Lời Mở đầu
Mục đích cao nhất của nguyên tắc hai cấp xét xử vụ án hình sự là xét xử
đúng người, đúng tội, áp dụng đúng pháp luật, không đê lọt tội phạm, không
xử oan người vô tội. Việc tổ chức tố tụng để xét xử các vụ án hình sự như
thế nào để có thể đạt được mục đích trên là nhiệm vụ đặt ra cho quá trình lập
pháp của mọi quốc gia trên thế giới. Vấn đề đặt ra là một vụ án nên được xét
xử ở mấy cấp xét xử là phù hợp? Quan điểm phổ biến là một vụ án đã được
xét xử có thể được xét xử lại một hay nhiều lần nữa để đảm bảo việc xét xử
chính xác, khách quanh. Vì vậy các quốc gia trên thế giới đều có những quy
định mang tính nguyên tắc nhằm đảm bảo cho việc thực hiện quan điểm này.
Tuy nhiên, do có sự khác biệt nhất định về nhiều mặt, hính thức tổ chức tố
tụng để xét xử có sự khác biệt nhất định về nhiều mặt, hình thức tổ chức tố
tụng để xét xử có sự khác nhau giữa các hệ thống pháp luật. Ở Việt Nam để
đạt được mục đích xét xử nói trên, quan điểm về tổ chức tố tụng để xét xử
hiện nay là một vụ án hình sự đã được xét xử ở cấp sơ thẩm có thể được xét
xử lại một lần nữa ở cấp phúc thẩm. Quán triệt quan điêm này, pháp luật tố
tụng hình sự (TTHS) quy định thực hiện nguyên tắc hai cấp xét xử trong
TTHS. Vậy ý nghĩa của nguyên tắc hai cấp xét xử là gì? Để đảm bảo cho
việc thực hiện nguyên tắc này có hiệu quả thì ta cần những điều kiện gì?
Những nội dung sau sẽ trả lời cho hai câu hỏi trên.


Nội dung
I. LÝ LUẬN CHUNG
1. Khái niệm chung
Xét xử là hoạt động của Tòa án, một hoạt động đặc trưng của việc
thực hiện chức năng Tư pháp của Nhà nước. Hoạt động này được tiến hành
theo cách thức (thủ tục) nhất định dựa trên các nguyên tắc tố tụng hết sức
nghiêm ngặt. Bởi lẽ kết quả của nó ảnh hưởng rất lớn đến quyền và lợi ích
của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan. Pháp luật tố tụng hình sự hiện
hành quy định hai cấp xét xử và đảm bảo thực hiện bằng việc quy định về

thẩm có thể bị kháng cáo, kháng nghị để xét xử lại một lần nữa ở cấp phúc
thẩm.
1.2. Xét xử phúc thẩm và cấp xét xử phúc thẩm
1.2.1. Xét xử phúc thẩm
Xét xử phúc thẩm là việc Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án đã
được xét xử tại Tòa án cấp sơ thẩm mà bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng
cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng khi xét xử Tòa án cấp
phúc thẩm xem xét, giải quyết vụ án theo nội dung kháng cáo, kháng nghị,
bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật ngay sau khi ra quyết định.
1.2.2 Cấp xét xử phúc thẩm
Cấp xét xử phúc thẩm là hình thức tố tụng để xét xử lại vụ án hình sự
mà bản án, quyết định của cấp sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị theo quy
định của pháp luật, bản án, quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm có hiệu lực
pháp luật ngay.
2. Mối quan hệ giữa cấp xét xử sơ thẩm và cấp xét xử phúc hẩm


- Xét xử ở cấp sơ thẩm là xét xử lần đầu vụ án hình sự, tại cấp xét xử
này tất cả những vấn đề thuộc nội dung vụ án lần đầu được xem xét, đánh
giá và kết luận.
- Xét xử ở cấp phúc thẩm là xét xử lại vụ án được xét xử ở sơ thẩm
mà bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của
pháp luật tố tụng.
- Mục đích của sơ thẩm là xét xử đúng người, đúng tội, áp dụng đúng
pháp luật, bảo đảm lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công
dân, cơ quan, tổ chức.
- Cơ sở pháp lý làm phát sinh hoạt động xét xử tại cấp sơ thẩm là quy
định truy tố của Viện kiểm sát. Nội dung kháng cáo, kháng nghị cũng đồng
thời xác định phạm vi xét xử của Tòa án cấp phúc thẩm. Tuy nhiên, vì phúc
thẩm là xét xử lại vụ án mà cấp sơ thẩm đã xét xử, để đánh giá tính có căn

phúc thẩm. Tòa án cấp phúc thẩm là cấp xét xử thứ hai. Khi xét xử lại vụ án,
Tòa án cấp phúc thẩm không chỉ kiểm tra tính hợp pháp và tính có căn cứ
của bản án và quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm mà còn xét xử lại vụ án về
mặt nội dung bản án, quyết định phúc thẩm có hiệu lực pháp luật ngay sau
khi tuyên án và được đưa ra thi hành.
- Đối với bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật mà phát
hiện có vi phạm pháp luật hoặc có tình tiết mới thì được xem xét lại theo thủ


tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Tòa án cấp giám đốc thẩm và tái thẩm
không phải là một cấp xét xử, không xét xử lại vụ án về nội dung mà chỉ xét
lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật, kiểm tra tính hợp pháp
và tính có căn cứ của các bản án và quyết định đó. Khi giám đốc thẩm hoặc
tái thẩm, Tòa án không thực hiện chức năng xét xử mà thực hiện chức năng
việc giám đốc xét xử của Tòa án cấp trên đối với hoạt động xét xử của Tòa
án cấp dưới.

II .Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN TẮC HAI CẤP XÉT XỬ
1.Ý nghĩa pháp lý
Khi một vụ án hình sự được đưa ra để xét xử, nếu Tòa án cấp sơ thẩm
mà xét xử sai thì khi đó quyền và lợi ích của bị cáo và những người tham gia
tố tụng khác sẽ ra sao? Vậy khi đó họ phải làm thế nào để bảo vệ được
quyền và lợi ích chính đáng của mình?
Để trả lời cho câu hổi đó, pháp luật quy định và thực hiện nguyên tắc 2 cấp
xét xử trong tố tụng hình sự. Điều này tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Viện
kiểm sát, bị cáo, người tham gia tố tụng khác có quyền và lợi ích pháp lý
liên quan đến vụ án thể hiện thái độ không đồng tình với việc xét xử của Tòa
án bằng việc kháng cáo, kháng nghị của bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa
án theo quy định của Pháp luật tố tụng hình sự, để vụ án được xét xử lại ở
cấp phúc thẩm. Thông qua đó các chủ thể của quyền kháng cáo, kháng nghị


2. Ý nghĩa chính trị - xã hội
2.1.Ý nghĩa chính trị:
Việc quyết định và thực hiện hai cấp xét xử trong TTHS đáp ứng
những yêu cầu của Nhà nước Pháp quyền với việc bảo đảm các quyền và lợi
ích chính đáng của công dân, đảm bảo dân chủ, đảm bảo xét xử đúng người,
đúng tội, áp dụng đúng pháp luật, không để lọt tội phạm, không làm oan
người vô tội, là sự thể hiện nhận thức khoa học về hoạt động xét xử của Tòa
án phù hợp với nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin về nhận thức thế giới.
Đó là, nhận thức luôn có sự vận động và phát triển, không phải trong mọi
trường hợp nhận thức của con người về một sự vật, hiện tượng đã đúng đắn
ngay từ lần nhận thức đầu tiên.Việc quyết định một vụ án hình sự có thể
được xét xử ở hai cấp xét xử khác nhau là phù hợp quy luật của nhận thức
nhằm đảm bảo tính đúng đắn, khách quan của hoạt động xét xử. Quy định
nguyên tắc hai cấp xét xử thể hiện thái độ thận trọng của Nhà nước trong
việc đưa ra phán xét về số phận pháp lý, sinh mạng chính trị, quyền lợi của
người đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hình sự và những người khác
có liên quan, là sự thể hiện rõ ràng nhất bản chất của Nhà nước Pháp quyền
Việt Nam là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân vì nhân dân trong đó vấn
đề tôn trọng và bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng và hợp pháp của công
dân là một nội dung quan trọng của Nhà nước Pháp quyền. Tòa án với
nhiệm vụ thực hiện quyền tư pháp của Nhà nước, trong phạm vi hoạt động
của mình phải xét xử đúng người, đúng tội, áp dụng đúng pháp luật, đảm
bảo các quyền lợi và lợi ích hợp pháp của công dân, “Hơn bất kỳ một dạng
hoạt động nào của Nhà nước hoạt động xét xử phản ánh trực tiếp và sâu sắc
bản chất của Nhà nước, sai lầm của Tòa án trong việc giải quyết các vụ án


chính là sai lầm của Nhà nước.Vì thế đòi hỏi xét xử phải chính xác, công
minh, thể hiện được í chí, nguyện vọng của nhân dân”. Đây cũng là một hình

đến vụ án một lần nữa tại phiên tòa xét xử khác, nếu như chưa thể có các
điều kiện thực tế để khẳng định hay đảm bảo rằng : phán quyết của lần xét
xử đầu tiên là chính xác. Với việc quy định và thực hiện nguyên tắc xét xử
công khai ở hai cấp sơ thẩm và phúc thẩm, người dân có điều kiện biết rõ về
điều kiện. Mặt khác, khi biết được kết quả của hoạt động xét xử Phúc thẩm,
thấy được sự đánh giá về tính đúng đắn hay không đúng đắn của xét xử sơ
thẩm người dân mới thực hiện được triệt để quyền giám sát hoạt động xét xử
của Tòa án các cấp.
Trên cơ sở đó mới có thái độ chính xác nhất về tính khách quan của hoạt
động này trong việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của
công dân, lợi ích chung của xã hội và cộng đồng.
III. ĐIỀU KIỆN ĐẢM BẢO THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC HAI CẤP
XÉT XỬ
1. Điều kiện để thực hiện có hiệu quả nguyên tắc hai cấp xét xử trong tố
tụng hình sự
1.1. Trên phương diện lập pháp:
Để thực hiện có hiệu quả nguyên tắc hai cấp xét xử, các quy định về
thủ tục cần thỏa mãn các điều kiện sau:


Thứ nhất, phải đảm bảo đầy đủ các cơ sở pháp lý cho việc xét xử sơ
thẩm, Tòa án chỉ xét xử khi có quyết định truy tố của Viện kiểm sát và quyết
định đưa vụ án ra xét xử của Thẩm phán.
Các quy định pháp luật cần đảm bảo đầy đủ các điều kiện thuận lợi
cho việc xét xử thật sự khách quan, toàn diện, chính xác ngay từ lần xét xử
đầu tiên. Tòa án phải đảm bảo cho tất cả những người tham gia tố tụng có
quyền và lợi ích pháp lý liên quan đến vụ án có điều kiện được bảo vệ quyền
lợi của mình tại phiên tòa, hạn chế xét xử vắng mặt những người thuộc diện
này bằng việc giao quyết định đưa vụ án ra xét xử của Thẩm phán, thông
báo thời gian, địa điểm mở phiên tòa, lịch xét xử…đúng thời hạn, đúng đối

cáo, kháng nghị đối với bản án, quyết định bị kháng cáo, kháng nghị hoặc
đối với phần bản án, quyết định bị kháng cáo, kháng nghị…
Thứ ba, các quy định pháp luật phải thực hiện rõ ràng và đầy đủ rằng
phúc thẩm một cấp xét xử (cấp xét xử thứ hai). Xác định chính xác tính chất
của phúc thẩm là việc xét xử lại vụ án mà bản án, quyết định của Tòa án cấp
sơ thẩm đối với vụ án ấy bị kháng cáo, kháng nghị trong thời hạn luật định.
Thủ tục phiên tòa phúc thẩm phải được tiến hành tương tự như phiên tòa sơ
thẩm, tức là cũng phải tiến hành tuần tự theo các bước giống như các bước
tại phiên tòa sơ thẩm, đủ điều kiện để xem xét, đánh giá đưa ra những kết
luận đúng đắn, chính xác.
Các nguyên tắc tố tụng xét xử cần được áp dụng thống nhất tại hai
phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm. Tuy nhiên, cách thức tiến hành xét xử tại
phiên tòa phúc thẩm chắc chắn sẽ không thể rập khuôn như phiên tòa sơ


thẩm do có sự khác nhau giữa hai phiên tòa về phạm vi những vấn đề cần
xem xét, thành phần tham gia tố tụng, các quy định của pháp luật về thủ tục
phiên tòa phúc thẩm phải quy định cụ thể sự khác biệt đó….
Thứ tư, phạm vi xét xử phúc thẩm phải được xác định rõ ràng không
vượt quá những vấn đề đã được cấp sơ thẩm xét xử và kết luận, đồng thời
không vượt quá yêu cầu của kháng cáo, kháng nghị để đảm bảo tính ổn định
của phần bản án, quyết định không có kháng cáo hoặc không bị kháng cáo,
kháng nghị; quyền hạn của Tòa án cấp phúc thẩm khi xét xử lại vụ án về
nguyên tắc không được quy định vượt quá yêu cầu của kháng cáo, kháng
nghị, vì cơ sở pháp lý làm phát sinh thủ tục phúc thẩm chính là kháng cáo,
kháng nghị. Do vậy, nội dung các yêu cầu đặt ra trong kháng cáo, kháng
nghị phải được coi là sự giới hạn quyền được xem xét và xử của Tòa án cấp
phúc thẩm.
Mặt khác, do phúc thẩm là xét xử lại vụ án đã xử lần đầu ở cấp sơ
thẩm cho nên về nguyên tắc khi xét xử và đưa ra phán quyết về nội dung vụ

TANDTC, VKSNDTC. Tuy nhiên, việc thực hiện, quyền giải thích luật của
Ủy ban thường vụ Quốc hội gần như chưa thấy thực hiện do vậy khi hướng
dẫn áp dụng luật các cơ quan có thẩm quyền lại phải làm thay Ủy ban
Thường vụ Quốc hội chức năng này.
Thứ hai, đảm bảo các điều kiện thuận lợi nhất để các chủ thể có quyền
kháng cáo, kháng nghị bản án, quyết định sơ thẩm thực hiện kịp thời, đầy đủ
quyền kháng cáo, kháng nghị của mình. Quy định rõ trách nhiệm của Tòa án
cấp sơ thẩm trong việc đảm bảo quyền kháng cáo, kháng nghị trên các
phương diện như giải thích cho các chủ thể có quyền kháng cáo, kháng nghị


biết về quyền của mình cũng như thời hạn, phạm vi kháng cáo, địa điểm,
hình thức được thực hiện quyền kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án
ngay từ khi bắt đầu phiên tòa sơ thẩm và giải thich rõ về quyền này một lần
nữa sau khi tuyên án sơ thẩm; Cần quy định chính xác phạm vi những người
có quyền kháng cáo để tạo cho họ những điều kiện thuận lợi cho việc kháng
cáo bản án, quyết định nếu không đồng tình với phán quyết của tòa án, đồng
thời cũng chế bớt các trường hợp kháng cáo, không đúng quy định PLTTHS;
Việc giao bản án , gửi bản án, quyết định, việc cấp trích lục bản án, quyết
định phải được thực hiện đúng thời hạn luật định, đúng đối tượng cần thiết
sau khi kết thúc phiên tòa, để đảm bảo tất cả những chủ thể có quyền kháng
cáo, kháng nghị, biết được nội dung các phán quyết của tòa án, có thời gian
xem xét, cân nhắc, quyết định có thực hiện quyền kháng cáo, kháng nghị hay
không.
1.3 Trên phương diện tổ chức và các phương diện khác:
Tổ chức hệ thống tòa án và quy định về thẩm quyền xét xử của các tòa
án phải phù hợp khả năng thực tế của từng cấp xét xử khác nhau về trình độ
tổ chức, khả năng chuyên môn cũng như về điều kiện cơ sở vật chất đáp ứng
yêu cầu nhiệm vụ xét xử, phù hợp với yêu cầu của nguyên tắc hai cấp xét
xử, đảm bảo xét xử kịp thời, khách quan, chính xác. Hiện nay hệ thống tòa

thống tòa án cần đổi mới hệ thống các cơ quan tiến hành tố tụng này.
Chất lượng người tiến hành tố tụng (Thẩm phán, Hội thẩm…)có ý
nghĩa quan trọng đến chất lượng xét xử. Vì vậy cần có đội ngũ người tiến
hành tố tụng có chuyên môn , đáp ứng yêi cầu của công tác xét xử, có đạo
đức nghề nghiệp để thực sự nghiêm chính, chí công vô tư, thật sự khách


quan trong công tác; tại Tòa án phải đảm bảo đủ biên chế về số lượng phù
hợp với lượng án xét xử của từng cấp xét xử, tránh tình trạng quá tải do
lượng án ngày càng có chiều hướng gia tăng; Cơ sở vật chất, trang thiết bị
phục vụ công tác xét xử cần được tăng cường cả về lượng và chất, đảm bảo
đáp ứng kịp thời với yêu cầu thực tiễn của công tác xét xử ở từng cấp xét xử.

2. Thực trạng về việc thực hiện nguyên tắc hai cấp xét xử
Hiên nay,ở hầu hết tai các địa phương cơ quan xét xử đã bảo đảm thực
hiện đúng chế độ 2 cấp xét xử, bảo đảm thực hiện đúng quyền kháng cáo,
kháng nghị đối với các vụ án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật. Qua đó,
góp phần bảo vệ quyền và lợi ich hợp pháp của công dân, đảm bảo xét xử
đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm. Điều này có ý nghĩa tích cực
trong việc xây dưng Nhà nước Pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân
mà trong đó quyền và lợi ích của nhân dân được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên
trên thực tế còn rất nhiều vụ án vẫn vi phạm nguyên tắc hai cấp xét xử, vẫn
tồn tại tình trạng Tòa phúc thẩm khi xét lại vụ án mà Tòa sơ thẩm đã xét xử
nhưng lại vượt quá quyền hạn của Tòa sơ thẩm do đó mục đích và ý nghĩa
của việc quy định chế độ 2 cấp xét xử đã không được bảo đảm, trong nhiều
trường hợp đã xâm phạm đến các quyền và lợi ích chinh đang của nhân dân.
Có thể ví dụ một số vụ an sau:
- Vụ án thứ nhất: Nguồn : Quyết định giám đốc thẩm số 25/2006/HS-GĐT
ngày 02/8/2006 của HĐTPTANDTC (toàn bộ nội dung vụ án được trich dẫn
trong phần phụ lục đính kèm của bài tập này).

sơ thẩm là hoàn toàn đúng đắn và có căn cứ pháp luật. Do vây, Tòa phúc
thẩm gộp vấn đề dân sự trong vụ này bằng quyết định buộc Trần Binh phải
bồi thường cho anh Trần Minh Tuấn 30.800.000đồng (không tính
9.951.000đồng đã chi phí trước) là vi phạm điều 28 BLTTHS.
3. Các giải pháp đê nâng cao hiệu quả nguyên tắc hai cấp xét xử trong
tố tụng hình sự
- Tăng cường công tác giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật.
- Đổi mới Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan điều tra về tổ chức và
thẩm quyền phù hợp với tổ chức và thẩm quyền của vụ án.
- Nâng cao năng lực của người tiến hành tố tụng và đội ngũ luất sư.
+ Nâng cao năng lực của Thẩm phán
+ Nâng cao năng lực của Hội thẩm
+ Nâng cao năng lực của Điều tra viên
+ Nâng cao năng lực của Kiểm sát viên
+ Nâng cao năng lực của Luật sư
- Tăng cường cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động xét xử


Lời kết


Nguyên tắc thực hiện chế độ hai cấp xét xử là một nguyên tắc mới được quy
định trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 nhưng thực tế., chế độ hai cấp
xét xử đã được quy định trong luật tố tụng hìng sự từ những ngày đầu thành
lập nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà và được duy trì trong suốt quá trình
phát triển của luật tố tụng hình sự Việt Nam. Nguyên tắc này thể hiện sự
thận trọng của Toà án trong việc xét xử và tôn trọng quyền cuả bị cáo và
những người tham gia tố tụng khác được chống lại bản án và quyết định của
Toà án. Tuỳ thuộc vào hoàn cảnh kinh tế, xã hội và nhiệm vụ cách mạng
trong từng thời kỳ mà những quy định về chế độ hai cấp xét xử có những nội