2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
________________
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
________________
TRẦN BÉ HỒNG HẠNH

TRẦN BÉ HỒNG HẠNH
MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN 1
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
TỔ THẠC
TRƯỞNG
CHUYÊN
LUẬN VĂN
SĨ KHOA
HỌCMÔN
GIÁO DỤC
Ở CÁC
TRƯỜNG
TIỂU
QUẬN
Chuyên
ngành
quảnHỌC
lý giáo


Người hướng dẫn khoa học: PGS-TS Thái Văn Thành

NGHỆ AN - 2015


4

LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả
đã nhận được sự động viên, giúp đỡ tận tình của các cấp lãnh đạo, nhiều thầy
giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp và gia đình.
Tác giả xin chân thành cảm ơn khoa Sau Đại học, Hội đồng khoa học
trường Đại học Vinh, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh,
Phòng Giáo dục và Đào tạo Quận 1, đội ngũ cán bộ quản lí và các thầy cô
giáo, cùng đông đảo bạn đồng nghiệp của các trường tiểu học Quận 1, Thành
phố Hồ Chí Minh đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ, cung cấp tài liệu, tạo mọi
điều kiện thuận lợi về cơ sở thực tế, tham gia đóng góp những ý kiến quý báu
cho việc nghiên cứu đề tài.
Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Phó Giáo sư –
Tiến sĩ Thái Văn Thành, Người hướng dẫn khoa học cho tác giả, đã tận tâm
bồi dưỡng kiến thức, phương pháp nghiên cứu, năng lực tư duy và trực tiếp
giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn này.
Mặc dù đã rất nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu nhưng luận
văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhận được những
lời chỉ dẫn của thầy giáo, cô giáo, ý kiến đóng góp trao đổi của các bạn đồng
nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2015
Tác giả

1.3.3. Yêu cầu về phẩm chất, năng lực của TTCM ở trường TH..........21
1.4. Một số vấn đề về công tác phát triển đội ngũ TTCM ở trường TH


2

1.4.1. Sự cần thiết phải phát triển đội ngũ TTCM ở trường TH ..........24
1.4.2. Nội dung phát triển đội ngũ TTCM ở trường TH..........................24
1.4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển đội ngũ TTCM ở
trường TH..............................................................................................26
Kết luận chương 1 ................................................................................28
Chương 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
2.1. Khái quát về điều kiện kinh tế - xã hội, giáo dục Quận 1,
TP. Hồ Chí Minh.......................................................................................29
2.2. Khái quát về điều tra thực trạng......................................................33
2.3. Thực trạng đội ngũ TTCM ở các trường TH Quận 1,
TP. Hồ Chí Minh
2.3.1. Về số lượng, cơ cấu.....................................................................35
2.3.2. Về phẩm chất đạo đức, chính trị..................................................35
2.3.3. Về trình độ chuyên môn..............................................................39
2.3.4. Về năng lực lãnh đạo, quản lí......................................................42
2.4. Thực trạng công tác phát triển đội ngũ TTCM ở các trường tiểu học
Quận 1, TP. Hồ Chí Minh.........................................................................44
2.5. Đánh giá chung về thực trạng...........................................................58
Kết luận chương 2 ..............................................................................61
Chương 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
QUẬN 1, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

CBQL

Cán bộ quản lí

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CNTT

Công nghệ thông tin

CSVC

Cơ sở vật chất

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

HT



5

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Trang

Bảng 2.1 Số lượng trường, lớp, học sinh cấp TH........................................32
Bảng 2.2 Trình độ chuyên môn của GV TH...............................................32
Bảng 2.3 Trình độ ngoại ngữ, tin học, lí luận chính trị của GV .................32
Bảng 2.4 Kết quả khảo sát về phẩm chất chính trị của TTCM...................35
Bảng 2.5 Kết quả khảo sát về phẩm chất đạo đức của TTCM....................36
Bảng 2.6 Kết quả khảo sát về trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, tin học,
quản lí của TTCM........................................................................39
Bảng 2.7 Kết quả khảo sát về năng lực chuyên môn của TTCM................40
Bảng 2.8 Kết quả khảo sát về năng lực quản lí của TTCM.........................41
Bảng 2.9 Kết quả khảo sát về việc bổ nhiệm TTCM..................................44
Bảng 2.10 Kết quả khảo sát về hình thức bổ nhiệm TTCM........................48
Bảng 2.11 Kết quả khảo sát về việc quy hoạch đội ngũ TTCM..................50
Bảng 2.12 Kết quả khảo sát về các biện pháp bồi dưỡng đội ngũ TTCM 52
Bảng 2.13 Kết quả khảo sát về việc bồi dưỡng TTCM phương pháp
và hình thức tổ chức dạy học......................................................52
Bảng 2.14 Kết quả khảo sát về các hình thức mà HT đã sử dụng để
kiểm tra, đánh giá TTCM...........................................................54
Bảng 2.15 Kết quả khảo sát về hình thức thông báo kết quả kiểm tra
TTCM ........................................................................................55
Bảng 2.16 Kết quả khảo sát về chế độ giao ban, báo cáo công việc giữa
HT và TTCM..............................................................................56
Bảng 2.17 Kết quả khảo sát về xây dựng mối quan hệ giữa TTCM và
các tổ chức đoàn thể trong nhà trường.......................................57

truyền thống của dân tộc để đổi mới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm
hướng tới một xã hội văn minh và hiện đại. Chính vì thế mà CNH-HĐH đòi
hỏi phải có một lực lượng lao động có chất lượng cao. Không ai khác, ngành
giáo dục có nhiệm vụ đào tạo ra hàng loạt các thế hệ công dân mới đầy đủ tài
năng, phẩm chất và bản lĩnh để đưa đất nước tiến lên theo kịp trào lưu của thế
giới.
Để làm được điều đó, trong những năm qua ngành giáo dục đã khẳng
định điều kiện quyết định để nâng cao chất lượng giáo dục chính là lực lượng
cán bộ quản lí (CBQL) và đội ngũ giáo viên (GV). Chỉ thị số 40/CT-TW ngày


8

15 tháng 6 năm 2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
(Khoá IX) đã khẳng định: “Phát triển GD&ĐT là quốc sách hàng đầu, là một
trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp CNH-HĐH đất nước, là
điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Đây là trách nhiệm của toàn
Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và CBQL giáo dục là lực lượng nòng cốt,
có vai trò quan trọng”.
Hiệu quả và chất lượng giáo dục ở trường phổ thông phụ thuộc vào
nhiều yếu tố như: Nội dung chương trình, sách giáo khoa; đội ngũ CBQL và
GV; cơ sở vật chất kĩ thuật và trang thiết bị trường học; sự phối kết hợp của
các lực lượng xã hội; sự quan tâm của cha mẹ học sinh; môi trường giáo dục
và công tác xã hội hoá giáo dục… trong đó đội ngũ CBQL và GV là yếu tố
quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục rõ nét nhất.
Trong nhà trường tiểu học (TH) hiện nay có rất nhiều hoạt động nhưng
hoạt động chuyên môn là quan trọng nhất, mỗi tổ chuyên môn (TCM) hoạt
động dưới sự điều hành của tổ trưởng. Vai trò của tổ trưởng chuyên môn
(TTCM) như một thủ lĩnh của tổ, là người trực tiếp quản lí nhiều mặt hoạt
động của GV và cả khối lớp, là người chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng

3.2 Đối tượng nghiên cứu
Giải pháp phát triển đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ở các trường tiểu
học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Nếu đề xuất được các giải pháp đảm bảo tính khoa học, có tính khả thi
thì sẽ phát triển đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ở các trường tiểu học Quận 1,
Thành phố Hồ Chí Minh.
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận của vấn đề phát triển đội ngũ tổ trưởng
chuyên môn ở các trường tiểu học.


10

5.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề phát triển đội ngũ tổ trưởng
chuyên môn ở các trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.
5.3 Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ở
các trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.
6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
6.1. Các phương pháp nghiên cứu lí luận
Phương pháp phân tích và tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa lí thuyết,
mô hình hoá để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu lí luận của đề tài.
6.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Sử dụng phương pháp điều tra, quan sát, phỏng vấn, tổng kết kinh
nghiệm,… nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng về vấn đề phát triển đội ngũ
TTCM ở các trường TH, đồng thời thu thập thêm những thông tin có liên quan
đến vấn đề nghiên cứu.
6.3 Phương pháp thống kê toán học
Nhằm xử lí kết quả nghiên cứu bằng thống kê toán học.
7. Đóng góp của luận văn

đội ngũ nhà giáo và cán bộ QLGD. Dưới sự tổ chức và quản lí có hiệu quả,
đội ngũ TTCM trong trường TH có chất lượng sẽ góp phần rất lớn nâng cao
chất lượng GD&ĐT, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng sự nghiệp CNH - HĐH
của nước ta trong xu thế hội nhập và phát triển.
Ở các trường TH, TCM đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc
chuẩn bị các điều kiện thực hiện các hoạt động dạy - học trong nhà trường.
Người TTCM được ví như “cánh tay nối dài của lãnh đạo nhà trường”, trực
tiếp điều hành các công việc cụ thể trong hoạt động dạy - học. Công tác lãnh
đạo, quản lí của TTCM là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả
hoạt động của TCM, góp phần quan trọng đến chất lượng giáo dục của các
nhà trường.
TCM là một nhóm nhỏ, đó là nhóm chính thức tồn tại trên cơ sở pháp
quy. Trong công tác, các thành viên có quan hệ trực tiếp với nhau và cùng
chung hoạt động để thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của tổ, cùng nhau thực
hiện quy chế chuyên môn của ngành. TCM còn là tổ chức cơ sở giúp nhà
trường thực thi các quy định về dạy học, mang tính thống nhất và chuyên sâu.
Thông qua TTCM ở mỗi TCM sẽ giúp bồi dưỡng tay nghề của GV từng bước
được nâng lên, qua đó nâng cao chất lượng dạy học. Nếu có TTCM tốt, có
năng lực, các cá nhân trong TCM sẽ nhận thức và thực hiện tốt nền nếp, kỉ


13

cương trong dạy học – GD, thực hiện được các mục tiêu GD đề ra. TTCM là
là người giúp cho các thành viên trong TCM thông cảm, chia sẻ, động viên,
giúp đỡ nhau trong công tác và cuộc sống cũng như hiểu hơn công tác quản lí,
các chủ trương, kế hoạch của nhà trường.
Trong những năm qua, vấn đề bồi dưỡng, phát triển đội ngũ HT, PHT
và GV trong các nhà trường đã được Bộ GD&ĐT hết sức quan tâm. Tuy
nhiên, đối với đội ngũ TTCM thì chưa có sự quan tâm thỏa đáng, chưa có

Giáo trình “Khoa học quản lí” đưa ra khái niệm: "CBQL là các cá nhân
thực hiện những chức năng và nhiệm vụ quản lí nhất định của bộ máy quản
lí". Mỗi CBQL nhận trách nhiệm trong bộ máy quản lí bằng một trong hai
hình thức tuyển cử và bổ nhiệm [36]
CBQL là chủ thể quản lí, gồm những người giữ vai trò tác động, ra lệnh,
kiểm tra đối tượng quản lí. CBQL là người chỉ huy, lãnh đạo, tổ chức thực
hiện các mục tiêu nhiệm vụ của tổ chức. Người quản lí vừa là người lãnh
đạo, quản lí cơ quan đó vừa chịu sự lãnh đạo, quản lí của cấp trên.
1.2.1.2. Khái niệm về tổ trưởng chuyên môn
TTCM là những GV có đầy đủ phẩm chất chính trị, đạo đức tốt; có
trình độ chuyên môn nghiệp vụ vững vàng; có năng lực về lãnh đạo, quản lí;
được tập thể tín nhiệm và được HT bổ nhiệm.
1.2.1.3. Khái niệm về tổ trưởng chuyên môn ở trường tiểu học
TTCM cũng là một bộ phận của đội ngũ CBQL được HT trường TH bổ
nhiệm, có phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống tốt, có kiến thức, chuyên môn
nghiệp vụ vững vàng, tâm huyết với nghề, nhiệt tình trong công tác; có năng
lực, khả năng và kinh nghiệm quản lí hoạt động chuyên môn cũng như công
tác phối hợp với các tổ chức khác trong và ngoài nhà trường để hoàn thành
nhiệm vụ được giao, có óc tổ chức, kỹ năng giao tiếp tốt; TTCM trường TH


15

chịu sự quản lí chỉ đạo của HT trường TH, chịu trách nhiệm trước HT về việc
quản lí, điều hành mọi hoạt động của TCM do mình phụ trách.
1.2.2. Đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ở trường tiểu học
1.2.2.1. Khái niệm về đội ngũ
Theo từ điển Tiếng Việt, đội ngũ là “Tập hợp gồm một số đông người
cùng chức năng hoặc nghề nghiệp, thành một lực lượng”. [39]
Nói đến đội ngũ là nói đến một số đông người được tổ chức thành một lực

qua lại của các mặt đối lập vốn có bên trong các sự vật hiện tượng. Hình thái
cách thức của sự phát triển đi từ những biến đổi về lượng đến những biến đổi,
chuyển hóa về chất và ngược lại. Con đường, xu hướng của sự phát triển
không theo đường thẳng, cũng không theo đường tròn khép kín mà theo
đường xoáy ốc, tạo thành xu thế phát triển, tiến lên từ từ, từ đơn giản đến
phức tạp, từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến ngày càng hoàn thiện hơn.
Từ những năm 60 của thế kỷ XX, thuật ngữ phát triển được sử dụng
khá rộng rãi với cách hiểu đơn giản là phát triển kinh tế. Sau đó, khái niệm
này được bổ sung thêm về nội hàm và được hiểu một cách toàn diện hơn.
Ngày nay, khái niệm phát triển được sử dụng để chỉ cả 3 mục tiêu cơ
bản của nhân loại: phát triển con người toàn diện; bảo vệ môi trường; tạo hòa
bình và ổn định chính trị.
Phát triển là một quá trình nội tại, là bước chuyển hóa từ thấp đến cao,
trong cái thấp đã chứa đựng dưới dạng tiềm năng những khuynh hướng dẫn
đến cái cao, còn cái cao là cái thấp đã phát triển. Phát triển là quá trình tạo ra
sự hoàn thiện của cả tự nhiên và xã hội. Phát triển có thể là một quá trình hiện
thực nhưng cũng có thể là một tiềm năng của sự vật hiện tượng.
Một số giải pháp phát triển là những tác động liên tục, có tổ chức, có
định hướng của chủ thể quản lí tới khách thể quản lí, làm cho số lượng và


17

chất lượng của khách thể quản lí luôn vận động đi lên trong mối hỗ trợ, bổ
sung lẫn nhau, tạo nên thế phát triển bền vững.
1.2.3.2. Phát triển đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ở trường tiểu học
Với quan niệm trên, có thể hiểu phát triển đội ngũ CBQL trường học,
đặc biệt là đội ngũ TTCM là tạo ra một đội ngũ quản lí trường học đủ về số
lượng, đảm bảo về chất lượng (có trình độ, được đào tạo đúng quy định, có
phẩm chất đạo đức, có năng lực trong các hoạt động quản lí, dạy học và giáo

Tuy nhiên, để có được những giải pháp như vậy, cần phải dựa trên những cơ
sở lí luận và thực tiễn đáng tin cậy.
1.2.4.2. Giải pháp phát triển đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ở trường
tiểu học
Từ khái niệm về giải pháp ở trên, chúng ta có thể hiểu: Giải pháp phát
triển đội ngũ TTCM ở trường TH là cách vận dụng sáng tạo chức năng quản lí
của HT nhằm tác động đến các TTCM và các yếu tố khác có liên quan để phát
triển lượng và chất cho đội ngũ TTCM trong nhà trường. Là sự tác động có ý
thức, có hướng đích của HT nhằm phát huy được tính chủ động, sáng tạo một
cách tốt nhất, khai thác ở mức độ cao nhất năng lực, tiềm năng của đội ngũ
TTCM để thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường.
1.3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG
TIỂU HỌC
Tại điều 18, Chương II, Điều lệ trường Tiểu học quy định:
1. Tổ chuyên môn bao gồm giáo viên, viên chức làm công tác thư viện, thiết
bị giáo dục. Mỗi tổ có ít nhất 3 thành viên. Tổ chuyên môn có tổ trưởng, nếu
có từ 7 thành viên trở lên thì có một tổ phó.
2. Nhiệm vụ của tổ chuyên môn:
a) Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần, tháng, năm học
nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và hoạt động giáo dục;


19

b) Thực hiện bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, kiểm tra, đánh giá chất
lượng, hiệu quả giảng dạy, giáo dục và quản lí sử dụng sách, thiết bị của các
thành viên trong tổ theo kế hoạch của nhà trường;
c) Tham gia đánh giá, xếp loại giáo viên theo quy định Chuẩn nghề nghiệp
giáo viên tiểu học và giới thiệu tổ trưởng, tổ phó.
3. Tổ chuyên môn sinh hoạt định kì hai tuần một lần và các sinh hoạt khác khi

dụng và phân công công việc một cách hợp lí; xây dựng phát hiện và bồi
dưỡng các nhân tố mới để từ đó hạn chế được những yếu kém, phát huy thế
mạnh của tổ.
Người TTCM cần phải hiểu rõ hoàn cảnh, tâm tư, nguyện vọng, nhu
cầu của từng GV để có biện pháp quản lí thích hợp; tạo ra trong TCM môi
trường sư phạm đoàn kết, thân ái; tăng cường năng lực hợp tác nhóm; xây
dựng tinh thần đồng đội; thông cảm và chia sẻ trong tập thể; nêu cao tinh thần
học hỏi, giúp đỡ lẫn nhau trong công tác để cùng hoàn thành nhiệm vụ được
giao.
- TTCM quản lí việc xây dựng, triển khai kế hoạch chung của tổ và
việc thực hiện nội dung, chương trình giảng dạy của GV.
Nhiệm vụ cơ bản nhất là xây dựng và triển khai kế hoạch hoạt động
chung của tổ, trong đó bao gồm đầy đủ các nội dung, yêu cầu, biện pháp thực
hiện kế hoạch dạy học và các hoạt động giáo dục, công tác xây dựng đội
ngũ…
TTCM có nhiệm vụ hướng dẫn xây dựng và quản lí kế hoạch chuyên
môn của từng tổ viên; kiểm tra, đôn đốc tổ viên thực hiện kế hoạch đã đề ra.
Căn cứ vào phân phối chương trình và chuẩn kiến thức, TTCM phải có
biện pháp quản lí thường xuyên việc thực hiện chương trình của GV nhằm điều


21

chỉnh tiến độ và chấn chỉnh những thiếu sót trong quá trình thực hiện nội dung
chương trình.
TTCM phải quản lí, kiểm tra chặt chẽ các loại hồ sơ chuyên môn, giờ
giấc, nội dung giảng dạy, tình hình sử dụng phương tiện và đồ dùng dạy học
của các thành viên trong tổ nhằm thực hiện thành công kế hoạch của tổ, nhóm
và từng cá nhân đề ra.
- TTCM tổ chức thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và

cực của môi trường; thực hiện công bằng giáo dục, …
Kiên quyết đấu tranh trước những biểu hiện sai trái, tiêu cực, bảo vệ lẽ
phải. Tiên phong trong việc thực hiện các cuộc vận động lớn do Đảng ta và
ngành khởi xướng như cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh”, cuộc vận động “Hai không”, “Mỗi thầy, cô giáo là một
tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” cùng với phong trào thi đua “Xây
dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”.
- Phẩm chất đạo đức:
Người TTCM phải luôn tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức cách
mạng để trở thành một nhà sư phạm mẫu mực; là tấm gương đối với tập thể
sư phạm.
Có phong cách lãnh đạo dân chủ; công bằng, trung thực trong lối sống,
trong báo cáo với cấp trên và đánh giá cấp dưới.
Gần gũi, gắn bó, biết lắng nghe, thấu hiểu và đồng cảm với từng thành
viên trong tập thể. Có uy tín, được đồng nghiệp, phụ huynh, HS và mọi người
tôn trọng.
- Phẩm chất nghề nghiệp: