MỤC LỤC
mỤC LỤC........................................................................................................................................................................................ 1
DANH MỤC BẢNG BIỂU.......................................................................................................................................................... 5
LỜI MỞ ĐẦU................................................................................................................................................................................ 1
TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU TỪ TRUNG QUỐC QUA BIÊN
GIỚI ĐƯỜNG BỘ........................................................................................................................................................................ 4
1.1. Giới thiệu chung về hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ........................4
1.1.1. Các khái niệm chung:......................................................................................................................................... 4
1.1.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc vào thị trường Việt
Nam qua biên giới đường bộ:.................................................................................................................................... 6
1.1.2.1. Điều kiện tự nhiên:..................................................................................................................................... 6
1.1.2.2. Cơ sở hạ tầng:............................................................................................................................................. 7
1.1.2.3. Hợp tác kinh tế Việt Trung:.................................................................................................................... 9
1.1.2.4: Chính sách biên mậu của Trung Quốc và Việt Nam: ................................................................11
1.1.2.5. Thói quen, truyền thống giao thương của cư dân biên giới..................................................11
1.1.3. Đặc điểm của hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ..........................12
1.2. Các chính sách quản lý hàng hóa nhập khẩu qua biên giới đường bộ của Việt Nam..................14
1.2.1. Chính sách mặt hàng được nhập khẩu dưới hình thức mua, bán, trao đổi của cư dân biên
giới: .................................................................................................................................................................................... 14
1.2.2.Chính sách liên quan đến tuyến đường xuất nhập khẩu hàng hóa:.............................................15
1.2.3.Chính sách thuế đối với hàng hóa nhập khẩu.......................................................................................15
1.2.4. Chính sách về quản lý ngoại hối:................................................................................................................ 16
1.3. Cơ sở lý luận về công tác quản lý hàng hóa nhập khẩu qua biên giới đường bộ của Hải quan
Việt Nam................................................................................................................................................................................ 16
1.3.1. Chức năng nhiệm vụ của hải quan trong quản lý hàng hóa nhập khẩu hàng hóa bằng
đường bộ.......................................................................................................................................................................... 16
1.3.1.1.Đảm bảo sự tuân thủ pháp luật trong hoạt động quản lý nhà nước về hải quan.........16
1.3.1.2. Tạo sự thông thoáng cho hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, phương tiện và hành
khách xuất nhập cảnh............................................................................................................................................ 17
1.3.1.3.Thu đúng, thu đủ thuế và các khoản thu khác..............................................................................17
1.3.1.4.Thực hiện cam kết quốc tế về hải quan...........................................................................................18

2.3.1.3. Tạo điều kiện thúc đẩy hàng hóa thương mại đường bộ.......................................................71
2.3.2. Về hạn chế và nguyên nhân......................................................................................................................... 74
CHƯƠNG 3:................................................................................................................................................................................ 79
GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CÔNG TÁC QUẢN LÝ HÀNG HÓA NHẬP KHẨU TỪ TRUNG QUỐC QUA
BIÊN GIỚI ĐƯỜNG BỘ CỦA HẢI QUAN VIỆT NAM................................................................................................... 79
3.1. Định hướng chiến lược nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra giám sát hàng hóa XNK trong
thời gian tới......................................................................................................................................................................... 79

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


3.2. Các nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hàng hóa nhập khẩu Trung Quốc qua biên
giới đường bộ...................................................................................................................................................................... 79
3.3. Một số kiến nghị, giải pháp nhằm ngăn chặn hiệu quả nạn buôn lậu và gian lận thương mại.
................................................................................................................................................................................................... 86
5. GS. TS Đặng Đình Đào, ThS. Đặng Thị Thúy Hồng, Quan hệ thương mại ASEAN - Trung Quốc:
Cơ hội và thách thức đối với sự phát triển thương mại Việt Nam..........................................................90

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng Anh

Nghĩa tiếng Việt

ASEAN


Asia-Europe Meeting

Diễn đàn hợp tác Á–Âu

CEPT

Common Effective Preferential
Tariff

Hiệp định về chương trình ưu
đãi thuế quan có hiệu lực
chung

GATT

General Agreement on Tariffs
and Trade

Hiệp định chung về Thuế quan
và Thương mại

C/O

Certificate of Origin

Xuất xứ hàng hóa

HS

Harmonized System

liên quan tới thương mại của
quyền sở hữu trí tuệ.

XNK

Export and import

Xuất nhập khẩu

WTO

World Trade Organization

Tổ chức thương mại thế giới

WCO

World Customs Organization

Tổ chức Hải quan thế giới

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Biểu đồ
1.1
2.1
2.2
2.3

Quốc, Lào và Campuchia
Kim ngạch nhập khẩu tại biên giới Quảng Ninh
Các địa bàn cửa khẩu trọng điểm về buôn lậu và GLTM (2005-2012)
Thu ngân sách của các tỉnh biên giới phía Bắc (2005-2012)
Số vụ gian lận, vận chuyển trái phép hàng hóa ở các Cục (2012)
Thống kê tình hình áp dụng HQĐT ở Lạng Sơn.

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN

Trang
5
23
25
30
32
44
8
9
18
24
25
27
28
33
58
66
73


~1~

vậy xâm nhập vào thị trường Việt Nam làm ảnh hưởng tới tiêu dùng cũng như
sức khỏe người dân…
Mặt khác, do địa hình biên giới Việt Trung thường phức tạp, các hình
thức mua bán, giao dịch diễn ra rất đa dạng nên hoạt động thương mại hàng hóa
trên khu vực biên giới này thường khó quản lý và kiểm soát. Các hành vi buôn
Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~2~

lậu và gian lận thương mại thường xuất hiện nhiều làm ảnh hưởng đến hiệu quả
kinh doanh toàn tuyến, ảnh hưởng đến việc chấp hành chính sách của Đảng và
Nhà nước. Nổi bật lên, gần đây, Cục Hải quan Đồng Nai vừa phát hiện một DN
FDI đang thực hiện việc thay các nhãn mác hàng hóa ghi xuất xứ Trung Quốc
bằng xuất xứ VN. Sự việc này tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo tình trạng
lợi dụng xuất xứ hàng hóa của VN. Hành vi vi phạm tuy không mới nhưng ngày
một gia tăng và tính chất ngày một tinh vi, phức tạp.
Do đó, vấn đề quản lý hàng nhập từ Trung Quốc của hải quan đường bộ
đang là việc cấp thiết và cần được quan tâm hơn cả. Ngoài ra, việc Hải quan
Việt Nam quản lý tốt hàng hóa xuất nhập khẩu từ Trung Quốc sẽ tạo điều kiện
phát triển quan hệ thương mại biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc tác động
tới sự phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội khu vực phía Bắc, nó làm tăng ngân
sách nhà nước trên địa bàn các tỉnh biên giới, tạo điều kiện cho các cặp cửa khẩu
địa phương cải thiện tình hình kinh tế xã hội cơ bản, thúc đẩy sự ra đời của một
số trung tâm kinh tế quan trọng, đời sống các tỉnh biên giới Việt Trung được cải
thiên rõ rệt và góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân.
Từ những vấn đề thực tế trên, đề tài “Các biện pháp quản lý đối với hàng
hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan Việt Nam”
được lựa chọn làm đề tài nghiên cứu khoa học.
2. Tình hình nghiên cứu.

từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ.
- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện tổ chức và quản trị công tác quản lý
hải quan đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ.
3. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn, phân tích với
tổng hợp; phương pháp thống kê so sánh để nghiên cứu.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
- Đối tượng nghiên cứu: công tác quản lý đối với hàng hóa nhập khẩu từ
Trung Quốc của Hải quan Việt Nam.
- Phạm vi nghiên cứu: Bài nghiên cứu khoa học tập trung vào phân tích
đánh giá tình hình nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc, công tác quản lý hàng hóa
nhập khẩu từ Trung Quốc tại các cửa khẩu đường bộ trong giai đoạn 2007- 2012,
từ đó đưa ra những nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao tính hiệu quả của công
tác quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc trong giai đoạn tiếp theo.
5. Kết cấu của đề tài.
Chương 1. Tổng quan về công tác quản lý đối với hàng hóa nhập khẩu từ
Trung Quốc qua biên giới đường bộ.
Chương 2: Thực trạng công tác quản lý hải quan đối với hàng hóa nhập
khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường đường bộ.
Chương 3: Giải pháp nhằm nâng cao công tác kiểm tra hàng nhập khẩu từ Trung
Quốc.

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~4~

CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐỐI VỚI HÀNG HÓA
NHẬP KHẨU TỪ TRUNG QUỐC QUA BIÊN GIỚI ĐƯỜNG BỘ

thức không theo thông lệ buôn bán quốc tế đã được thoả thuận trong các Hiệp

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~5~

định thương mại song phương giữa Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các
nước có chung biên giới.

Mua bán, trao đổi hàng hóa của dân cư biên giới.
Theo quy định tại Quyết định 254/2006/QĐ-TTg và Quyết định
139/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về quản lý hoạt động TMBG với
các nước có chung biên giới, chỉ công dân có hộ khẩu thường trú tại các xã,
phường, thị trấn có một phần địa giới hành chính trùng hợp với biên giới quốc
gia trên đất liền (khu vực biên giới) của Việt Nam mới được qua lại các cửa
khẩu quốc tế, cửa khẩu chính, cửa khẩu phụ, lối mở biên giới và đường mòn do
Chính phủ và các tỉnh biên giới thỏa thuận mở để mua bán, trao đổi hàng hóa.
Cư dân biên giới chỉ được nhập khẩu vào Việt Nam những mặt hàng được
qui định tại Thông tư số 10/2010/TT-BCT ngày 29 tháng 3 năm 2010. Theo
Thông tư này, cư dân biên giới chỉ được nhập khẩu 35 nhóm mặt hàng, chủ yếu
là những sản phẩm, hàng hóa phục vụ đời sống, sản xuất hàng ngày. Cư dân
biên giới nhập khẩu các mặt hàng qui định tại Thông tư số 10 được miễn thuế
NK và các loại thuế khác (nếu có) với giá trị hàng hóa không quá 2 triệu
đồng/người/ngày/lượt. Phần vượt định mức phải nộp các loại thuế theo qui định.

Xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới:
Chủ thể được xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới được quy đinh tại
Quyết định 254/2006/QĐ-TTg và Quyết định 139/2009/QĐ-TTg bao gồm
thương nhân Việt Nam và hộ kinh doanh thuộc các tỉnh tiếp giáp với biên giới

1.1.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc
vào thị trường Việt Nam qua biên giới đường bộ:
1.1.2.1. Điều kiện tự nhiên:
Trung Quốc nằm ở phía Bắc Việt Nam. Biên giới đất liền Việt Nam –
Trung Quốc dài 1449,566 km, trong đó có 383,914km đi theo các sông, suối
biên giới. Bảy tỉnh Việt Nam có địa giới hành chính trùng với đường biên giới là
Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn và Quảng Ninh.
Hai tỉnh Trung Quốc có địa giới hành chính trùng với đường biên giới là
Vân Nam và Quảng Tây.
Quảng Tây là tỉnh miền núi phía Nam của Trung Quốc, tiếp giáp với 3
tỉnh Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng của Việt Nam với chiều dài biên giới là
1020 km. Đây là tỉnh có 7 huyện (thị) có biên giới đất liền với Việt Nam.
Vân Nam là tỉnh phía Tây Nam Trung Quốc, giáp với các tỉnh Hà Giang,
Lào Cai, Lai Châu của Việt Nam. Với diện tích gần 38 ngàn Km 2, Vân Nam có
tiềm năng về khai thác và chế biến khoáng sản như: Kim loại mầu các loại,
thiếc, chì,…Ngoài ra, với khí hậu khá tốt trong cả bốn mùa, Vân Nam còn có
tiềm năng về phát triển du lịch và các dịch vụ du lịch.
Từ nhiều năm nay, Vân Nam là nơi các doanh nghiệp từ các tỉnh của
Trung Quốc có thể buôn bán, trao đổi các loại hàng hóa với Việt Nam qua 16
cửa khẩu biên giới (4 cửa khẩu cấp nhà nước và 12 cửa khẩu phụ) và thông qua
đó để thúc đẩy mở cửa các tuyến đường trên toàn tuyến. Cũng thông qua hoạt
động xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới đường bộ với Việt Nam, Vân Nam
được Chính phủ Trung Quốc coi như một cửa ngõ quan trọng để các tỉnh Tây
Nam Trung Quốc mở cửa kinh tế, đẩy mạnh xuất nhập khẩu hàng hóa với các
nước Asean cũng như các nước khác trên thế giới.
Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~7~


Tỉnh
Tên cửa khẩu Việt Nam Tên cửa khẩu Trung Quốc
Lai Châu
Ma Lù Thàng
Kim Thủy Hà
Lào Cai
Lào Cai (đường bộ)
Hà Khẩu (đường bộ)
Lào Cai
Lào Cai (đường sắt)
Hà Khẩu (đường sắt)
Hà Giang
Thanh Thủy
Thiên Bảo
Cao Bằng
Trà Lĩnh
Long Bang
Cao Bằng
Tà Lùng
Thủy Khẩu
Lạng Sơn
Đồng Đăng (đường sắt)
Bằng Tường (đường sắt)
Lạng Sơn
Hữu Nghị
Hữu Nghị Quan
Quảng Ninh
Móng Cái
Đông Hưng
Nguồn: Hiệp định về cửa khẩu và cơ chế quản lý cửa khẩu trên đất liền

Hà Giang
Săm Pun
Điền Bồng
Cao Bằng
Sóc Giang
Bình Mãng
Cao Bằng
Pò Peo
Nhạc Vu
Cao Bằng
Lý Vạn
Thạc Long
Cao Bằng
Hạ Lang
Khoa Giáp
Lạng Sơn
Bình Nghi
Bình Nhi Quan
Lạng Sơn
Chi Ma
Ái Điểm
Quảng Ninh
Hoành Mô
Động Trung
Nguồn: Hiệp định về cửa khẩu và cơ chế quản lý cửa khẩu trên đất liền
Việt Nam Trung Quốc năm 2009
Mặc dù vậy, nhìn chung cơ sở vật chất kỹ thuật thương mại còn lạc hậu:
- Khu vực biên giới trên đường bộ của Việt Nam và Trung Quốc chủ yếu
là các tỉnh miền núi và miền núi cao. Các huyện, xã biên giới trên bộ với Trung
Quốc là các huyện, xã vùng sâu, vùng xa, vùng kém phát triển về nhiều mặt của

kỳ mới cho quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc. Cùng với đó, trong
giai đoạn 2006-2012, Chính phủ và các bộ, ngành cũng ban hành kịp thời một số
cơ chế, chính sách phù hợp với tình hình phát triển thương mại biên giới, tạo
điều kiện cho việc xuất nhập khẩu (XNK) hàng hóa, thúc đẩy kinh tế mỗi nước.
Hiệp định đa phương Asean- Trung Quốc: Quan hệ thương mại Việt
Nam- Trung Quốc hình thành trên cơ sở khung pháp lý quốc tế là khuôn khổ
Khu vực mậu dịch tự do Asean- Trung Quốc (ACFTA) được điều chỉnh bởi
Hiệp định Khung về hợp tác Kinh tế toàn diện Asean- Trung Quốc (gọi tắt là
hiệp định Khung), Hiệp định Thương mại Hàng hóa Asean- Trung Quốc được
ký kết vào ngày 24/11/2004 tại Lào và Biên bản ghi nhớ giữa Việt Nam- Trung
Quốc ký kết vào ngày 1/7/2005 tại Trung Quốc. Theo đó việc cắt giảm và tự do
thuế quan của Việt Nam trong ACFTA được đi vào thực hiện. Từ ngày 1-12004, Việt Nam và Trung Quốc bắt đầu thực hiện cắt giảm thuế xuất nhập khẩu
theo "Chương trình thu hoạch sớm" (EH) được ký kết giữa ASEAN và Trung
Quốc nhằm sớm đi đến hình thành khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung
Quốc. Và điều này đã tạo ra những lợi thế pháp lý thuận lợi cho phát triển
thương mại Việt Nam- Trung Quốc nói chung và phát triển mua bán tại vùng
biên giới Việt Trung nói riêng.
Hiệp định song phương Việt Nam- Trung Quốc: Việt Nam và Trung Quốc
đã ký hơn 20 văn bản thoả thuận, trong đó có các Hiệp định tạo hành lang pháp
lý cơ bản cho quan hệ thương mại hai nước như: Hiệp định Thương mại, Hiệp
định Mua bán vùng biên giới, Hiệp định về Thành lập Uỷ ban hợp tác Kinh tế và
Thương mại, Hiệp định Hợp tác kinh tế, Hiệp định Thanh toán, các Hiệp định về
Giao thông đường sắt, đường bộ, đường hàng không.
Là nước láng giềng gắn liền với Trung Quốc, Việt Nam có vị thế kinh tế,
địa chính trị quan trọng; là cầu nối Đông Bắc Á với Đông Nam Á mà các nước
Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~ 11 ~


Để tạo điều kiện mở rộng thông thương hai chiều Việt Nam – Trung
Quốc, Việt Nam cũng đưa ra những quy định khá thuận lợi trong các chính sách
về thuế, về thủ tục XNK/xuất nhập cảnh, về các quy định liên quan đến quản lý
ngoại hối, quản lý thương mại, đặc biệt là hoạt động thương mại của cư dân biên
giới 2 nước.
Các quy định này sẽ được trình bày cụ thể hơn trong phần 1.2.
1.1.2.5. Thói quen, truyền thống giao thương của cư dân biên giới
Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~ 12 ~

Việt Nam và Trung Quốc là hai nước láng giềng Châu Á. Với đường biên
giới dài, dân cư hai nước sống dọc biên giới khá đông. Từ bao đời nay, dân cư
biên giới Việt Trung có mối quan hệ rất mật thiết vì họ có hoàn cảnh kinh tế- xã
hội và tự nhiên tương tự nhau, có văn hóa, ngôn ngữ, tập quán tiêu dùng gần
giống nhau.
Mặc dù người tiêu dùng trên thị trường khu vực biên giới hai nước chịu
sự tác động của các chính sách kinh tế- xã hội (nhất là chính sách phát triển
thương mại và chính sách mậu dịch tự do) của hai nước là khác nhau, song trên
thực tế là mối quan hệ giao lưu đã gắn bó từ lâu đời với phương châm hỗ trợ lẫn
nhau để cùng tồn tại.
Do sự khác biệt về chính sách phát triển kinh tế- xã hội (nhất là chính
sách phát triển thương mại và chính sách mậu dịch biên giới) giữa Việt Nam và
Trung Quốc nên hoạt động thương mại hàng hóa trên thị trường khu vực biên
giới trên đường bộ vừa có tính đa dạng, vừa có tính đặc thù. Chính sự đa dạng
luôn đi cùng tính đặc thù nên thương mại hàng hóa trên thị trường khu vực biên
giới Việt Trung cũng tồn tại và phát triển dưới các hình thức trao đổi khá phong
phú. Đây là cơ sở để cho các địa phương, các tỉnh có biên giới đường bộ Việt
Nam Trung Quốc có khả năng phát triển kinh tế theo hương vừa hợp tác, vừa bổ

mại chính ngạch trong nước.
 Tư liệu sản xuất có kim ngạch nhập khẩu lớn:
Việt Nam nhập siêu qua biên mậu chủ yếu là rau quả, thực phẩm, hàng
tiêu dùng. Mặc dù vậy, đây không phải là nguyên nhân chính làm nhập siêu
tăng, tạo áp lực lên lạm phát. Bởi đứng về mặt giá trị, nhập khẩu rau quả, hàng
tiêu dùng thường có giá trị nhỏ, có tổng kim ngạch không cao; trong khi đó, các
thiết bị máy móc và vật tư, tư liệu sản xuất lại chiếm kim ngạch rất lớn trong cơ
cấu hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.
Theo số liệu của tổng cục Hải quan, trong giai đoạn 2005-2012, đối với
các nhóm hàng nhập khẩu từ Trung Quốc thì nhóm hàng máy móc thiết bị, dụng
cụ, phụ tùng đạt 4,47 tỷ USD; nguyên vật liệu dệt may, da giày đạt 0,67 tỷ USD,
sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 1,68 tỷ USD trên tổng số 10,4 tỷ tổng kim
ngạch nhập khẩu. Nhìn chung, kim ngạch của hàng tư liệu sản xuất chiếm
khoảng trên 90% tổng kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc.

Dễ bị lợi dụng để buôn lậu.
Do địa hình biên giới Việt Trung thường phức tạp, các hình thức mua bán,
giao dịch diễn ra rất đa dạng nên hoạt động thương mại hàng hóa trên khu vực
biên giới này thường khó quản lý và kiểm soát. Các hành vi buôn lậu và gian lận
thương mại thường xuất hiện làm ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh toàn
tuyến, ảnh hưởng đến việc chấp hành chính sách của Đảng và Nhà nước.
Cụ thể, tại khu vực cửa khẩu, lợi dụng chính sách miễn thuế hàng hoá đối
với cư dân biên giới của Chính phủ, việc vận chuyển hàng hoá qua cửa khẩu
buôn lậu, trốn thuế diễn ra phổ biến. Đối với hàng hoá có thuế suất cao các đối
tượng thường khai báo trị giá thấp hơn trị giá thực tế của hàng hoá để trốn thuế
hoặc khai báo sai mã số hàng hoá để hưởng thuế suất thấp hoặc gian lận về số,
trọng lượng hàng hoá khi làm thủ tục hải quan. Điều này đã làm ảnh hưởng đến
hoạt động thương mại biên giới trong nhiều năm gần đây.

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN

254/2006/QĐ-TTg ngày 07 tháng 11 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ về
quản lý hoạt động thương mại biên giới với các nước có chung biên giới, Bộ
Công Thương đã ban hành Thông tư số 10/2010/TT-BCT ngày 29 tháng 3 năm
2010 quy định Danh mục hàng hoá được sản xuất từ nước có chung biên giới
nhập khẩu dưới hình thức mua, bán, trao đổi hàng hoá cư dân biên giới thời kỳ
2010-2012. Như vậy, từ ngày 01 tháng 6 năm 2010, cư dân biên giới chỉ được
Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~ 15 ~

phép nhập khẩu dưới hình thức mua, bán, trao đổi những mặt hàng theo danh
mục đã quy định. Tuy nhiên, việc quy định danh mục hàng hóa và định mức
miễn thuế trên thực tế một mặt đáp ứng nhu cầu của cư dân biên giới nhưng một
mặt cũng là một khe hở cho hoạt động gian lận thương mại, thu gom hàng hóa
miễn thuế bất hợp pháp, làm lợi cho các “đầu nậu” buôn bán hàng lậu thay vì
phục vụ mục đích dân sinh của cư dân biên giới.
1.2.2.Chính sách liên quan đến tuyến đường xuất nhập khẩu hàng hóa:
Theo quy định hiện hành, hàng hóa xuất nhập khẩu có thể được làm thủ
tục tại các loại cửa khẩu như cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính, cửa khẩu phụ,
lối mở. Việc xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu chính, quốc tế
được thực hiện theo quy định thông thường đối với thương mại hàng hóa quốc
tế. Về nhập khẩu hàng hoá qua các cửa khẩu phụ, lối mở biên giới, thực hiện chỉ
đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đã ban hành thông tư số
13/2009/TT-BCT ngày 03 tháng 6 năm 2009 quy định xuất nhập khẩu hàng hoá
qua các cửa khẩu phụ, lối mở biên giới nằm ngoài các Khu kinh tế cửa khẩu.
Theo quy định của Thông tư này, hàng hoá được khuyến khích xuất khẩu đi qua
các cửa khẩu phụ, lối mở biên giới; hàng nhập khẩu chỉ là nguyên, nhiên vật
liệu, vật tư cần thiết phục vụ sản xuất trong nước theo danh mục ban hành kèm
theo Thông tư và phải do Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh biên giới quyết định

chung biên giới. Trường hợp thanh toán bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi, chỉ
được thực hiện với những đối tượng thu ngoại tệ theo quy định của Ngân hàng
Nhà nước Việt Nam.
Thanh toán xuất nhập khẩu hàng hoá qua biên giới theo các phương thức
không theo thông lệ quốc tế được thực hiện bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi,
đồng Việt Nam hoặc đồng tiền của nước có chung biên giới.
Phương thức thanh toán bằng tiền mặt hoặc không dùng tiền mặt do các
bên mua bán thoả thuận phù hợp với quy định về quản lý ngoại hối của Việt
Nam và các nước có chung biên giới.
Việc mang tiền đồng Việt Nam và tiền mặt của nước có chung biên giới
qua cửa khẩu biên giới để thực hiện thanh toán theo các nội dung quy định tại
điểm a, khoản 4 nói trên phải tuân thủ các quy định hiện hành của Ngân hàng
Nhà nước Việt Nam về mang ngoại tệ tiền mặt và đồng Việt Nam bằng tiền mặt
khi xuất nhập cảnh.
Các bên mua bán, trao đổi, xuất nhập khẩu hàng hoá qua biên giới được
lựa chọn các hình thức thanh toán phù hợp với các quy định hiện hành của Ngân
hàng Nhà nước Việt Nam.
1.3. Cơ sở lý luận về công tác quản lý hàng hóa nhập khẩu qua biên giới
đường bộ của Hải quan Việt Nam.
1.3.1. Chức năng nhiệm vụ của hải quan trong quản lý hàng hóa nhập khẩu
hàng hóa bằng đường bộ.
1.3.1.1.Đảm bảo sự tuân thủ pháp luật trong hoạt động quản lý nhà nước về hải
quan.

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~ 17 ~

Trong quá trình hoạt động, hải quan Việt Nam phải thực hiện theo các văn

quy định chức năng, nhiêm vụ quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục Hải
quan trực thuộc Bộ Tài Chính, Tổng cục Hải quan thực hiện nhiệm vụ, quyền

Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~ 18 ~

hạn: Dự toán thu thuế xuất nhập khẩu hàng năm theo quy định của Luật Ngân
sách Nhà nước.
Trong giai đoạn 2005-2012, ngành hải quan nỗ lực trong công tác thu thuế
để chỉ tiêu thu ngân sách, góp phần vào việc hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách
của Bộ Tài chính.
Bảng 1.3: Bảng thống kê tình hình thu thuế xuất nhập khẩu giai đoạn
2005 – 2012
Năm

Số thu nộp NSNN
(tỷ đồng)

2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012

38114

Nhìn chung nguồn thu thuế xuất nhập khẩu tăng qua các năm với tốc độ
tăng thu bình quân hàng năm 15%. Đây là một nỗ lực rất lớn của ngành hải
quan trong bối cảnh chúng ta đang thực hiện cắt giảm thuế quan theo các cam
kết quốc tế (như cắt giảm thuế theo lộ trình thực hiện CEPT trong ASEAN, các
hiệp định song phương và gia nhập WTO). Đặc biệt, đây là giai đoạn đầu thực
hiện xác định trị giá hải quan theo các nguyên tắc của Hiệp định trị giá GATT,
tình trạng trốn thuế, gian lận qua giá còn khá phổ biến, nhưng ngành đã tập
trung chỉ đạo và đưa ra nhiều giải pháp nhằm đảm bảo nhiệm vụ thu thuế đồng
thời chống thất thu qua gian lận trị giá.
1.3.1.4.Thực hiện cam kết quốc tế về hải quan.
Hải quan Việt Nam coi trọng việc phát triển quan hệ hợp tác với các nước
trên thế giới cũng như các nước trong khu vực với mục tiêu hoà bình và phát triển,
thúc đẩy quan hệ đa dạng với Hải quan các nước phát triển và các Tổ chức Hải
quan Quốc tế nhằm tạo môi trường thuận lợi cho hợp tác, thương mại, đầu tư, xuất
nhập khẩu và tăng cường hiệu quả công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại,
góp phần đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước.
Để thúc đẩy tạo thuận lợi thương mại và bảo đảm an ninh an toàn Quốc
gia, Hải quan Việt Nam đã tham gia tích cực vào các hoạt động hợp tác trong
khuôn khổ ASEAN, APEC, ASEM, WCO,.v.v…; tham gia Công ước KYOTO
Các biện pháp quản lý hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc qua biên giới đường bộ của Hải quan VN


~ 19 ~

về Đơn giản hoá và Hài hoà hoá Thủ tục Hải quan (Năm 1997), Công ước Hài
hoà Mô tả và Mã hoá Hàng hoá (Công ước HS) (Năm 1998). Từ năm 2000 đến
nay, Hải quan ViệtNam đã và đang tiến hành các bước chuẩn bị cần thiết để
tham gia Công ước KYOTO Sửa đổi.
Trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương
APEC, Hải quan Việt Nam hợp tác chặt chẽ với các Cơ quan hữu quan xây dựng