho giáo viên tích cực tự học nâng cao trình độ,
chuyên môn, tay nghề, kinh nghiệm ứng xử tình huống sư phạm
Trong một đơn vị không phải giáo viên nào cũng có điều kiện học tập
được thuận lợi, giáo viên nào cũng muốn học nâng cao. Hơn nữa, việc tạo
điều kiện cho giáo viên học dài hạn có thể ảnh hướng tới năng suất công
việc, khó khăn trong việc sắp xếp, phân công. Tuy nhiên xác định được tầm
quan trọng của một đội ngũ có trình độ chuyên môn tay nghề cao để xây
dựng VHNT nên tôi luôn tìm biện pháp để động viên và tạo điều kiện cho
giáo viên đi học như sau:
- Phối hợp Công đoàn tuyên truyền về quyền lợi của việc học nâng cao
trình độ tay nghề như nâng ngạch, đánh giá chuẩn, xét thi đua,... thông tin và
giới thiệu kịp thời về các trường có tuyển sinh.
- Sắp xếp, phân công, thời khóa biểu thuận lợi nhất cho giáo viên đi học.
Vận động giáo viên dạy thay cho giáo viên trong những trường hợp lớp học
tập trung đột xuất.
- Giải quyết đúng chế độ, chính sách cho giáo viên một cách kịp thời.
- Cùng công đoàn vận động xây dựng quỹ xoay vòng để giúp đỡ trong
lúc giáo viên khó khăn về kinh tế khi tham gia học tập.
- Biểu dương khi có giáo viên đi học và đạt thành tích cao trong học tập.

mà đó cũng chính là truyền thống của dân tộc ta. Khi gặp một tình huống
khó đến đâu, nếu chúng ta cứ giữ vững nguyên tắc ứng xử có văn hóa thì dù
việc nào kết quả cũng sẽ tốt đẹp.
Đối với trường học, nhiều trường hợp học sinh có hạnh kiểm chưa tốt
đều nguyên nhân do cách ứng xử với bạn bè, thầy cô chưa tốt, chưa thể hiện
văn hóa, nét đẹp trong tính cách mỗi người.
Đối với đơn vị tôi, nhất là ở năm học 2011-2012 thì học sinh có đạo đức
xếp loại trung bình cao hơn nhiều so với năm học trước, đây là điều tôi rất
băn khoăn cho các năm học tiếp theo. Do đó, tôi xây dựng biểu điểm cụ thể
để giáo viên chủ nhiệm cùng với ý kiến đóng góp của học sinh nhận xét việc
rèn luyện đạo đức học sinh hàng tháng. Đồng thời ban hành quy tắc ứng xử
văn hóa nhà trường dành cho học sinh và CB.GV.CNV. Để thực hiện BGH
phối hợp với Công đoàn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí
Minh tổ chức triển khai thực hiện.
* Nội dung quy tắc ứng xử văn hóa trường THCS Bình Tân có 2 phần:
Phần I. NHỮNG QUY ĐỊNH ỨNG XỬ VĂN HÓA ĐỐI VỚI HỌC
SINH
Gồm các mục quy định ứng xử như:
1. Ứng xử với thầy cô, cán bộ và nhân viên nhà trường.
2. Ứng xử với bạn bè.
3. Ứng xử trong việc học tập và rèn luyện.

GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 11


SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

b) Công tác tư vấn, rèn kỹ năng sống cho học sinh
Trong bối cảnh xã hội có quá nhiều tác động xấu ảnh hưởng không nhỏ
đến tâm lý của HS, nếu làm tốt công tác tư vấn tâm lý sẽ góp phần quan trọng
trong việc ngăn ngừa các nguy cơ HS bị lôi kéo, bị sa vào những hành vi tiêu
cực, sống ích kỷ và dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách, không xác định
được phương hướng cuộc sống của chính mình,… Do đó, nếu công tác tư vấn
tâm lý học đường làm tốt sẽ giúp HS có "khả năng ứng phó tích cực trước các
tình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bè bạn
và mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh".
Theo điều lệ nhà trường thì hiệu trưởng có thể phân công giáo viên làm
công tác tư vấn tâm lý học sinh. Tuy nhiên khi thực hiện thì lại gặp khó khăn
do chưa có chế độ cụ thể và cũng chưa có giáo viên được đào tạo cụ thể về tư
vấn tâm lý. Do đó, để thực hiện công tác tư vấn tâm lý học sinh tôi đã thành
lập tổ tư vấn tâm lý học sinh gồm có BGH, GVCN, GV có kinh nghiệm trong
giáo dục học sinh và trưởng ban đại diện cha mẹ học sinh. Sau khi thành lập
xong, hiệu trưởng tổ chức họp để xây dựng kế hoạch, bồi dưỡng chuyên đề về
nhiệm vụ và hoạt động của tổ công tác tư vấn, phân chia nhiệm vụ các thành
viên trong tổ, phối hợp giáo viên thư viện giới thiệu một số sách, tài liệu như:
tâm lý lứa tuổi sư phạm, tâm lý trẻ vị thành niên, kĩ năng sống, các tình huống
sư phạm, giáo dục học sinh bằng biện pháp kĩ luật thích hợp,….
Về hoạt động tùy vào nội dung học sinh cần tư vấn thì sẽ chọn giáo viên
phù hợp để tư vấn và giúp đỡ các em. Qua thời gian hoạt động tôi rút ra có 4
nhóm khó khăn tâm lý mà học sinh THCS thường gặp là:
GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 12



năm học tôi đều tổ chức một cuộc họp đánh giá về kết quả công tác phối hợp
trong năm nhằm rút kinh nghiệm và định hướng cho năm học tiếp theo.
4. Kết quả đạt được
Qua những năm áp dụng các giải pháp trên từ năm học 2012-2013 và
2013-2014 tôi nhận thấy có nhiều chuyển biến tích cực thể hiện được nét văn
GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 13


SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

hóa trong trường học, cụ thể như sau:
* Cơ sở vật chất trường lớp, trình độ giáo viên
Năm học

Số
lớp

Số
HS

HS bỏ
học

Phòng
văn hóa



0

2013-2014

8

198

0,5%

6

7

66,67%

33.33%

*Kết quả giáo dục đạo đức học sinh
Năm học

Tốt

Khá

Trung bình

Yếu


học 2012-2013 và 2013-2014 được tăng lên. Đó cũng là một trong những nét
văn hóa của trường.
Ngoài ra, nhờ có điều kiện cơ sở vật chất và phòng bộ môn mà nhà
trường mở được các lớp học trên 6 buổi/tuần, hạn chế được tỉ lệ học sinh yếu
kém, từ đó tỉ lệ học sinh bỏ học hàng năm giảm hẳn, đạt tỉ lệ quy định của
trường chuẩn (bỏ học dưới 1 %). Tỉ lệ HS xếp loại đạo đức khá, tốt ngày
tăng hơn so với các năm học trước khi nghiên cứu thực hiện. Có nhiều học
sinh ngoan, lễ phép, không có học sinh xếp loại hạnh kiểm yếu.
Một kết quả quan trọng thể hiện sự thành công của nhà trường trong việc
áp dụng các giải pháp xây dựng văn hóa nhà trường là trường đạt được các
tiêu chí, tiêu chuẩn của trường đạt chuẩn quốc gia. Trường THCS Bình Tân
được công nhận trường chuẩn quốc gia vào thời điểm tháng 12/2014.

GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 14


SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

III. KẾT LUẬN
1. Tóm lược giải pháp

GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 15

xây dựng văn hóa nhà trường.
Với việc áp dụng các giải pháp trên đã giúp cho đơn vị chúng tôi có
những thành công nhất định trong việc xây dựng văn hóa nhà trường.
2. Phạm vi áp dụng
Đề tài này có thể áp dụng được vào các trường học phổ thông, nhất là các
trường có điều kiện tương tự như trường THCS Bình Tân.

3. Kiến nghị
GV: Trần Chí Bằng

Năm học: 2013-2014

Trang 16


SKKN: Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường

Nhằm thực hiện tốt xây dựng văn hóa nhà trường tơi kiến nghị các vấn đề
sau:
- Đầu tư về cơ sở vật chất cho các trường học phải đảm bảo chất lượng,
phù hợp với đặc trưng của ngành và đảm bảo hệ thống đồng bộ. Chú ý trong
việc bố trí hệ thống cấu trúc vật lý trường học.
- Đào tạo giáo viên hoặc bồi dưỡng giáo viên làm cơng tác tư vấn tâm lý
học sinh.
- Có quy định cụ thể về giải quyết chế độ đối với giáo viên được phân
cơng làm cơng tác tư vấn tâm lý.
Trên đây là “Một số biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường” mà tơi đã
tổ chức áp dụng tại đơn vị và đạt được hiệu quả khá tốt.
Do thời gian kinh nghiệm bản thân còn hạn chế nên đề tài khơng tránh
khỏi những thiếu sót. Rất mong hội đồng khoa học và các đồng nghiệp đóng


3.

Lòch sử đề tài

4.

Phạm vi đề tài

Trang 2
Trang 2

II/ Nội dung công việc
1.

Thực trạng đề tài

Trang 3-4

2.

Nội dung cần giải quyết

Trang 4-5

3.

Biện pháp giải quyết

Trang 5-14