BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐẬU ĐĂNG TUẤN

TỰ CHỦ TÀI CHÍNH
Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ


2

NGHỆ AN - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐẬU ĐĂNG TUẤN

TỰ CHỦ TÀI CHÍNH
Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60.31.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:




ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc
lập của tôi; các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn
gốc rõ ràng.
Tác giả

Đậu Đăng Tuấn


iii
MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN...................................................................................................i
LỜI CAM ĐOAN............................................................................................ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.....................................................................vi
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG..............................................................vii
A. MỞ ĐẦU......................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài........................................................................................1
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài...........................................................2
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn ....................................................................3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................4
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu...........................................................4
6. Đóng góp về mặt khoa học của luận văn..............................................................5
7. Kết cấu của luận văn.............................................................................................5

B. NỘI DUNG..................................................................................................6
Chương

2.1.2. Quy mô ngành nghề và cơ sở vật chất phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học
..................................................................................................................47

2.2. Tự chủ tài chính ở Trường Đại học Vinh trong những năm qua....................53
2.2.1. Bộ máy và cán bộ quản lý tài chính..............................................................53
2.2.2. Thực trạng tự chủ tài chính ở Trường Đại học Vinh trong quản lý các nguồn
thu.............................................................................................................57
2.2.3. Tự chủ tài chính ở Trường Đại học Vinh trong quản lý nội dung chi ............63

2.3. Đánh giá tổng quát tình hình thực hiện tự chủ tài chính ở Trường Đại học
Vinh.........................................................................................................................67
2.3.1. Những điểm mạnh........................................................................................67
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân...................................................................70

Kết luận chương 2...................................................................................................77

Chương

3

PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TỰ CHỦ TÀI CHÍNH
Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY..........78
3.1. Định hướng phát triển Trường Đại học Vinh..................................................78
3.1.1. Chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức bộ máy...............................................78
3.1.2. Quy mô đào tạo, hợp tác trong nghiên cứu khoa học..................................81

3.2. Phương hướng và một số giải pháp tự chủ tài chính của Trường Đại học Vinh
.................................................................................................................................87
3.2.1. Phương hướng hoàn thiện quản lý tài chính theo hướng tự chủ của Trường
Đại học Vinh..............................................................................................87

GD & ĐT
GDĐH
GDP
GS
HSSV
KDDV
KHCN
LĐSX
NCKH
NSNN
NXB
ODA
PGS
SV
TC-KTXH
TDTT
THCS
THPT
ThS
TS
VLVH
WTO
XDCB
XHCN

Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á
Bảo hiểm xã hội
Cán bộ Viên chức
Cao đẳng
Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa


vii
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG
Trang
Sơ đồ:
Sơ đồ 1.1. Nguồn tài chính cho giáo dục đào tạo..........................................7
Sơ đồ 1.2. Mối quan hệ giữa đầu tư và phát triển sự nghiệp đào tạo.........8
Sơ đồ 1.3. Mô hình hoạt động tài chính của các trường đại học công lập
ở Việt Nam.....................................................................................................10
Bảng 2.1. Cơ cấu ngành nghề đào tạo của Trường Đại học Vinh
giai đoạn 2011 - 2015.....................................................................................48
Bảng 2.2. Cơ cấu ngành nghề đào tạo Sau đại học của Trường Đại học
Vinh giai đoạn 2011 - 2015............................................................................49
Bảng 2.3. Các điều kiện cơ sở vật chất tại Trường Đại học Vinh.............52
Bảng 2.4. Thu - chi tài chính của Trường Đại học Vinh năm 2014..........58
Bảng 2.5. Cơ cấu nguồn thu của Đại học Vinh từ năm 2012 - 2014..........61
Bảng 3.1. Quy mô đào tạo Đại học Vinh đến năm 2020.............................83


1
A. MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ trên thế giới đang diễn ra mạnh
mẽ. Trình độ dân trí và tiềm lực khoa học - công nghệ đã trở thành nhân tố
quyết định sức mạnh và vị thế của mỗi quốc gia.
Bước sang những năm đầu thế kỷ XXI, giáo dục đại học Việt Nam
đang đứng trước những cơ hội cũng như thách thức cực kỳ to lớn. Để thực
hiện mục tiêu của giáo dục đại học được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 3
thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2012: “Đào tạo nhân lực, nâng cao dân trí, bồi
dưỡng nhân tài; nghiên cứu khoa học, công nghệ tạo ra tri thức, sản phẩm

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trong những năm gần đây, đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết
liên quan đến lĩnh vực tự chủ tài chính trong các trường đại học, trên cả nước
nói chung và khu vực miền Trung nói riêng. Có thể nêu một số công trình tiêu
biểu sau đây:
- Trần Văn Phong (2001), Nguồn tài chính và quản lý tài chính ở các
trường Đại học công lập trong giai đoạn hiện nay, Luận án Thạc sĩ Kinh tế,
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
- Phạm Văn Ngọc (2001), Đổi mới quản lý tài chính đáp ứng mô hình
Đại học quốc gia Hà Nội-Thực trạng và giải pháp, Luận án Thạc sĩ Kinh
tế,Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
- Nghiêm Huê (2007), Vào WTO: Bài toán nào cho giáo dục đại học
Việt Nam trong thời hội nhập, Nxb Lao động, Hà Nội.
- Phạm Thị Hoa Hạnh (2012), Tự chủ tài chính trong các trường đại
học công lập: Trường hợp Trường Đại học Đà Lạt, Luận văn Thạc sĩ Kinh tế,
Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Trần Đức Cân (2012), Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính các trường
đại học công lập ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Trường Đại học Kinh tế
Quốc dân.
- Nguyễn Minh Thuyết (2014), Tự chủ đại học: Thực trạng và giải
pháp cho đại học Việt Nam, Hội thảo Cải cách giáo dục đại học VED 2014.
- Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, Vấn đề tự chủ
- tự chiu trách nhiệm của các Trường Đại học và Cao đẳng Việt Nam, Hội
thảo khoa học các Trường Đại học và Cao đẳng


3
- Hội đồng Quốc gia Giáo dục và phát triển nhân lực - ĐH Quốc gia
TPHCM (2014), Hội thảo “Hội nhập quốc tế trong quá trình đổi mới giáo
dục đại học Việt Nam”, Thành phố Hồ Chí Minh, 8/6/2014.

4
Phù hợp với mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:
- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về quản lý và tự chủ tài chính, các
nhân tố tác động tới việc quản lý tài chính phục vụ giáo dục đào tạo, kinh
nghiệm của một số nước trong việc giao quyền tự chủ tài chính cho các
Trường đại học.
- Đánh giá thực trạng việc tự chủ tài chính của Trường Đại học Vinh
thời gian qua và nêu ra những tồn tại cần khắc phục, những điểm mạnh cần
phát huy.
- Luận chứng giải pháp nâng cao tính tự chủ tài chính của Trường Đại
học Vinh trong giai đoạn tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Tự chủ tài chính của Trường Đại
học Vinh (đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ một phần kinh phí hoạt động
thường xuyên), các yếu tố quyết định khả năng tự chủ tài chính ở Trường Đại
học Vinh bao gồm yếu tố con người, cơ chế quản lý và thiết bị hỗ trợ...
Phạm vi nghiên cứu trong luận văn:
- Về nội dung: Chủ yếu giới hạn ở các nội dung tự chủ tài chính của
Trường Đại học Vinh.
- Về không gian: Đối tượng khảo sát của luận văn là Trường Đại
học Vinh.
- Về thời gian: Giai đoạn được giao tự chủ ổn định trong 3 năm từ năm
2012 đến 2014.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
của chủ nghĩa Mác - Lênin, bám sát điều kiện thực tế của nhà trường và địa
phương nơi trường đứng chân. Trong từng nội dung cụ thể, còn sử dụng
phương pháp trừu tượng hóa, phân tích tổng hợp, khái quát tài liệu sẵn có kết
hợp phương pháp nghiên cứu thực tiễn, xử lý số liệu: (dùng phương pháp toán


các quan hệ phân phối). Là một bộ phận của các quan hệ phân phối của xã hội.
Ở Việt Nam, hầu hết các nhà khoa học thống nhất cho rằng “Tài chính
thể hiện ra là sự vận động của vốn tiền tệ diễn ra ở mọi chủ thể trong xã hội.
Nó phản ánh tổng hợp các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong phân phối các
nguồn tài chính thông qua việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp
ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể trong xã hội” [11, tr 12].
Việc xác định đúng đắn quan niệm tài chính và bản chất tài chính có ý
nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Điều đó tạo cơ sở cho việc vận
dụng các quan hệ tài chính tồn tại khách quan để quyết định chính xác các
quyết định tài chính, đồng thời thông qua các chính sách tài chính để tổ chức
các quan hệ tài chính nhằm sử dụng tài chính tác động tích cực tới các hoạt
động kinh tế - xã hội theo các phương hướng đã xác định.
Nguồn tài chính của Trường Đại học
Nguồn tài chính là khả năng tài chính mà các chủ thể trong xã hội có
thể khai thác, sử dụng nhằm thực hiện các mục đích của mình. Nguồn tài
chính có thể tồn tại dưới dạng tiền hoặc tài sản vật chất và phi vật chất. Sự
vận động của các nguồn tài chính phản ánh sự vận động của những bộ phận
của cải xã hội dưới hình thức giá trị (tiền tệ). Nguồn tài chính luôn thể hiện


7
một khả năng về sức mua nhất định.
Điều 64, Luật Giáo dục Đại học 2012 quy định “ Các nguồn tài chính
của cơ sở giáo dục đại học bao gồm:
1. Ngân sách nhà nước (nếu có);
2. Học phí và lệ phí tuyển sinh;
3. Thu từ các hoạt động hợp tác đào tạo, khoa học công nghệ, sản xuất,
kinh doanh và dịch vụ;
4. Tài trợ, viện trợ, quà biếu, tặng, cho của các cá nhân, tổ chức trong
nước và nước ngoài;

động
KDDV

Đa
dạng
hóa loại
hình
ĐT

Trong nền kinh tế thị trường, mỗi chủ thể trong xã hội khi đã nắm trong
tay những nguồn tài chính nhất định là nắm trong tay một sức mua để có thể
nắm được những nguồn vật lực hay sử dụng được những nguồn nhân lực nhất
định phục vụ cho mục đích tích lũy hay tiêu dùng của mình.


8
Nguồn tài chính đầu tư cho sự nghiệp đào tạo nói chung và đào tạo ở
các trường đại học công lập nói riêng là đầu tư cơ bản, đầu tư cho sự
nghiệp phát triển của con người - là động lực trực tiếp của sự phát triển
kinh tế - xã hội.
Khái niệm quản lý tài chính
Quản lý tài chính trước hết là quản lý các nguồn tài chính, quản lý các
quỹ tiền tệ, quản lý việc phân phối các nguồn tài chính, quản lý việc tạo lập,
phân bổ và sử dụng các quỹ tiền tệ một cách chặt chẽ, hợp lý và có hiệu quả
theo các mục đích đã định. Đồng thời quản lý tài chính cũng chính là thông
qua các hoạt động kể trên để tác động có hiệu quả nhất tới việc xử lý các
mối quan hệ kinh tế - xã hội nảy sinh trong quá trình phân phối các nguồn
tài chính, trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ ở các chủ thể
trong xã hội.
Quản lý tài chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng để Nhà nước

Lập kế hoạch: Dựa vào quy mô đào tạo phù hợp với yêu cầu phát triển
sự nghiệp giáo dục - đào tạo của Nhà nước, nắm đầy đủ số lượng CBVC, quy
mô và số lượng học sinh - sinh viên, cơ sở vật chất của năm báo cáo để có cơ
sở dự kiến năm kế hoạch cho trường. Dựa vào số liệu chi cho con người, quản
lý hành chính, mua sắm, sửa chữa, nghiệp vụ chuyên môn, xây dựng cơ bản,
chương trình mục tiêu,... của năm báo cáo để làm cơ sở dự kiến năm kế hoạch
cho trường.


10
Sơ đồ 1.3. Mô hình hoạt động tài chính của các trường đại học công lập
ở Việt Nam
Đầu vào
Nguồn lực tài chính

TRƯỜNG ĐÀO TẠO
CÔNG LẬP

NSNN Trung ương

Ngân sách địa phương

Đào tạo
(chính quy,
VLVH,
ĐTTX, hợp
đồng, khác)

Đầu ra
(Mục tiêu kế hoạch

Kiểm tra: Trong quá trình thực hiện kế hoạch, không phải bao giờ cũng
đúng như dự kiến vì vậy đòi hỏi phải có sự kiểm tra thường xuyên để nắm
tình hình quản lý tài chính, nhằm đảm bảo hiệu quả đầu tư và kịp thời đưa ra
những giải pháp điều chỉnh sai lệch, hạn chế rủi ro.
Trong bối cảnh thực hiện chiến lược giáo dục 2011 - 2020, việc quản lý
tài chính của các trường đại học công lập đòi hỏi phải đáp ứng được đầy đủ
những nội dung, yêu cầu đặt ra. Ở mỗi giai đoạn khác nhau mức độ, nội dung,
cơ cấu chi NSNN cho sự nghiệp đào tạo cũng khác nhau.
1.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính ở trường Đại học
công lập
Quản lý tài chính là một hoạt động rất quan trọng không chỉ đối với các
doanh nghiệp sản xuất kinh doanh mà cả đối với các trường đại học. Nó là
một trong những yếu tố quyết định quy mô, chất lượng đào tạo cũng như uy
tín của các trường đại học.
Điều kiện kinh tế - xã hội - văn hoá
Những thay đổi về điều kiện kinh tế - xã hội, văn hoá và chính sách
chi tiêu công cho giáo dục đại học là các yếu tố tác động đến quá trình đổi
mới hệ thống tài chính giáo dục đại học. Trước hết, đó là sự xuất hiện của
nền giáo dục đại học đại chúng, hệ quả là môi trường chính sách của giáo
dục đại học đã từng bước thay đổi và ngày càng gắn chặt hơn với cấu trúc
nền kinh tế - xã hội. Những nhân tố trước đây được xem là phù hợp với yêu
cầu quản lý của các trường đại học thì nay không còn thích hợp và đòi hỏi
phải có những cải cách, đổi mới. Mục tiêu của sự đổi mới là nâng cao chất
lượng đào tạo, sự thích ứng và tính công bằng trong các trường đại học
công lập.
Yếu tố lao động và việc làm cũng đang có những thay đổi quan trọng.
Trong bối cảnh toàn cầu hoá và trước yêu cầu phát triển của một nền kinh tế
tri thức, nhu cầu về lực lượng lao động của xã hội đang có sự thay đổi về chất.
Trước đây chủ yếu đòi hỏi một đội ngũ lao động phải được đào tạo trong các
trường dạy nghề, trung học kỹ thuật, trước khi bước vào thị trường sức lao

động, sáng tạo của trường đại học thì đó sẽ là động lực nâng cao tính hiệu quả
trong hoạt động quản lý tài chính của mỗi trường.
Trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp, Nhà nước quản lý
gần như tất cả các dịch vụ xã hội, trong đó có giáo dục - đào tạo. Khi đó,
trường đại học được cấp toàn bộ kinh phí từ NSNN, việc sử dụng nguồn kinh


13
phí đó như thế nào cũng hoàn toàn theo quy định của Nhà nước. Trong điều
kiện đó, mọi người dân trong xã hội đều có cơ hội học tập, tuy nhiên do
nguồn NSNN còn hạn hẹp nên Nhà nước không đáp ứng được nhu cầu học
tập của toàn xã hội, cả về quy mô lẫn về chất lượng giáo dục.
Việc chuyển đổi nền kinh tế theo cơ chế thị trường có sự quản lý của
Nhà nước theo định hướng XHCN, hội nhập quốc tế đã tạo nên những bước
phát triển vượt bậc về kinh tế - xã hội - văn hoá. Theo đó lĩnh vực giáo dục
cũng có những thay đổi rõ rệt theo hướng xã hội hoá sự nghiệp giáo dục - đào
tạo. Giảm bớt gánh nặng cho Nhà nước. Hiện nay chính sách tài chính trong
giáo dục - đào tạo đối với các trường đại học công lập đổi mới theo hướng:
- Tạo quyền chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm cho đơn vị sự
nghiệp có thu mà trước hết là Hiệu trưởng nhà trường.
- Tăng cường trách nhiệm quản lý Nhà nước và đầu tư cho giáo dục đào tạo.
- Sắp xếp bộ máy và tổ chức lao động hợp lý.
- Tăng thu nhập cho người lao động.
Chế độ chính sách của Nhà trường và quy mô, bộ máy quản lý tài
chính của trường đại học công lập
Thông qua cơ chế quản lý tài chính của Nhà nước cho các đơn vị hành
chính sự nghiệp, các trường đại học công lập nói chung và các trường đại
học dân lập nói riêng, thì mỗi trường phải xây dựng cho mình những cơ chế
cho phù hợp trên nguyên tắc đảm bảo các chế độ chính sách của Nhà nước.
Tuỳ theo quy mô của mỗi trường sẽ điều chỉnh các quan hệ tài chính khác

- Tư nhân hoá: Để tăng hiệu quả đào tạo và thu hút nhiều nguồn lực
ngoài NSNN cho giáo dục đại học, nhiều nước như Mỹ, Philipin phần lớn các
trường đại học là trường đại học tư.
- Bảo đảm chất lượng và nâng cao khả năng cạnh tranh, tập đoàn hoá
và công nghệ hoá giáo dục đại học.
- Phát triển mạng lưới các đại học nghiên cứu để trở thành các trung
tâm sản xuất, sử dụng, phân phối, xuất khẩu tri thức và chuyển giao công
nghệ mới, hiện đại. Thông qua đào tạo và nghiên cứu để phát hiện và thu hút
nhân tài khoa học và công nghệ.
- Đẩy mạnh các loại hình dịch vụ đào tạo nhân lực quốc tế và khu vực.
Như vậy, xu hướng chung của giáo dục đại học trên thế giới là chuyển dần
sang khu vực tư nhân. Chính vì vậy, xu hướng quốc tế là tăng quyền tự chủ