KHOA H C XÃ H I VÀ NHÂN V N
VI T NAM TH I H I NH P:

TR

NG H P NGÀNH V N HÓA
H C
Nguy năV năHi u*

*

Ti năs ,ăTr

ng KhoaăV năhóaăh c, Tr

ng HăKHXH-NV,ă HQGăTP.HCM

1


D N NH P

Các nhà nghiên c uă th ng nh n m nhă đ nă tínhă đ c thù, tính vùng mi n
c a khoa h c xã h iăvàănhânăv nătrongăsoăsánhăv i tính chung, tính ph quát c a
khoa h c t nhiên.
úngălàăxétătrongăl ch s , khoa h c xã h i vàănhânăv n đãăphátătri n theo
dân t c, ch y u nghiên c u nh ng v nă đ qu c gia [Nhi u tác gi 2007: 20],
nh ngă khôngă vìă th chúng ta b qua tính ph quát c a khoa h c xã h i và nhân
v năv iăt ăcáchălàăm t ngành khoa h c.ă óălàăch aăk t n a sau th k XX khoa
h c xã h iăvàănhânăv năngàyăcàngăth hi năđ c tính khoa h c khi coi tr ng quan
đi m liên ngành, k t h păcácăph ngăpháp nghiên c uăđ nh tính v iăcácăph ngă

hi n cu n V n hóa h c (1997) khá dày d n c aă oànăV năChúc.ăTr căđó,ătrongă
Giáo trình môn h c C s v n hóa Vi t Nam (1995) biên so nătheoăch ngătrình
giáo d c đ iăh c đ i c ngăc a B giáo v vàă àoăt o, Tr n Ng c Thêm xácăđ nh
đãăti p c n t V năhóaăh c và xem giáo trình này có th đ c d yă“nh ăm t môn
h căđ c l p cho SV m iăngành,ănh ngăc ngăcóăth xemănh ăm t môn h c trong h
th ng c a b mônă V Nă HịAă H C”ă [Tr nă Ng că Thêm 1996: 10]. Trong công
trình này Tr n Ng căThêmăc ngăb căđ uăxácăđ nh các b ph n c aăV năhóaăh c
nh ăC s v n hóa, L ch s v n hóa, a lý v n hóa, V n hóa h c đ i c ng, và
cácă chuyênă đ điă sâuă vàoă t ng v nă đ v nă hóa,ă t ngă vùngă v nă hóaă [Tr nă Ng că
Thêm 1996: 10-11]. V đàoăt o thì t n mă2000ăTr ngă HăKhoaăh c xã h i và
Nhânăv năậ HQGăTP.HCMăđãăcóăch ngătrìnhăđàoăt o Th căs ăV năhóaăh c và
t đóăđ nănayătr ngănàyăđãăcóăm tăKhoaăV năhóaăh căđàoăt oăchuyênăngànhăV nă
hóa h c c ba h : c nhân, th căs ,ăti năs ;ăriêngăh th căs ,ăđ nănayătr ngăđãăđàoă
t o trên 10 khóa v iăhàngătr măth căs ăV năhóaăh căđãăt t nghi p.
n nay khó th k h t các giáo trình, công trình nghiên c uăđ c vi t ho c
đ c gi i thi uă quaă conă đ ng d ch thu t. Nhi uă tr ngă đ i h c và vi n nghiên
c u Vi tăNamăc ngăđãăcóăb ph năđàoăt o, nghiên c uăV năhóaăh c.ă âyălàăđi u
đángăm ngăvìăV năhóaăh călàăngànhăđangăphátătri n m nh trên th gi i,ăđ t nhi u
thành t u, Vi tăNamăngànhănàyăc ngăđãăchoăth y tính khoa h c và hi u qu c a
nó trong vi c nghiên c u các v năđ khoa h c xã h iăvàănhânăv nă Vi t Nam. Tuy
nhiên t gócăđ h i nh p, ngay t đ uăđãăxu t hi n v năđ t gócăđ thu t ng ,
khái ni m và không ch d ng l i v năđ thu t ng , khái ni m.
Khi qu c t hóa khái ni m/ thu t ng V n hóa h c qua ti ng Anh, chúng ta
ch n khái ni m/ thu t ng nào, Culturology theo cách dùng ph bi n Nga hay
Cultural Studies theo truy n th ng nghiên c uă v nă hóaă Âuă M ?ă âyă làă đi u
không th tùy ti n,ăsaoăc ngăđ c vì Culturology và Cultural Studies không th t
gi ng nhau trong cách quan ni m v đ iăt ng nghiên c u,ăquanăđi măvàăph ngă
pháp nghiên c u cùng nhi u bình di n h u quan khác.

3

đ ngă đ i m t cách h th ng, l y v n hóa làmă đ iă t ng chính và ph iă “đ aă
nghiên c uă v nă hóaă lênă b nă đ c a tri th c”ă [xemă thêm: Mikhail Epstein 2007],
m t s nhà nghiên c u v nă hóaă đ i h c Birmingham đãă thànhă l p Trung tâm
nghiên c uăv năhóaăđ ngăđ i (Contemporary Cultural Studies) n mă1964ăvàăquaă
n mă 1972ă Trungă tâmă nàyă đãă cóă n b nă đ u tiên Working papers in Cultural
Studies. Cultural Studiesă rõă ràngă đãă khôngă quáă b n tâm trong vi c gi i quy t
nh ng v nă đ c tă lõiă cóă tínhă “b n th lu n”ă v v nă hóaă vìă đãă cóă b dày truy n
th ng nghiên c u v năhóaătr căđóăvàădànhănhi u th iăgianăh năchoănh ng nghiên

4


c uă v nă hóaă đ ngă đ i.ă Chínhă vìă đi u này nhìn t bên ngoài d th y Cultural
Studies có v l ng l o, thi u h th ng, th c t có th th yăng c l i n uăđ c nh ng
côngătrìnhăcóătínhătr ng l p, h c thu t c aăCuturalăStudiesăd i d ng giáo trình
đ i h c, ch ng h n Relocating Cutural Studies – Developments in Theory and
Research ậ Routledge, London, 1993; Cultural Studies & The Study of Popular
Culture (1996) c a John Storey ậ Edinburgh Univesity Press; Cultural Studies
(2007) c a Chris Rojek - PolityăPress,ăCambridge;…ă
Trong khi đó, theo A. Ia. Phlier, khác v i truy n th ng nghiên c uăv năhóaă
Âu M hi uăv năhoáăthiên v ýăngh aăxãăh i-dân t c h c và có nh ng khoa h c
c ăb n v v năhóa,ă Nga khái ni măv năhoáătr c h t g n v i th c ti n và m ng
đ tài ngh thu t và giáo d c [A. Ia. Phlier 2004] nên khi xây d ng khoa h c v
v năhóa,ăcácănhàănghiênăc uăv năhóaă Nga th y c n xây d ng m t ngành th t s
v i c h th ng lý thuy t v a mang t m tri t h c gi i quy t nh ng v năđ có tính
b n th lu n c a v năhóa,ăv aăcóăýăngh aăth c ti n trong nghiên c u các v năđ ,
các n năv năhóaăc th .ăTrênăc ăs nh ng thành t u trong truy n th ng nghiên c u
v năhóaă Nga t nh ng công trình c a Nikolai Danilevski (1822-1885) và Pavel
Florensky (1882-1937), phát tri năđ năđ nh cao trong nh ng th p niên 1960-1980
v i nh ng công trình c a Mikhail Bakhtin (1895-1975), Aleksei Losev (18931988), Yuri Lotman (1922-1993), Vladimir Bibler (1918-?), Georgy Gachev

Communication - NewăYork:ăSt.ăMartin’săPress,ă1999 - mà chúng tôi có d p trích
d ch gi i thi u [Mikhail Epstein 2007].

6


THAY L I K T: V NăHịAăH C VI T NAM VÀ V Nă

H I NH P

V năhóaăh c Vi t Nam v n là ngành khoa h căcònăđangăđ căđ nh hình.
Chúng ta v năch aăcóănh ng công trình nghiên c uăcóătínhăđ t n n móng lý thuy t
choăV năhóaăh c Vi t Nam.
Gi aăCultulrologyăvàăCulturalăStudies,ătôiăngh ,ăV năhóaăh c Vi t Nam nên
theoă h ng c a Culturology c a Ngaă vìă chúngă taă c ngă khôngă cóă b dày nghiên
c uăv năhóaăvàăc n ph i xây d ng ngành h c m i này t n nămóng,ătr c h t là
phù h p v i th c ti n nghiên c uăv năhóaă Vi t Nam.
Tuy nhiên, Culturology v n mang dáng d p quá hàn lâm, thiên v lý thuy t.
V năhóaăh c Vi t Nam c n h c t p Cultural Studies vi căquanătâmăđ năv năhóaă
đ ngăđ iăvàătínhăn ngăđ ng c a Cultural Studies trong vi c bám sát v i th c ti n
v năhóaănh ăm i quan h gi aăv năhóaăvàăquy n l c,ăv năhóaăvàăkinhădoanh,…
Ch c s còn r t lâu thu t ng “V năhóaăh c”ă(ti ng Vi t) m i có th có tên
trên b nă đ nghiên c uă v nă hóa.ă Chúngă taă cóă quy n hy v ng khi Vi t Nam có
nh ng lý thuy t, nh ngă tr ng phái nghiên c uă V nă hóaă h că đ c th gi i bi t
đ n,ă“V năhóaăh c”ăs có ch đ ng. Hi nătrongăđàoăt o ch c ch năđãăcóăcácăt p
bài gi ngăhayăgiáoătrìnhăl uăhànhăn i b , nh ngăchúngătaăc n có thêm nh ng công
trình d ch thu t, gi i thi u có h th ng các giáo trình, các nghiên c u có tính
tr ng l p, h th ng v V năhóaăh c ậ Culturology l n Cultutal Studies ậ trên c
hai bình di n: lý thuy tăvàăph ngăphápănghiênăc u.ăTrênăc ăs đó,ăt ngăb c xây
d ng h th ng lý thuy tăV năhóaăh c Vi t Nam v a khoa h c, hi năđ i, v a phù

11


12


13