Chuyên êề thực tập tốt nghiệp

LỜI NÓI ĐẦU
Bảo Hiểm Xã Hội là một chính sách lớn của đảng và nhà nước, nó là
xương sống bảo đảm ổn định xã hội, nó thể hiện sự phồn thịnh của nền kinh.
BHXH góp phần ổn định đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động khi
gặp rủi ro và các khó khăn khác. Thực tế cho thấy, đối tượng tham gia BHXH
chủ yếu vẫn là công nhân viên chức nhà nước và người lao động làm công ăn
lương trong các doanh nghiệp. Còn phần lớn lao động vẫn chưa tham gia
BHXH,trong đó chủ yếu là nông dân và lao động nông thôn. Mặc dù Việt
Nam là một nước nông nghiệp với khoảng 78% dân số và 74% lao động ở
khu vực nông nghiệp và nông thôn, do vậy mà nông dân và lao động nông
thôn giữ một vai trò hết sức quan trọng trong công cuộc công nghiệp hoá và
hiện đại hoá đất nước. Hàng năm nông nghiệp nước ta đã tạo ra khối lượng
sản phẩm lớn nuôi sống xã hội góp phần vào sự tăng trưởng và phát triển bền
vững của đất nước. Nhưng những người nông dân vẫn chưa được hưởng
chính sách BHXH để đảm bảo cuộc sống của mình trong những lúc gặp rủi
ro hay khi về già không còn khả năng lao động nhưng vẫn cần chi tiêu cho
cuộc sống. Vấn đề đặt ra là cuộc sống của những người lao động nông thôn
lúc về già ra sao nếu không may họ bị ốm đau, bệnh tật. Điều đó càng tồi tệ
hơn nữa với những người không có con, hoặc giả sử có con đi chăng nữa
nhưng con cái họ rơi vào cảnh nghèo nàn túng quẫn. Do vậy, một chính sách
bảo hiểm xã hội cho người nông dân là hết sức cần thiết, giúp họ yên tâm hơn
khi về già không phải phụ thộc quá nhiều vào con cháu, cuộc sống của họ
không còn bấp bênh mà sẽ được đảm bảo sự trợ giúp của BHXH.
Xuất phát từ những phân tích trên đây, sau thời gian thực tập tại phòng
Khoa học - Trung tâm Thông Tin Khoa Học - Bảo Hiểm Xã Hội Việt Nam,
em đã chọn đề tài :
"Bảo Hiểm Xã Hội cho nông dân: thực trạng và giải pháp."

Nội dung chính của đề tài gồm hai phần:

một quỹ tiền tệ tập trung trên phạm vi quốc gia. Quỹ này còn được bổ xung từ
ngân sách nhà nước khi cần thiết nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động
khi gặp phải những biến cố bất lợi. Chính nhờ những mối quan hệ ràng buộc
đó mà rủi ro, bất lợi của người lao động được dàn trải, cuộc sống của người
lao động và gia đình họ ngày càng được bảo đảm ổn định. Giới chủ cũng thấy
mình có lợi và được bảo vệ, sản xuất kinh doanh diễn ra bình thườnh, tránh
được những xáo trộn không cần thiết, vì vậy nguồn quỹ tiền tệ tập trung được
thiết lập ngày càng to lớn và nhanh chóng giải quyết các phát sinh lớn của quỹ
ngày càng đảm bảo.
Trong quá trình phát triển của xã hội,đặc biệt là sau cuộc cách mạng
công nghiệp, hệ thống BHXH đã có những cơ sở hình thành và phát triển.
Quá trình công nghiệp hoá đã làm cho đội ngũ làm công ăn lương tăng lên,
cuộc sống của họ phụ thuộc vào thu nhập do lao động làm thuê đem lại. Sự
hụt hẫng về tiền lương trong các trường hợp bị ốm đau, tai nạn, rủi ro, bị mất
Hoàng Kim Vượng

2

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
việc làm, tuổi già,....đã trở thành mối đe doạ đối với cuộc sống bình thường
của những người không có thu nhập nào khác ngoài tiền lương. Sự bất buộc
phải đối mặt với những nhu cầu thiết yếu hàng ngày đòi hỏi giới chủ và nhà
nước phải có sự đảm bảo cuộc sống cho họ.
Năm 1850, lần đầu tiên ở nước Phổ ( CHLB Đức hiện nay ) nhiều bang
đã thành lập quỹ ốm đau và yêu cầu công nhân phải đóng góp để dự phòng
khi bị giảm thu nhập vì bệnh tật. Từ đó xuất hiện hình thức bắt buộc đống
góp. Lúc đầu chỉ có giới thợ tham gia dần dần các hình thức bảo hiểm mở



Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
22/ 5/ 1950 đã quy định cụ thể các chế độ trợ cấp ốm đau, thai sản, hưu trí,
chăm sóc y tế, tai nạn lao động và tiền tuất đối với cán bộ công nhân viên
chức. Tuy nhiên thời kỳ này BHXH còn có những hạn chế cơ bản như : đối
tượng tham gia còn hẹp ( chỉ cán bộ công nhân viên chức ), việc thực hiện
chính sách BHXH còn phân tán không hiệu quả, do đó chính phủ đã ban hành
điều lệ tạm thời về BHXH kèm theo nghị định 28/ CP ngày 25/ 12/ 1961 trên
cơ sở xây dựng hệ thống BHXH mới gồm sáu chế độ :
-Chế độ ốm đau
-Chế độ thai sản
-Chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề ngiệp
-Chế độ mất sức lao động
-Chế độ hưu trí
-Chế độ tử tuất
Nghị định số 234/ HĐBT ngày 18/9/1985 của Hội đồng Bộ trưởng về
việc bổ sung, sửa đổi một số chế độ, chính sách về thương binh và xã hội.
Nghị định này nhằm ưu đãi những người đã có thời gian hoạt động cách
mạng hoặc tham gia kháng chiến. Ngày 1/3/1990 Hội đồng Bộ trưởng ra
quyết số 60/HDDBT về việc sửa đổi chế độ trợ cấp đối với công nhân viên
chức nghỉ việc vì mất sức lao động. Ngày 22/ 6/ 1993 Chính phủ ban hành
nghị định 43/ CP quy định tạm thời chế độ BHXH. Nhằm xoá bỏ tư duy bao
cấp, ỷ lại trong lĩnh vực BHXH và mở ra loại hình BHXH bắt buộc và tự
nguyện, quy định lại năm chế độ ( bỏ chế độ mất sức lao động).
Ngày 22/6/1995 Chính phủ đã ban hành nghị định 12/ CP về điều lệ
BHXH đối với người lao động làm việc trong các thành phần kinh tế. Điều lệ
BHXH mới có sửa dổi bổ xung một số quy định cụ thể, chủ yếu. Là một số
điều kiện và mức hưởng trợ cấp BHXH mới. Trong đó quyền và trách nhiệm
của các bên tham gia BHXH được đề cập một cách cụ thể, rõ ràng và qu định

+) BHXH là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội, nhất
là trong xã hội mà sản xuất hàng hoá hoạt động theo cơ chế thị trường, mối
quan hệ thuê mướn lao động phát triển đến một mức nào đó. Kinh tế càng
phát triển thì BHXH càng đa dạng và hoàn thiện. Vì thế có thể nói kinh tế là
nền tảng của BHXH hay BHXH không vượt quá trạng thái kinh tế của mỗi
nưóc.
+)Mối quan hệ giữa các bên trong BHXH phát sinh trên cơ sở quan hệ
lao động và diễn ra giữa ba bên : Bên tham gia BHXH,bên BHXH và bên
được BHXH. Bên tham gia BHXH có thể chỉ là người lao động hoặc cả người
lao động và người sử dụng lao động. Bên BHXH (bên nhận nhiệm vụ
BHXH ) thôngười thường là cơ quan chuyên trách do nhà nước lập ra và bảo
trợ bên được BHXH là ngườiười lao động và gia đình họ khi có đủ các điều
kiện ràng buộc cần thiết.
+)Những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm
trong BHXH có thể là những rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan của
con người như :ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp,...Hoặc cũng có
Hoàng Kim Vượng

5

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
thể là những trường hợp xảy ra không hoàn toàn ngẫu nhiên như: tuổi già, thai
sản,...Đồng thời những biến cố đó có thể diễn ra cả trong và ngoài quá trình
lao động.
+) Phần thu nhập của người lao động bị giảm hoặc mất đi khi gặp phải
những biến cố, rủi ro sẽ được bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền tệ
tập trung được tồn tích lại, nguồn quỹ này do bên tham gia BHXH đóng góp


Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
không vượt ra khỏi thực tế nà, mặc dù biết rằng như vậy là không bình đẳng
giữa tất cả những người lao động.
b.Hệ thống chế độ BHXH.
Trong bản tuyên ngôn nhân quyền của Hội đồng Bảo An Liên Hiệp
quốc thông qua ngày 10/ 2 /1948 tại điều có viết: "Mọi người với tư cách là
thành viên trong xã hội đều có quyền BHXH. Tất cả những quyền này là yếu
tố không thể thiếu được đối với nhân phẩm cũng như đối với sự phát triển tự
do của nhân cách mỗi cá nhân, nhờ những nỗ lực của mỗi quốc gia và nỗ lực
hợp tác quốc tế,...".
Thông điệp trên đây của liên hiệp quốc đã khẳng định vai trò và vị trí
quan trọng của chính sách BHXH là cần thiết và không thể thiếu được của
mỗi quốc gia và trong cộng đồng quốc tế. Sau tuyên ngôn nhân quyền của
Liên hiệp quốc là Công ước số 102 về an toàn xã hội của tổ chức lao động
quốc tế (ILO) có hiệu lực từ ngày 27/ 4 1952 đã đưa ra 9 chế độ BHXH bao
gồm:
- Chăm sóc y tế
- Trợ cấp ốm đau
- Trợ cấp thất nghiệp
- Trợ cấp tuổi già
- Trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp
- Trợ cấp gia đình
- Trợ cấp thai sản
- Trợ cấp tàn tật
- Trợ cấp cấp tiền tuất
Nhưng trong thực tế, các nước trên thế giới có những điều kiện kinh tếchính trị - xã hội khác nhau. Có những nước có thể triển khai những chế độ

Mức hưởng 75% lương cho những ngày nghỉ ốm đau, thời gian nghỉ
ốm 30 ngày trở lại đối với người đóng BH dưới 15 năm làm việc trong những
ngành bình thường, 40 ngày ngành độc hại. Nếu thời gian đóng BHXH =>15
năm và
- Chế độ trợ cấp hưu trí: Đây là chế độ nhằm cung cấp một khoản trợ
cấp thay thế cho phần thu nhập không được nhận nữa do nghỉ hưu, nhằm trợ
cấp thu nhập cho những người về già không còn làm việc.
+ Điều kiện được hưởng:
Nam từ 60 tuổi có ít nhất 20 năm đóng BHXH.
Nữ 55 tuổi có ít nhất 20 năm đóng BHXH.
Tuy nhiên đối với những người làm việc trong điều kiện độc hại thì tuổi
về hưu giảm xuống đối với nam: 55 tuổi, nữ: 50 tuổi thời gian đóng BHXH
giảm.

Hoàng Kim Vượng

9

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
+ Mức hưởng: Mức tối đa = 75% tiền lương bình quân làm cơ sở để
tính BHXH (bình quân 5 năm cuối đóng BHXH trước khi nghỉ hưu).
Số năm đóng BHXH
15
20
25
30

Tỷ lệ (%)
45
55
65


Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
các chế độ BHXH, một phần dùng để chi phí quản lý và phần nhàn rỗi thì
đem đầu tư sinh lời nhằm tăng trưởng quỹ.
Quỹ BHXH được hình thành từ sự đóng góp tài chính của người sử
dụng lao động, người lao động và sự hỗ trợ của nhà nước. Ngoài ra còn có
phần tăng thêm do bộ phận nhàn rỗi tương đối của quỹ được tổ chức BHXH
chuyên trách đưa vào hoạt động sinh lời, phần nộp phạt của những cá nhân và
tổ chức kinh tế vi phạm luật về BHXH và phần chênh lệch để lại do tham gia
hợp tác về BHXH với các nước khác:
Tuỳ từng nước trên thế giới mà sự tham gia của các bên có khác nhau:
Tỷ lệ đóng góp quy định ở các nước cũng có khác nhau ở một số nước
sau: (%)
Nước

Chính phủ

CHLB Đức
Pháp
Philipine
Malayxia

Bù thiếu
Bù thiếu
Bù thiếu
Chi toàn bộ trợ cấp
ốm đau, thai sản


11

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
Hàng tháng, người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng BHXH theo
quy định. Tiền lương tháng căn cứ đóng BHXH gồm lương theo bậc, chức vụ,
thâm niên, hệ số chênh lệch bảo lưu (nếu có). Bộ tài chính trích từ ngân sách
Nhà nước số tiền chuyển vào quỹ BHXH để chi trả các chế độ hưu trí, tử tuất,
trợ cấp mất sức lao động, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tử tuất và hỗ trợ
chi lương hưu cho người lao động thuộc khu vực Nhà nước về hưu trước ngày
thi hành điều lệ BHXH năm 1995. Việc tổ chức thu BHXH do tổ chức BHXH
vnthực hiện. Quỹ BHXH được quản lý thống nhất theo chế độ tài chính của
Nhà nước, hạch toán độc lập và được nhà nước bảo hộ. Quỹ BHXH được sử
dụng để chi trả cho 5 chế độ mà điềulệ BHXH đã quy định. Đồng thời được
sử dụng để chi phí cho sự nghiệp quản lý BHXH ở các cấp, các ngành.
Phần quỹ nhàn rỗi được phép đầu tư để bảo tồn giá trị và tăng trưởng
theo quy định của Chính phủ.
Mặc dù quỹ BHXH được hình thành từ các nguồn nêu trên là phù hợp
với chính sách BHXH trong cơ chế thị trường, đảm bảo được các nguyên tắc
của BHXH, tạo điều kiện phấn đấu để quỹ BHXH tự cân bằng được thu chi
trong quá trình hoạt động. Song, quá trình tạo nguồn quỹ vẫn còn hai vấn đề
cần phải được cân nhắc, xem xét:
Thứ nhất là: theo quy định hiện hành tiền lương dùng làm căn cứ đóng
BHXH là tiền lương cấp bậc theo thang lương, bảng lương, hoặc tiền lương
cơ bản. Trong khi đó, chênh lệch giữa tiền lương cơ bản với tiền lương thực tế
là khá lớn (trừ một số trường hợp đối với công chức nhà nước). Điều đó sẽ
ảnh hưởng tới tiền lương sau này của người lao động, vì khi đó tiền lương

lý với sự phối hợp chỉ đạo của một số Bộ có liên quan. Ở nhiều nước, thông
thường do Bộ lao động quản lý và có sự tham gia của Bộ tài chính, Bộ y tế,
Bộ quản lý công chức theo quyết định của Thủ tướng chính phủ. Mô hình này
được áp dụng phổ biến ở nhiều nước có đối tượng tham gia BHXH chủ yếu
là công nhân viên chức khu vực Nhà nước.
Mô hình 2: Tự chủ hoàn toàn trên cơ sở cân bằng thu chi, không có sự
hỗ trợ về tài chính của Chính phủ. Vì vậy cơ quan BHXH được tổ chức hoạt
động độc lập và thống nhất gồm cơ quan BHXH trung ương và các chi nhánh
nằm ở các địa phương.
Ở Việt Nam, theo Nghị định 19/CP ngày 12/02/1995 của Chính phủ, hệ
thống BHXH được thành lập dưới sự chỉ đạo trực tiếp của chính phủ, sự quản
lý Nhà nước của Bộ lao động – thương binh xã hội và các cơ quan quản lý
Nhà nước có liên quan, sự giám sát của tổ chức công đoàn. Ngoài ra Chính
phủ còn thành lập hội đồng quản lý BHXH Việt Nam là cơ quan cao nhất của
BHXH Việt Nam (hiện nay củ tịch hội đồng này do Bộ trưởng Bộ tài chính
làm chủ tịch). Hiện nay, BHXH Việt Nam do tổ chức BHXH đảm nhận với tư
cách hạch toán độc lập và được Nhà nước bảo trợ, có tài khoản và trụ sở
riêng.
e. Hệ thống tổ chức của BHXH.

Hoàng Kim Vượng

13

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
Về mặt tổ chức BHXH Việt Nam được hình thành theo một hệ thống
dọc từ trung ương đến địa phương và được chia thành 3 cấp: cấp trung ương,

Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
II. BHXH TỰ NGUYỆN CHO NÔNG DÂN.
1. Khái niệm chung về BHXH tự nguyện:
Khái niệm BHXH tự nguyện.
Là BHXH được xây dựng trên cơ sở tự nguyện của người lao động với
tư cách là người tham gia cũng là người hưởng BHXH.
So sánh giữa BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc: Đây là hai hình
thức giống nhau về bản chất, mục tiêu, sự hình thành và sử dụng quỹ, mục
đích hoạt động. Nhưng điểm khác nhau cơ bản giữa BHXH bắt buộc và
BHXH tự nguyện được xuất phát từ quan hệ lao động của những người tham
gia BHXH ở hai loại hình này.
Sự khác nhau giữa BHXH tự nguyện với BH nhân thọ và tiền gửi tiết
kiệm: Hiện nay chính phủ Việt Nam đang có chính sách mở cửa các hoạt
động bảo hiểm rủi ro (thương mại) trong đó có hình thức bảo hiểm nhân thọ.
Do nội dung hoạt động kinh doanh củacácloại hình này khá giống với loại
hình bảo hiểm hưu trí trong hoạt động BHXH nên nhiều nhà kinh tế đã đồng
nhất hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ với hoạt động BHXH. Tuy
nhiên sự hình thành và sử dụng quỹ của hai loại hình bảo hiểm bày được thực
hiển tên cùng một nguyên tắc làcó sự tham gia tạo lập hay đóng góp vào quỹ
thì mới được hưởng quyền lợi. Mục đích hoạt động của quỹ cũng nhằm hỗ trợ
các đối tượng tham gia bảo hiểm một khoản kinh phí nhất dịnh theo quy định
khi họ gặp phải những khó khăn về tài chính do một nguyên nhân nào đó.
Mức đóng góp vào quỹ bảo hiểm cả hai loại hình này đều linh hoạt, co nhiều
mức đóng phù hợp với khả năng của người tham gia bảo hiểm.
Nhưng mục tiêu hoạt động của hai quỹ này hoàn toàn khác nhau. Quỹ
hình thành từ bảo hiểm nhân thọ – bảo hiểm rủi ro (thương mại) nhằm mục
tiêu kinh doanh, mục tiêu lợi nhuận của nhà kinh doanh bảo hiểm. Mức đóng
góp và sử dụng của bảo hiểm nhân thọ thực hiện theo cơ chế thị trường và
theo nguyên tắc hạch toán kinh doanh còn mức đóng góp và sử dụng của hoạt
động BHXH tự nguyện dựa vào chính sách xã hội của từng thời kỳ của chính

Đối tượng tham gia BHXH cho nông dân là những lao động không
phân biệt giới tính, thành phần kinh tế, thành phần tôn giáo và những người
chưa tham gia BHXH bắt buộc nhưng phải làm nông nghiệp và từ 16 tuổi trở
lên mới thuộc đối tượng của loại hình BHXH này. Nông dân là những người
làm nông nghiệp. Ở nước tư, điều kiện sống, khả năng kinh tế, các mối quan
hệ về lao động của ngư dân, nông dân, diêm dân (lao động nông thôn) là
tương đối giống nhau, nên khi áp dụng BHXH cho người nông dân chỉ tiến
hành áp dụng cho những người nói trên, chưa tham gia BHXH bắt buộc.
Theo quy định hiện hành ở nước ta, trước khi được hưởng BHXH,
người lao động phải có thời gian đóng góp nhất định theo quy định của Nhà
nước và khi đến tuổi 60 đối với nam, 55 tuổi đối với nữ thì sẽ được hưởng trợ
cấp hưu trí.
Như vậy những lao động sản xuất nông nghiệp đối với nam trên 60 tuổi
và nữ trên 55 tuổi không phải là đối tượng tham gia BHXH.

Hoàng Kim Vượng

16

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
Đối tượng hưởng BHXH là những người lao động tham gia BHXH đủ
thời gian quy định (20 năm) và 60 tuổi đối với nam, 55 tuổi đối với nữ.
Như vậy, BHXH cho người nông dân có phạm vi rộng hơn BHXH bắt
buộc ở nước ta hiện nay về đối tượng áp dụng là tất cả những người nông dân
sống bằng nghề nông nghiệp đều thuộc đối tượng của loại hình BHXH này.
Phạm vi không chỉ ở một vùng mà ở tất cả các vùng trong nước.
Do điều kiện kinh tế và đời sống xã hội ở nông thân có khác với thành

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
67,47% số người chỉ làm một việc, số người làm thêm là 17,96%, số người
làm 3 việc trở lên là 14,67% nhưng hầu hết người làm phụ thêm vẫn thuộc
ngành nông lâm nghiệp vì đó là nhóm đơn giản không đòi hỏi kỹ thuật cao.
Ngoài các đặc điểm trên đây thì lao động nông thôn còn có một số đặc
điểm khác, đó là:
- Quá trình đổi mới của các ngành nông nghiệp từ quản lý theo cơ chế
tập trung quan liêu bao cấp sang hoạt động theo cơ chế thị trường, quyền sở
hữu của nông dân được làm rõ, quyền tự chủ sản xuất của nông dân được phát
huy thị trường được tự do về giá cả, phản ánh cung cầu trong cả nước cũng
như thị trường thế giới, lợi ích của người nông dân được nâng cao, tạo ra
động lực to lớn khuyến khích nông dân phát triển sản xuất. Người nông dân
có thu nhập cao hơn từ các hoạt động phi nông nghiệp, các cây phi nông
nghiệp. Tuy nhiên, do chính sách giao ruộng đất cho người nông dân sử dụng
lâu dài dẫn tới sự ràng buộc về quan hệ lao động, pháp luật của người lao
động nông nghiệp lỏng lẻo, không chặt chẽ.
- Sản xuất nông nghiệp mang tính chát thời vụ rõ rệt bởi bất kỳ một
hoạt động sản xuất nào trong nông thôn như trồng trọt, chăn nuôi… phải sau
một thời gian, mùa vụ nhất định mới thu hoạch. Hơn nữa, kết quả của sản
xuất nông nghiệp lại bị chi phối và chịu ảnh hưởng rất lớn của điều kiện, khí
hậu, đất đai… Do vậy mà thu nhập của người lao động trong khu vực naydf
rất bấp bênh, không ổn định. Điều này ảnh hưởng rất nhiều tới đời sống sinh
hoạt của người lao động nông thôn.
- Mặt khác, do điều kiện sản xuất phụ thuộc vào khí hậu, thời tiết… và
mang tinhd thời vụ sau sắc như vậy nên đời sống của người nông dân rất khó
khăn nhất là đối với số người già ở nông thôn hiện nay. Họ không hề có một
khoản thu nhập ổn định như những người công nhân viên chức có lương hưu

Với BHXH tự nguyện áp dụng chế độ này là chưa thoả đáng do BHXH
tự nguyện không thể thu phí BHXH của cả nam lẫn nữ cho chế độ này, cũng
không thể lấy quỹ từ chế độ khác bù vào chế độ này được.
Mặt khác sinh đẻ là một vấn đề xã hội, gia đình và mọi người, mọi
ngành và mọi cấp quan tâm. Vì vậy, ta chưa nên thực hiện chế độ bảo hiểm
thai sản cho nông dân (hiện nay phần lớn các nước có BHXH tuy nhiên nông
chưa cung chưa triển khai chế độ này) .
+ Chế độ trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp:
Chế độ này BHXH bắt buộc quy định các trường hợp sau đây được
hưởng trợ cáp tai nạn lao động:
- Bị tai nạn lao động trong giờ làm việc, tới nơi làm việc kể cả ngoài
giờ do yêu cầu của người sử dụng lao động.
- Bị tai nạn lao động khi thực hiện công việc theo yêu cầu của người sử
dụng lao động.
- Bị tai nạn lao động trên tuyến đường từ nơi ở tới nơi làm việc.
Với BHXH tự nguyện cho người nông dân thì việc cơ bản là xác định
các điều kiện hưởng như thế nào? Một người nông dân đi cày ruông, một

Hoàng Kim Vượng

19

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
người lao động bị tai nạn,thì có được coi là tai nạn lao động hay không? Ai là
người chứng kiến, ai lập biên bản để đảm bảo tính pháp lý của nó mà BHXH
tự nguyện không có chủ thể thứ ba sau đó nên không có cơ sở để xét trợ cấp.
Như vậy, chúng ta cũng chưa nên thực hiện chế độ này đối với nông dân và


20

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
c. Quản lý quỹ BHXH tự nguyện.
Quỹ BHXH tự gnuyện được quản lý tập trung, thống nhất theo từng địa
phương và được quản lý điều hành theo 3 cấp (tỉnh, huyện và xã).
+ Cơ quan quản lý quỹ BHXH tự nguyện của tỉnh làm việc chuyên
trách có biên chế theo xét duyệt của ban tổ chức chính quyền tỉnh và có hội
đồng quản lý do Uỷ ban nhân dân tỉnh bổ nhiệm (bao gồm Sở tài chính vật
giá, Sở LĐTBXH, Hội đồng nhân dân tỉnh). BHXH nông dân cấp tỉnh có
chức năng thống nhất quản lý quỹ hưu nông dân trong toàn tỉnh; tổ chức
tuyên truyền vận động người lao động tham gia xây dựng quỹ; tổ chức phát
hành sổ hưu, cấp sổ hưu cho nông dân, tổ chức quản lý, sử dụng quỹ hưu
nông dân, tổ chức xét duyệt, quyết định chi trả trợ cấp cho người tham gia
quỹ, tổ chức hướng dẫn các nghiệp vụ về quỹ hưu nông dân, tổ chức hạch
toán, quyết toán thu chi quỹ, thực hiện các biện pháp bảo tồn và tăng trưởgn
quỹ hưu nông dân theo quyết định của UBND tỉnh, tổ chức thanh tra việc
thực hiện chế độ hưu nông dân trên địa bàn toàn tỉnh.
+ Cơ quan quản lý quỹ hưu nông dân cấp huyện do lãnh đạo UBND
huyện, ban lãnh đạo hội nông dân huyện kiêm nhiệm và một đến hai biên chế
thuộc phòng lao động thương binh xã hội huyện chuyên trách. Có chức năng
nhiệm vụ tham mưu cho cấp uỷ, chính quyền chỉ đạo công tác BHXH nông
dân tuyên truyền, vận động nông dân tham gia tổ chức thực hiện thu, chi quỹ
hưu nông dân trên địa bàn huyện theo phân cấp, tổng hợp báo cáo quyết toán
thu chi trên địa bàn.
+ Cơ quan quản lý quỹ hưu nông dân cấp xã do lãnh đạo xã, kế toán và

- Nhà nước hỗ trợ thêm để đảm bảo thực hiện chế độ đối với người lao
động.
- Các nguồn khác.
Do đặc điểm của đối tượng BHXH tự nguyện cho người nhà nước là
không có người sử dụng lao động tham gia và hiện nay chưa có nhà nước hỗ
trợ, BHXH tự nguyện cũng không thực hiện hết các chế độ BHXH như đối
với BHXH bắt buộc.
Hiện nay một số nước đang phát triển đã cố gắng áp dụng BHXH tự
nguyện cho người nông dân, nguồn hình thành quỹ ở các nước này là:
- Người lao động đóng góp: Đây là nguồn hình thành chính của BHXH
tự nguyện.
- Đánh thuế hàng hoá đặc biệt đối với một số hàng nông sản. Ví dụ
như: Ấn Độ đánh thuế thuốc lá đối với người làm việc tại nhà thuốc đưa vào
quỹ phúc lợi, hoặc đánh thuế đối với một số hàng hoá xa xỉ phẩm như: nước
hoa, rượu… trong chế độ dài hạn cho nông dân ở Hy lạp.
- Các nguồn khác như tài trợ của các tổ chức trong nước và ngoài nước.
Bên cạnh đó do tính truyền thống dân tộc, dòng họ… con cái có thể mua
BHXH cho bố mẹ hoặc người thân trong gia đình.
Mặc dù Nhà nước có chính sách mở rộng quyền lợi tham gia và hưởng
BHXH cho lao động nông nghiệp nhưng nhà nước không bao cấp, nghĩa là
Hoàng Kim Vượng

22

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
không lấy ngân sách nàh nước để chi trả BHXH cho người nông dân. Nguyên
tắc chung là người lao động đóng lấy mà hưởng. Quỹ BHXH được hình thành


Hoàng Kim Vượng

23

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A


Chuyên êề thực tập tốt nghiệp
Trong khi đó ở Pháp, hình thức đóng phí BHXH tự nguyện được tính
theo “số điểm”, mỗi điểm ứng với một số tiền nào đó tại thời điểm đóng góp. .
Tuy nhiên, Nhà nước cũng phải xác định “số điểm”tối thiểu cần phải đóng
góp trong một kỳ (tháng, quý, năm) đóng góp. Đối với những người ndquá
nghèo, họ khuyến cáo không nên tham gia vào hệ thống BHXH mà là đối
tượng của cáchệ thống chính sách trọ giúp xã hội khác. Ngoài ra để xác định
giá trị của điểm có thể căn cứ tổng thu, tổng chi của năm trước để điều chỉnh.
Trên cơ sở tổng số điểm của người lao động trong suốt quá trình đóng BHXH,
đến khi họ hưởng BHXH họ sẽ được tính trên giá trị thực tế của “điểm”vào hệ
tại thời điểm thụ hưởng.
Ở Việt Nam, do đặc điểm của đối tượng sản xuất nông nghiệp và lao
động nông thôn phụ thuộc vào khí hậu, thời tiết vàmang tính thời vụ nên bước
đầu triển khai cả hi hình thức đóng phí là bằng tiền và bằng hiện vật
(lúa…)Tuy nhiên,cũng phải lưu ý đến thời gian đóng phí của người nông dân,
có thể cho phép họ đóng phí theo năm vì thu nhập của người nông dân phụ
thuộc rất nhiều vàomùa vụ. Nhưng việc quản lý thu phí vớicả hai hình thức
sẽlà khó khăn và phức tạp cho cơ quan quản lý BHXH song trước mắt
lạithuận lợi cho người nông dân. Tương lai sẽ tiến hành thu phí dưới một hình
thức là bằng tiền nhằmtạo điều kiện cho BHXH nông dân ở nươcs tapt vì nó
phù hợp hơn với cơ chế thị trường và dễ dàng cho công tác quản lý và thu phí.
+ Cơ sở xác định mức phí, điều kiện hưởng và mức hưởng.

để người tham gia có khả năng đóng phí BHXH.
- Đồng thời với đời sống ngày càng nâng cao thì chắmóc y tế và nhu
cầu vật chất được đáp ứng đầy đủ hơn do đó tuổi thọ của người dân ngày càng
tăng lên. Do đó phải điều chỉnh mức đóng phí và thời gian đóng phí cho phù
hợp.
- Ngoài ra cònphụ thuộc vàomức thu nhập hiện tại của dân cư. Vì thu
phí phải tính được mức phí phù hợp với thu nhập của người dân, lúc đó mới
gây được sự hấp dẫn với người tham gia và phù hợpvới khả năng của họ. Nừu
đưa ra mứcphí quá cao sẽ có ít người tham gia BHXH như thế sẽ không đảm
bảo được nguyên tắc của bảo hiểm là số đông bù số ít, nếu như đưa ra mức
phí quá thấp thì sẽ không đủ khả năng chi trả.
+ Điều kiện hưởng và mức được hưởng BHXH nông dân.
Hưởng BHXH tự nguyện hàng tháng được căn cứ vàomức đóng BHXH
và khă năng tăng trưởng của nguồn quỹ.
Người tham gia có đóng góp đầy đủ, đúng thời gian quy định và thời
gian đóng (20 năm). Những người ở độ tuổi cao có thể đóng bù cho một số
năm (nhưng cũng phải có 10 năm đóng theo tháng) và khi 60 tuổi với nam và
55 tuổi đối với nữ được hưởng trợ cấp BHXH hàng tháng.
Cách tính mức hưởng cụ thể: lấy tổng số tiền đóng góp và tồn tích
trong sổ BHXH tuổi già có được trước khi người lao động được hưởng trợ
cấp trừ đi chi phí quản lý theo quy định và chia cho 180 tháng.
Hai tiêu thức quan trọng được tính là:

Hoàng Kim Vượng

25

Lớp Kinh Tế Bảo Hiểm 40A