ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

PHẠM THỊ THANH THÚY

PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BAO THANH TOÁN TẠI
NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

PHẠM THỊ THANH THÚY

PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BAO THANH TOÁN TẠI
NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số: 60 34 02 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ PHƢƠNG DUNG

XÁC NHẬN CỦA

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ


cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian học tập,
những kiến thức này sẽ là nền tảng cơ bản và góp phần giúp tôi nâng cao
nghiệp vụ trong quá trình làm việc của mình.
Đồng thời, tôi xin cảm ơn đến các anh chị, các bạn lớp TCNH1-K22 và
các bạn đồng khóa đã cùng tôi trao đổi, nâng cao kiến thức và kỹ năng nghiệp
vụ, giúp tôi hoàn thiện bản thân cả trong công việc và cuộc sống.
Cuối cùng tôi xin kính chúc cô Phương Dung cùng các quý thầy cô, các
anh chị và các bạn luôn có một sức khỏe dồi dào, may mắn và thành công.
Hà Nội,ngày 31 tháng 8 năm 2015
Học viên

Phạm Thị Thanh Thúy


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT ..................................................... i
DANH MỤC CÁC BẢNG .............................................................................. ii
DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ ................................................................ i
LỜI MỞ ĐẦU .................................................................................................. 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................. 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu............................................................. 2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.............................................................. 2
3.1 Đối tượng nghiên cứu ...................................................................... 2
3.2. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 2
4. Câu hỏi nghiên cứu ..................................................................................... 2
5. Phƣơng pháp nghiên cứu............................................................................ 3
6. Kết cấu luận văn .......................................................................................... 3
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ
THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BAO THANH TOÁN CỦA
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI...................................................................... 4

2.2.3. Phương pháp phân tích dữ liệu ................................................... 48
CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BAO THANH
TOÁN TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
VIETCOMBANK .......................................................................................... 51
3.1 Khái quát về Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam
Vietcombank .................................................................................................. 51
3.1.1 Quá trình hình thành và phát triển ............................................... 51
3.1.2 Cơ cấu tổ chức ............................................................................. 53
3.1.3 Các hoạt động chủ yếu ................................................................. 54
3.2 Thực trạng phát triển dịch vụ Bao thanh toán tại Vietcombank ....... 55
3.2.1 Nguyên tắc thực hiện Bao thanh toán tại NH VCB ..................... 55
3.2.2 Quy trình thực hiện Bao thanh toán tại Vietcombank ................. 58


3.2.3 Thực trạng phát triển dịch vụ Bao thanh toán tại Vietcombank.. 60
3.2.4 Phân tích mức độ phát triển Bao thanh toán tại Vietcombank .... 66
3.3 Đánh giá thực trạng phát triển Bao thanh toán tại Vietcombank ..... 67
3.3.1 Kết quả đạt được .......................................................................... 67
3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân .............................................................. 68
CHƢƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BAO THANH
TOÁN TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM
VIETCOMBANK .......................................................................................... 76
4.1 Định hƣớng phát triển dịch vụ Bao thanh toán ................................... 76
4.1.1 Định hướng phát triển chung ....................................................... 76
4.1.2 Định hướng phát triển dịch vụ Bao thanh toán tại Vietcombank 77
4.2 Giải pháp phát triển dịch vụ Bao thanh toán tại Vietcombank ......... 79
4.2.1 Tăng cường hoạt động huy động vốn .......................................... 79
4.2.2 Tăng cường các biện pháp hạn chế rủi ro .................................... 80
4.2.3 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực .......................................... 81
4.2.4 Nâng cao hiệu quả công tác nghiên cứu và phát triển ................. 84


3

DN

Doanh nghiệp

4

ĐHĐCĐ

Đại hội đồng cổ đông

5

FCI

Factoring Chain International - Hiệp hội bao
thanh toán quốc tế

6

HĐQT

Hội đồng quản trị

7

NH


STT

Bảng

Nội dung

Trang

1

Bảng 1.1

Phân biệt BTT trong nước và BTT xuất
– nhập khẩu

14

2

Bảng 3.1

Biểu phí / lãi suất dịch vụ của VCB

53

3

Bảng 3.2

Doanh thu BTT trên thế giới từ năm

Bảng 3.6

Cơ cấu doanh thu BTT tại VCB

65

8

Bảng 3.7

Tỷ trọng doanh thu BTT của VCB so
với các NH khác

66

ii


DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ

STT

Tên

Nội dung

Trang

1


5

Sơ đồ 5

Quy trình thực hiện BTT nhập khẩu tại VCB

60

iii


LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Năm 2007 đánh dấu một sự kiện quan trọng đối với Việt Nam, với việc
Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại thế
giới WTO. Bước vào sân chơi WTO, nền kinh tế Việt Nam nói chung và lĩnh
vực Tài chính – Ngân hàng nói riêng sẽ mở cửa, cạnh tranh với các nước trong
khu vực cũng như phạm vi toàn cầu. Chính vì lẽ đó, chiến lược đa dạng các sản
phẩm mới, mang lại nhiều tiện ích cho khách hàng là một mục tiêu quan trọng
để phát triển đối với tất cả các Ngân hàng Thương mại tại Việt Nam. Muốn làm
được điều này không còn lựa chọn nào khác là phải áp dụng những sản phẩm tài
chính mới đang được sử dụng phổ biến trên thế giới. Trong đó có sản phẩm Bao
thanh toán.
Cùng với sự phát triển của ngành Ngân hàng trên thế giới, dịch vụ bao
thanh toán đã trở nên quen thuộc và được áp dụng rộng rãi hơn 100 năm qua.
Nhưng đối với các Ngân hàng Việt Nam, đây là một dịch vụ còn khá mới mẻ,
những nguyên tắc, tính chất và cách thức vận hành dịch vụ này như thế nào vẫn
còn là một vấn đề cần được nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi áp dụng vào thực
tiễn.
Là một trong những Ngân hàng Thương mại Cổ phần lớn nhất Việt Nam,

+ Phạm vi nội dung: Đề tài chỉ nghiên cứu một số nội dung chủ yếu của
việc phát triển dịch vụ bao thanh toán tại Ngân hàng Thương mại.
+ Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu việc phát triển phát triển dịch vụ
bao thanh toán tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam
+ Phạm vi thời gian: Phần thực trạng của đề tài nghiên cứu giai đoạn
2011-2014
4. Câu hỏi nghiên cứu
Luận văn được thực hiện nhằm trả lời các câu hỏi sau:
1. Trong dịch vụ bao thanh toán, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
thực hiện theo nguyên tắc và quy trình nào?
2. Tiêu chí đánh giá sự phát triển của dịch vụ bao thanh toán tại Ngân hàng
TMCP Ngoại thương Việt Nam?
2


3. Thực trạng phát triển dịch vụ bao thanh toán tại Ngân hàng TMCP Ngoại
thương Việt Nam hiện nay như thế nảo?
4. Nguyên nhân và hạn chế của thực trạng bao thanh toán tại Ngân hàng TMCP
Ngoại thương Việt Nam?
5. Giải pháp và định hướng phát triển dịch vụ bao thanh toán tại Ngân hàng
TMCP Ngoại thương Việt Nam trong thời gian tới?
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Cách thức tiếp cận giải quyết vấn đề: Luận văn áp dụng phương pháp
thống kê tổng hợp, phân tích, so sánh… để phân tích, đánh giá thực trạng phát
triển dịch vụ bao thanh toán tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam hiện
nay như thế nảo.
Nguồn dữ liệu: là nguồn dữ liệu thứ cấp.
Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu từ bên trong của Ngân hàng TMCP
Ngoại thương Việt Nam từ 2011-2014 qua các báo cáo thường niên, báo cáo tài
chính hợp nhất, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh…

 Luận văn thạc sỹ đề tài “Giải pháp phát triển hoạt động bao thanh toán tại
các ngân hàng Việt Nam ” của tác giả Bùi Thị Kim Duyên (2009)
Đặc điểm chung của các luận văn trên là đều sử dụng phương pháp tổng
hợp, thống kê, phân tích số liệu từ hoạt động của các ngân hàng thế giới và Ngân
hàng thương mại tại Việt Nam. Sau khi có được những phân tích, đánh giá này,
các luận văn đều đưa ra được những giải pháp nhằm phát triển dịch vụ bao thanh
toán của các ngân hàng nghiên cứu trong giai đoạn kinh tế hội nhập.
Tuy vậy, các luận văn trên cũng có những điểm riêng biệt sau: Các luận
văn này khác biệt về đối tượng nghiên. Cụ thể, luận văn của Bùi Thị Kim Duyên
(2009) có đối tượng nghiên cứu là các ngân hàng Việt Nam, trong khi hai luận
văn của Nguyễn Thị Thu Hiền (2007) và của Bùi Tấn Thời (2007) có đối tượng
nghiên cứu là Ngân hang Công thương Việt Nam và Ngân hàng Kỹ Thương Việt
4


Nam, luận văn Nguyễn Thị Minh Ngọc (2006) có đối tượng nghiên cứu khá
rộng là Nghiệp vụ bao thanh toán và triển vọng áp dụng tại các Ngân hàng
Thương Mại Việt Nam. Có thể thấy đối tượng nghiên cứu khác nhau với đặc thù
hình thức sở hữu không giống nhau sẽ dẫn đến định hướng phát triển khác biệt,
nên sẽ có những cách tiếp cận riêng trong việc phân tích thực trạng dịch vụ bao
thanh toán của từng ngân hàng, và từ đó sẽ có các giải pháp phù hợp với những
phân tích riêng của từng đối tượng ngân hàng.
Từ các đăc điểm chung và đặc điểm riêng của từng bài luận văn trên mà
có thể thấy được các luận văn này đã giải quyết được các vấn đề liên quan đến
“Phát triển dịch vụ bao thanh toán”. Đó là phân tích được thực trạng dịch vụ bao
thanh toán của đối tượng ngân hàng nghiên cứu, tìm ra các điểm mạnh, điểm
yếu, cơ hội, thách thức của các ngân hàng và đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm
phát triển dịch vụ của ngân hàng mình trong giai đoạn hội nhập kinh tế. Tuy
nhiên, chính vì những khác biệt về đối tượng nghiên cứu cũng như hạn chế về
mặt thời gian nghiên cứu (phạm vi gói trọn trong bối cảnh hội nhập kinh tế) đã

trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, chiết khấu và làm
phương tiện thanh toán”
Theo Luật Các tổ chức tín dụng Việt Nam có hiệu lực vào tháng 10 năm
1998: “NH là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động NH
và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan”
Nghị định của Chính phủ số 49/2000/NĐ-CP ngày 12 tháng 9 năm 2000:
“NHTM là NH được thực hiện toàn bộ hoạt động NH và các hoạt động kinh
doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận, góp phần thực hiện các mục tiêu
kinh tế của Nhà nước”
Theo Luật Các tổ chức tín dụng Việt Nam số 47/2010/QH12 của Quốc
hội ngày 16 tháng 6 năm 2010: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng
được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh
khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận.”

6


Như vậy, có thể nói rằng NHTM là một định chế tài chính trung gian quan
trọng vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trường với các đặc điểm cơ bản như
sau:
 NHTM là một loại hình DN, vì mục đích của NHTM là để kinh doanh
có lợi nhuận. NHTM có cơ cấu, tổ chức bộ máy, quan hệ kinh tế bình đẳng, tự
chủ về tài chính và phải thực hiện những nghĩa vụ quy định đối với Nhà nước
 Lĩnh vực kinh doanh của NH là tiền tệ, tín dụng, dịch vụ NH. Đây là
lĩnh vực “đặc biệt” vì nó liên quan trực tiếp tất cả các ngành, liên quan đến mọi
mặt của đời sống kinh tế - xã hội và là lĩnh vực rất “nhạy cảm”. Nó đòi hỏi sự
thận trọng trong điều hành hoạt động NH để tránh những thiệt hại gây ảnh
hưởng tiêu cực cho nền kinh tế
 Nguồn vốn huy động chủ yếu mà NH sử dụng trong kinh doanh là vốn
huy động từ bên ngoài, trong khi đó vốn riêng của NH lại chiếm tỷ trọng rất thấp



Tiền gửi: là nguồn tiền quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong vốn nợ

của NH. NH huy động tiền gửi dưới nhiều hình thức khác nhau: tiền gửi thanh
toán, tiền gửi có kỳ hạn của các Doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, tiền gửi tiết
kiệm của dân cư và tiền gửi của các NH khác


Tiền vay: mặc dù tiền gửi là nguồn tiền quan trọng nhất của NH

nhưng NH thường đi vay thêm khi có các nhu cầu cần thiết như để đáp ứng khả
năng chi trả khi khả năng huy động bị hạn chế. NH có thể đi vay từ các nguồn:
Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng khác và vay trên thị trường vốn bằng
cách phát hành các công cụ nợ


Vốn nợ khác: nguồn ủy thác, nguồn trong thanh toán, nguồn khác

1.2.2.2 Hoạt động tín dụng, đầu tư
Các Ngân hàng Thương mại hiện nay thực hiện đa dạng hóa các hình thức
tín dụng: cho vay ngắn, trung, dài hạn...để phù hợp với nhu cầu và lợi ích của
khách hàng. Có nhiều tiêu chí để phân loại tín dụng:
 Theo hình thức cấp tín dụng: chiết khấu thương phiếu, cho vay, cho
thuê tài sản và bảo lãnh
 Chiết khấu thương phiếu: hình thành trong quá trình mua bán chịu
hàng hóa và dịch vụ. Người bán hàng sau khi chuyển hàng sẽ nhận được thương
phiếu cam kết trả tiền của người mua hàng khi đến hạn. Người bán có thể đem
thương phiếu tới NH để xin chiết khấu trước hạn. Sau khi kiểm tra các điều kiện
của thương phiếu, NH xem xét mua lại thương phiếu này với số tiền bằng một

Ngoài ra, Chi nhánh của NHTM được mở tài khoản tiền gửi tại Chi nhánh
NHNN tỉnh, thành phố nơi đặt trụ sở của Chi nhánh. Hoạt động dịch vụ thanh
toán và ngân quỹ của NHTM bao gồm các hoạt động sau:
 Cung cấp các phương tiện thanh toán
 Thực hiện các dịch vụ thanh toán trong nước cho khách hàng
 Thực hiện dịch vụ thu hộ và chi hộ
 Thực hiện các dịch vụ thanh toán khác theo quy định của NHNN
9


 Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế khi được NHNN cấp phép
 Thực hiện dịch vụ thu và phát tiền mặt cho khách hàng
 Tổ chức hệ thống thanh toán nội bộ và tham gia hệ thống thanh toán
liên NH trong nước
 Tham gia hệ thống thanh toán quốc tế khi được NHNN cấp phép
1.2.2.4 Các hoạt động khác
Ngoài các hoạt động chính bao gồm huy động tiền gửi, cấp tín dụng và
cung cấp dịch vụ thanh toán, ngân quỹ, NHTM còn có thể thực hiện một số hoạt
động khác, bao gồm:
 Góp vốn và mua cổ phần
NHTM được dùng vốn điều lệ và quỹ dự trữ để góp vốn, mua cổ phần của
DN và các TCTD khác theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, NHTM còn được
góp vốn, mua cổ phần, liên doanh với NH nước ngoài để thành lập NH liên
doanh
 Tham gia thị trường tiền tệ
NHTM được tham gia thị trường tiền tệ theo quy định của NHNN thông
qua hình thức mua bán các công cụ của thị trường tiền tệ
 Kinh doanh Ngoại hối
NHTM được phép kinh doanh hoặc thành lập công ty trực thuộc để kinh
doanh ngoại hối và vàng trên thị trường trong nước cũng như thị trường quốc tế

nhượng các khoản phải thu (hay một phần của các khoản phải thu) cho một đơn
vị BTT, có thể vì hoặc không vì mục đích tài trợ, để thực hiện ít nhất một trong
các chức năng sau: kế toán sổ sách các khoản phải thu, thu hộ các khoản phải
thu, bảo hiểm rủi ro nợ xấu…
1.3.1.2 Theo công ước UNIDROIT
Điều 2 chương 1 Công ước UNIDROIT về BTT quốc tế (UNIDROIT
Convention on International Factoring) còn bổ sung thêm một chức năng nữa
của BTT là tài trợ của người bán, bao gồm việc cho vay lẫn việc cung ứng tiền
thanh toán trước.
1.3.1.3 Theo Quyết định số 1096/2004/QĐ-NHNN

11


BTT là một hình thức cấp tín dụng của TCTD cho bên bán hàng thông
qua việc mua lại khoản phải thu phát sinh từ việc mua, bán hàng hóa đã được
bên bán hàng và bên mua hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua – bán hàng.
Từ những định nghĩa, quan điểm của các tổ chức trong và ngoài nước, ta
có thể thấy BTT được hiểu như sau:
 BTT là hình thức cấp tín dụng ngắn hạn của các TCTD. Theo đó, dịch
vụ BTT phải gắn trực tiếp với chức năng tài trợ tín dụng, các nghiệp vụ quản lý
sổ sách, quản lý thu nợ không được coi là một chức năng độc lập trong dịch vụ
BTT.
 Dịch vụ BTT dựa trên quan hệ về quyền mua bán, quyền tài sản và
quyền đòi nợ, trong đó quyền đòi nợ là một loại tài sản được xác định từ một
giao dịch thương mại cụ thể nên khi thực hiện BTT, đơn vị BTT phải tiến hành
phân tích toàn diện và trực tiếp các giao dịch làm phát sinh các khoản phải thu,
tình hình tài chính của bên bán hàng và bên mua hàng. Bên bán hàng phải
chuyển giao toàn bộ giấy tờ liên quan đến giao dịch mua bán để xác lập và
chuyển giao quyền đòi nợ cho bên BTT.

phải thu phát sinh từ việc mua bán hàng hóa đã được bên bán hàng và bên mua
hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa, trong đó bên bán hàng, bên
mua hàng là người cư trú trong phạm vi một quốc gia.
 Bao thanh toán xuất nhập khẩu.
BTT xuất nhập khẩu là hình thức cấp tín dụng của NHTM hay một công
ty tài chính chuyên nghiệp cho bên bán hàng thông qua việc mua lại các khoản
phải thu phát sinh từ việc mua bán hàng hóa đã được bên bán hàng và bên mua
hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa, trong đó việc mua bán hàng
hóa vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia

13


Bảng 1.1: Phân biệt BTT trong nƣớc và BTT xuất – nhập khẩu
BTT trong nƣớc

Chỉ tiêu
Chứng từ sử dụng

Hóa đơn bán hàng

BTT xuất – nhập khẩu
Hóa đơn xuất hàng, thư
tín dụng, thương phiếu

Nguồn luật điều chỉnh Nguồn luật của nước sở tại

Nguồn luật của nước xuất
khẩu và nước nhập khẩu


nhà xuất khẩu thường
bằng đồng tiền quy định
trong chứng từ có liên
quan

1.3.2.3 Theo phương thức Bao thanh toán
 Bao thanh toán từng lần
BTT từng lần là hình thức đơn vị BTT và bên bán hàng thực hiện các thủ
tục cần thiết, sau đó ký kết hợp đồng BTT đối với các khoản phải thu của bên
bán hàng.

14


 Bao thanh toán hạn mức
BTT hạn mức là hình thức đơn vị BTT và bên bán hàng thỏa thuận, xác
định một hạn mức BTT duy trì trong một khoảng thời gian xác định.
 Đồng Bao thanh toán
Đồng BTT là hình thức hai hay nhiều đơn vị BTT cùng thực hiện dịch vụ
BTT cho một hợp đồng mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ, trong đó một
đơn vị BTT làm đầu mối thực hiện việc tổ chức đồng BTT.
1.3.2.4 Theo cách thức thực hiện
 Phương thức thực hiện truyền thống
BTT theo phương thức truyền thống là hình thức bên bán và bên mua sẽ
liên hệ với đơn vị BTT để biết chắc rằng đơn vị BTT có mua lại các khoản phải
thu cho bên bán hàng hay không trước khi mua bán theo thỏa thuận trong hợp
đồng mua bán.
 Phương thức thực hiện phi truyền thống
BTT theo phương thức phi truyền thống là hình thức đơn vị BTT sẽ tiến
hành xây dựng những tiêu chuẩn chung cho bên mua và bên bán đủ điều kiện