ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN VĂN NGỌC

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ
THU BẢO HIỂM XÃ HỘI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
NGOÀI QUỐC DOANH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HOÀNH BỒ,
TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2015

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN VĂN NGỌC

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ
THU BẢO HIỂM XÃ HỘI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
NGOÀI QUỐC DOANH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HOÀNH BỒ,
TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60.34.04.10



ii

LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện đề tài: “Hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm
xã h ội đối với Doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................... vi

2.1. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................. 45
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu .......................................................................... 45
2.2.1. Phƣơng pháp chọn điểm và chọn mẫu nghiên cứu ........................ 45
2.2.2. Phƣơng pháp thu thập thông tin..................................................... 47
2.2.3. Phƣơng pháp xử lý thông tin ......................................................... 48
2.2.4. Các phƣơng pháp phân tích số liệu ................................................ 48
2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ................................................................... 49
Chƣơng 3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI
ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH TRÊN ĐỊA
BÀN HUYỆN HOÀNH BỒ .......................................................................... 51
3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu ................................................................... 51
3.1.1. Khái quát về đặc điểm tự nhiên , kinh tế - xã hội huyện
Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh .................................................................... 51
3.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp ngoài quốc doanh đóng trên địa
bàn huyện Hoành Bồ ................................................................................ 58
3.2. Thực trạng quản lý thu BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc
doanh trên địa bàn huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh .................................. 60
3.2.1. Quản lý đối tƣợng tham gia BHXH ................................................ 60
3.2.2. Quản lý nguồn thu bảo hiểm xã hội ............................................... 66
3.2.3. Lập báo cáo thu bảo hiểm xã hội ................................................... 76
3.2.4. Phân tích những nhân tố ảnh hƣởng đến công tác thu BHXH
khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên điạ bàn huyện Hoành
Bồ, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2014 ............................................ 78
3.3. Đán h giá về quản lý thu BHXH đối với doanh nghiệp ngoài
quốc doanh trên điạ bàn huyện Hoành Bồ , tỉnh Quảng Ninh...................... 82
3.3.1. Những kết quả đạt đƣợc và nguyên nhân....................................... 82
3.3.2. Nhƣ̃ng ha ̣n chế và nguyên nhân ..................................................... 88
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>


Chữ viết tắt
BHTN

Bảo hiểm thất nghiệp

BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế

CNTT

Công nghê ̣ thông tin

DN

Doanh nghiệp

DNNQD

Doanh nghiệp ngoài quốc doanh

DNNN

Doanh nghiệp Nhà nƣớc


Pháp luật

UBND

Uỷ ban nhân dân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1.
Bảng 1.2.
Bảng 1.3.
Bảng 1.4.
Bảng 1.5.
Bảng 2.1.
Bảng 2.2.
Bảng 3.1.
Bảng 3.2.
Bảng 3.3.
Bảng 3.4.
Bảng 3.5.
Bảng 3.6.
Bảng 3.7.
Bảng 3.8.
Bảng 3.9.
Bảng 3.10.

Tình hình thực hiện kế hoạch thu BHXH các doanh
nghiệp NQD huyện Hoành Bồ ................................................... 70
Tình hình nợ đọng BHXH từ năm 2010- 2014 .......................... 73
Tình hình trốn đóng BHXH khối DN từ năm 2010-2014.......... 74
Số lao đô ̣ng tham gia BHXH theo khối
, loại hình năm2014 ......... 75
Báo cáo kết quả thu BHXH, BHYT, BH thất nghiệp tháng
12/2014 ....................................................................................... 77
Bảng tổng hợp mức độ hiểu biết của chủ sử dụng lao động
về pháp luật BHXH đối với 50 DN điều tra .............................. 78
Tổng hợp điều tra số lao động tại 50 DNNQD .......................... 79
Số lƣợng DN phân theo mức thu nhập bình quân của
NLĐ trong 50 DN điều tra ......................................................... 80
Bảng tổng hợp tình hình thanh tra , kiể m tra công tác thƣ̣c
hiê ̣n Luâ ̣t BHXH ta ̣i các DNNQD ............................................. 81
Dự báo số lƣợng DNNQD giai đoạn 2015 - 2020 ..................... 99

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

viii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Quy trình thu BHXH .................................................................... 25
Hình 3.1. Bộ máy tổ chức BHXH huyện Hoành Bồ .................................... 58
Hình 3.2. Số đơn vị tham gia BHXH giai đoạn 2010-2014 ......................... 62
Hình 3.3. Số lao động tham gia BHXH giai đoạn 2012-2014...................... 64
Hình 3.4. Tình hình nợ đọng BHXH giai đoa ̣n 2010-2014 .......................... 74
Hình 3.5. Tổ ng hơ ̣p laĩ suấ t châ ̣m nô ̣p quỹ BHXH và laĩ suấ t cho vay

hiện nay. Vấn đề thu bảo hiểm xã hội đối với các doanh nghiệp ngoài quốc
doanh trên địa bàn huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh cũng là một trong những
vấn đề đƣợc các cấp, các ngành quan tâm và tìm giải pháp tháo gỡ.
Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của vấn đề này, tác giả đã chọn đề tài:
“Hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội đối với Doanh nghiệp ngoài quốc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

2
doanh trên địa bàn huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh" làm đề tài luận văn
thạc sỹ quản lý kinh tế để nghiên cứu.
2. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn
2.1. Mục tiêu chung
Tiến hành nghiên cứu kinh nghiệm của một số nƣớc và địa phƣơng về
quản lý thu đồng thời đánh giá thực trạng và các nhân tố ảnh hƣởng đến công
tác quản lý thu BHXH đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa
bàn huyện Hoành Bồ. Từ đó đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp chủ yếu
nhằm hoàn thiện công tác thu BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh
trên địa bàn huyện Hoành Bồ giai đoạn hiện nay.
2.2. Mục tiêu cụ thể
(1) Nghiên cứu kinh nghiệm của một số địa phƣơng về nâng cao chất
lƣợng quản lý thu BHXH từ đó rút ra bài học có thể vận dụng cho huyện
Hoành Bồ.
(2) Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH từ các doanh
nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Hoành Bồ giai đoạn 2010 -2014.
(3) Xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý thu BHXH từ
các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Hoành Bồ.
(4) Đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công

Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý thu bảo hiểm xã hội đối với
doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp
ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Hoành Bồ

Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH đối với doanh
nghiệp NQD trên địa bàn huyện Hoành Bồ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

4

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

5
Chƣơng 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM
XÃ HỘI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
1.1. Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội
1.1.1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài
1.1.1.1. Bảo hiểm xã hội
Để tồn tại, phát triển và thỏa mãn những nhu cầu hàng ngày trong cuộc
sống con ngƣời phải lao động, để lao động tốt con ngƣời cần phải có sức khỏe

đó Nhà nƣớc quy định [1]:
- Cả giới chủ và giới thợ đều phải đóng góp một khoản tiền nhất định
hàng tháng, khoản tiền đó đƣợc tính toán dựa trên cơ sở xác xuất rủi ro của
ngƣời lao động và tiền công, tiền lƣơng mà giới chủ trả cho ngƣời lao động.
- Số tiền đóng góp của ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động hình
thành nên một quỹ tiền tệ tập trung, quỹ này còn nhận đƣợc sự hỗ trợ của
Nhà nƣớc.
- Khi ngƣời lao động gặp phải các rủi ro thì sẽ đƣợc hỗ trợ bởi quỹ tiền
tệ đó. Nhờ vậy mà thu nhập của ngƣời lao động ổn định hơn, cuộc sống của
bản thân và gia đình họ đƣợc đảm bảo. Ngƣời sử dụng lao động cũng nhận
thấy đƣợc lợi ích mà quỹ tiền tệ đó mang lại nhƣ ổn định sản xuất kinh doanh,
bảo vệ sức khỏe và đời sống cho ngƣời lao động và gia đình họ từ đó làm
ngƣời lao động gắn bó với doanh nghiệp hơn, yên tâm làm việc và lao động
tích cực hơn….[1]
Từ đó mối quan hệ ba bên: ngƣời lao động - ngƣời sử dụng lao động nhà nƣớc đƣợc hình thành và xuất hiện khái niệm về BHXH.
Vậy BHXH là gì? [1]Theo nghĩa chung nhất, BHXH đƣợc hiểu là sự
đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với ngƣời lao động
khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất
việc làm trên cơ sở hình thành và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung nhằm
đảm bảo đời sống cho ngƣời lao động và gia đình họ, góp phần bảo đảm an
toàn xã hội.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

7
Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về BHXH cụ thể là:
- Theo từ điển Bách khoa "BHXH là sự đảm bảo, thay thế hoặc bù đắp
một phần thu nhập cho NLĐ khi họ mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai
sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật thất nghiệp, tuổi già, tử tuất,


8
1.1.1.2. Bản chất của BHXH
Bản chất của BHXH được thể hiện ở các điểm sau:


9
đó. Có BHXH thì điều kiện sống của ngƣời lao động và gia đình họ sẽ đƣợc
đảm bảo và tốt hơn.
Theo quy định tại điều 3 của Luật BHXH,[32] khái niệm BHXH đƣợc
hiểu nhƣ sau: Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần
thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mấ t thu nh ập do ốm đau,
thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động
hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội. Bảo hiểm xã hội có hai
loại hình:
- BHXH bắt buộc là loại hình BHXH mà ngƣ ời lao động và ngƣời sử
dụng lao động phải tham gia theo quy định của pháp luật về BHXH.
- BHXH tự nguyện là loại hình BHXH mà ngƣ ời lao động tự nguyện
tham gia, đƣợc lựa chọn mức đóng và phƣơng thức đóng phù hợp với thu
nhập của min
̀ h để hƣởng BHXH.
Trong cuộc sống, BHXH có vai trò to lớn tạo ra thu nhập cho ngƣời lao
động. Nhờ có sự hỗ trợ từ quỹ BHXH mà thu nhập của ngƣời lao động ổn
định hơn, đời sống vật chất trƣớc mắt và lâu dài của ngƣời lao động trong và
sau thời gian làm việc, công tác đƣợc đảm bảo, ngƣời lao động yên tâm lao
động sản xuất, làm việc có hiệu quả hơn góp phần duy trì ổn định và phát
triển sản xuất của từng doanh nghiệp nói riêng và đảm bảo an toàn xã hội.
Quỹ BHXH đƣợc hình thành do sự đóng góp của các bên tham gia, hỗ
trợ của nhà nƣớc và từ các nguồn thu hợp pháp khác. Theo quy định tại điều
88 Luật BHXH, nguồn hình thành quỹ BHXH bắt buộc bao gồm:
1. Ngƣời sử dụng lao động đóng
2. Ngƣời lao động đóng
3. Tiền sinh lời của Hoạt động đầu tƣ quỹ
4. Hỗ trợ của Nhà nƣớc
5. Các nguồn thu hợp pháp khác [32]

năng đóng BHXH của các doanh nghiệp. Quản lý tốt các doanh nghiệp sẽ hạn
chế sự trốn tránh trách nhiệm đóng BHXH của các doanh nghiệp, đồng thời
nắm đƣợc thực trạng sản xuất kinh doanh của họ (thông qua quỹ lƣơng, thông
qua lợi nhuận của doanh nghiệp …).
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

11
Thứ ba, Quản lý nguồn thu từ đầu tƣ quỹ BHXH. Đây là một nội dung
trong quản lý hoạt động đầu tƣ tăng trƣởng quỹ BHXH. Tuy nhiên, dƣới giác
độ tổng thu, đây cũng thuộc vào nội dung quản lý thu BHXH.
Từ phân tích trên, có thể khái quát về quản lý thu BHXH nhƣ sau:
Quản lý thu BHXH là quy trình thu của cơ quan BHXH, xác nhận chính xác
số lao động, số tiền phải thu, số tiền đã nộp, số tiền lãi, số tiền nợ, số tiền nộp
thừa của ngƣời sử dụng lao động; nhân thân, thời gian nộp, mức tiền lƣơng,
tiền công nộp BHXH của ngƣời lao động, đồng thời xác nhận việc thực hiện
chính sách, chế độ BHXH của cơ quan BHXH đối với đơn vị sử dụng lao
động và ngƣời tham gia BHXH từng thời điểm và theo yêu cầu quản lý. Tình
hình chấp hành các nguyên tắc, quy định của Nhà nƣớc về thu BHXH và một
số nội dung khác.
- Thời gian đóng BHXH là thời gian đƣợc tính từ khi ngƣời lao động
bắt đầu đóng cho đến khi dừng đóng BHXH. Trƣờng hợp ngƣời lao động
đóng BHXH không liên tục thì thời gian đóng BHXH là tổng thời gian đã
đóng BHXH (đƣợc cộng dồn).
- Mức lƣơng tối thiểu chung là mức lƣơng thấp nhất do Chính phủ công
bố ở từng thời kỳ.
- Thân nhân là con, vợ hoặc chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha vợ hoặc cha
chồng, mẹ vợ hoặc mẹ chồng của ngƣời tham gia BHXH; ngƣời khác mà
ngƣời tham gia BHXH phải chịu trách nhiệm nuôi dƣỡng.

khác nhau, thậm chí ở một phạm vi nào đó trái ngƣợc nhau, nên các bên
tham gia hoạt động BHXH thƣờng xuyên tiềm ẩn những mâu thuẫn. Để giải
quyết những mâu thuẫn, đảm bảo quyền lợi hợp pháp và trách nhiệm của các
bên tham gia BHXH, cần có ngƣời trọng tài là Nhà nƣớc, với tƣ cách là chủ
thể duy nhất quản lý xã hội.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

/>

13
Nhà nƣớc với tƣ cách là tổng thể các cơ quan lập pháp, hành pháp và tƣ
pháp, thông qua các chức năng lập pháp, Nhà nƣớc (Quốc hội) ban hành Luật
BHXH, thông qua Chính phủ đề ra các quy định về BHXH nói chung và về
thu BHXH nói riêng. Cơ quan BHXH thực hiện thu BHXH của ngƣời lao
động và ngƣời sử dụng lao động theo các quy định đó.
Nhƣ vậy, quản lý thu BHXH đóng vai trò hết sức quan trọng trong hoạt
động BHXH, cụ thể:
Một là: tạo sự thống nhất trong hoạt động thu BHXH.
Đối tƣợng tham gia BHXH bao trùm tất cả các ngành, nghề, lĩnh vực,
mức thu nhập, nhận thức, thái độ khác nhau. Nếu không có sự chỉ đạo thống
nhất thì hoạt động thu sẽ không đạt kết quả cao. Quản lý tạo ra sự thống nhất,
ý chí, sự đồng bộ giữa các cấp trong quá trình tổ chức thực hiện. Đồng thời,
thông qua việc lập kế hoạch, phân công việc một cách rõ ràng, công tác quản
lý thu BHXH cũng đạt hiệu quả cao mà giảm đƣợc phần chi phí đáng kể.
Nhƣ vậy, thông qua hoạt động quản lý đã thống nhất đƣợc những nội
dung quan trọng của hoạt động thu BHXH đó là: Thống nhất về đối tƣợng
thu, thống nhất về biểu mẫu, hồ sơ thu, quy trình thu, nộp BHXH.
Hai là: Đảm bảo hoạt động thu BHXH ổn định, bền vững, hiệu quả.
Tính ổn định, bền vững, hiệu quả của hoạt động thu BHXH là mục tiêu

động theo quy định, đƣợc trả công bằng tiền đều là đối tƣợng đóng BHXH bắt
buộc. Việc xác định đúng đối tƣợng, đúng tiền lƣơng, tiền công làm căn cứ đóng
BHXH của ngƣời lao động là cơ sở quan trọng để đảm bảo thu đúng; việc thu
đúng còn phụ thuộc vào tính chất hoạt động của đơn vị sử dụng lao động để xác
định đúng đối tƣợng, mức thu, phƣơng thức thu. Đối với BHXH tự nguyện thu
đúng là thu đúng đối tƣợng, đúng mức đóng mà ngƣời lao động đã đăng ký.
- Thu đủ, là thu đủ số ngƣời thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và số
tiền phải đóng BHXH của ngƣời lao động, ngƣời sử dụng lao động.
- Thu kịp thời, là thu kịp về thời gian khi có phát sinh quan hệ lao động,
tiền công, tiền lƣơng mà những quan hệ đó thuộc đối tƣợng, phạm vi tham gia
BHXH. Chế độ BHXH thƣờng xuyên thay đổi để phù hợp với phát triển kinh
tế- xã hội từng thời kỳ, ở mỗi thời điểm thay đổi đó cần phải tổ chức thực
hiện thu BHXH của ngƣời sử dụng lao động và ngƣời lao động đảm bảo kịp
thời, không để tồn đọng tiền thu, không bỏ sót lao động tham gia BHXH.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN
/>

15
Thứ hai: Tập trung, thống nhất, công bằng, công khai
Cơ chế thu BHXH đƣợc quy định thống nhất, nguồn thu BHXH tập
trung quản lý, điều tiết ở Trung ƣơng là BHXH Việt Nam. Việc tham gia
BHXH của ngƣời lao động, ngƣời sử dụng lao động đảm bảo công khai, thực
hiện công bằng ở các thành phần kinh tế. Các đơn vị tham gia BHXH đều
phải công khai minh bạch số lao động phải đóng BHXH và số tiền đóng theo
đúng quy định, có sự kiểm tra, thanh tra, kiểm soát của Nhà nƣớc và giám sát
của các cơ quan chức năng và các tổ chức chính trị-xã hội. Tính công bằng
đƣợc thể hiện trong việc thu nộp BHXH, không phân biệt đối xử giữa các
thành phần kinh tế, tức là đều có tỷ lệ phần trăm thu BHXH nhƣ nhau.
Thứ ba: An toàn, hiệu quả
Thực hiện quản lý chặt chẽ tiền thu BHXH theo chế độ quản lý tài