Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
1. Đặt vấn đề
T
rong những năm gần đây, thực hiện chính sách đổi mới của Đảng,
nền kinh tế nước ta có nhiều chuyển biến quan trọng, nghành nông nghiệp đã
có những bước tăng trưởng khá nhanh, nhiều mặt hàng nông sản không những
đã đáp ứng được nhu cầu của nhân dân mà còn dư thừa một lượng khá lớn để
xuẩt khẩu như: gạo, cà phê, đỗ tương…
Cùng với sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, việc bảo quản và chế
biến cần phải được quan tâm nhằm hạn chế quá trình làm hao hụt về chất
lượng khối lượng sản phẩm trong bảo quản, nâng cao chất lượng sản phẩm,
tạo ra những sản phẩm mới có giá trị sử dụng cao trong chế biến, sao cho phù
hợp với điều kiện kinh tế của nước ta.
Trong thực tế việc bảo quản và chế biến nông sản củng được chia ra ra
nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có một vai trò quan trọng riêng. Trong đó
chúng ta sẽ không thể không kể đến giai đoạn sàng lọc và phân loại. Vì một
loại nông sản muốn được bảo quản tốt và hiệu quả cao thì đều trải qua quá
trinh sàng lọc và phân loại rồi đi đến các giai đoạn chế biến tiếp theo.
Trong chuyên đề này chúng ta không đi sâu vào một loại sàng cụ thể
nào mà chỉ giới thiệu sơ bộ về nguyên lý làm việc và cấu tạo của các loại sàng
được sử dụng trong nghành chế biến nông sản củng như trong các nghành
khác.
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng1
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.

2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Những hiểu biết về sàng phân loại.
2.1.1. Khái niệm và phân loại sàng.
Máy phân loại chia khối vật liệu ban đầu thành nhiều loại khác nhau
dựa trên một số đặc điểm, tính chất nào đó. Thí dụ : phân chia hạt thóc thành
loại hạt ngắn loại hạt dài, phân chia hạt đậu thành hạt lớn hạt bé…

Quá trình chuyển động của sàng giúp cho quá trình phân loại – làm sạch
xảy ra tốt hơn do tạo cơ hội để cho hạt tiếp xúc với lỗ sàng. Trong trường hợp
làm việc liên tục, sàng được đặt nghiêng một góc từ 2-7
0
, hạt sẽ có khuynh
hướng di chuyển xuống phía dưới. Quá trình di chuyển như vậy giúp cho hạt
có kích thước nhỏ sẽ chui qua lỗ sàng. Phần hạt không qua sẽ hứng ở phía
đầu thấp của sàng.
Tuỳ theo bố trí hệ thống truyền động, chuyển động của sàng có thể khác
nhau. Thông thường sàng được thiết kế sao cho hạt có cả chuyển động xuống
và lên nhưng với khoảng đi xuốngdài hơn khoảng đi lên.
Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất của sàng có thể kể đến là:
- Diện tích bề mặt sàng, là thông số quan trọng nhất. Diện tích càng lớn
thì năng suất càng lớn. Tổng diện tích lỗ sàng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến
năng suất sàng.
- Tốc độ chuyển động của sàng. Tốc độ càng lớn năng suất càng lớn.
- Số vật liệu qua sàng. Lượng vật liệu nhỏ hơn lỗ sàng càng nhiều, năng
suất sàng càng giảm do cần nhiều thời gian hơn để tách phần vật liệu này.
Đối với một sàng đã có sẳn, diện tích mặt sàng và tốc độ chuyển động của
sàng hầu như không điều chỉnh được, do đó để điều chỉnh khả năng làm việc
của sàng, người ta thay đổi lượng nhập vật liệu. (Hình lll- 3)
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng3
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
b. Sàng ống quay:
Sàng ống quay gồm có một ống bằng lưới được truyền động quay với
số vòng quay khoảng 5-10v/ph. Nguyên liệu cần làm sạch đi ngang qua ống
quay hoặc đỗ vào bên trong ống. Trường hợp đi bên ngoài, vật liệu di chuyển
ngang qua ống , phần có kích thước nhỏ hơn lỗ lưới sẽ chui qua lưới rơi
xuống phía dưới, phần có kích thước lớn không qua lưới được đi ngang qua
ống và được hứng phía sau. Trường hợp nguyên liệu đỗ vào bên trong ống,

ra kít thước lỗ cân chính xác và đồng nhất ,nên cũng rất khó để phân loại.
Trong trường hợp quay nhanh, lực ly tâm quá lớn sẽ làm hạt bám chạt lên
thành ống làm giảm khả năng phân riêng hoặc phân đôi khi không phân riêng
được.
Ống phân loại thường đặt chế độ thành cụm gồm 2 ống làm việc nối
liền nhau, ống trên đổ xuống ống dưới. Như vậy cho phép điều chỉnh 2 ống
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng5
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
khác nhau nhằm đạt hiểu quả phân riêng cao nhất. Ống phân loại thường được
dùng phân riêng gạo- tấm sau khi xay xát, cho phép tách hầu hết các hạt gãy
ra khỏi khối hạt từ đó có thể đấu trộn trở lại để có được hổn hợp gạo tấm theo
đúng yêu cầu.

c. Sàng phân loại theo kiểu zig-zag (Sàng Pakis ).
Đây là loại sàng công dụng đặc biệt dùng cho phân loại hổn hợp thóc
gạo sau khi xay. Thóc sau khi xay sẽ có gạo lức ( đã tách vỏ trấu ),vỏ trấu và
thóc chưa được xay. Vỏ trấu được lấy ra nhờ một hệ thống quạt hút hoặc
thổi. Gạo lức và thóc được đưa sàng phân loại để phân riêng. Phần gạo lức
tách ra được chuyển sàng công đoạn xát tách vỏ lúa, phần thóc chưa tách vỏ
sẽ được chuyển hồi lại công đoạn xay
Ưu điểm của sàng zig zag là tiết kiệm được số lần sàng. Thóc và gạo lức có
kít thước gần giống nhau, nếu sử dụng sàng phân loại bình thừong là rất khó,
phải qua hơn 10 lần sàng.
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng6