I. Hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên theo luật định
Hạn chế quyền của cha mẹ là không cho cha mẹ được trông nom, chăm sóc, giáo
dục con, quản lý tài sản riêng của con hoặc đại diện theo pháp luật cho con.
Điều 41 Luật HN&GĐ 2000 đã quy định rõ trường hợp hạn chế quyền của cha mẹ
đối với con chưa thành niên:
“Khi cha, mẹ đã bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm sức khỏe, nhân
phẩm, danh dự của con hoặc có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom,
chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con; phá tán tài sản của con; có lối sống đồi trụy, xúi
giục, ép buộc con làm những việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội thì tùy từng trường
hợp cụ thể Tòa án có thể tự mình hoặc theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức quy
định tại Điều 42 của Luật này ra quyết định không cho cha, mẹ trông nom, chăm sóc,
giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con hoặc đại diện theo pháp luật cho con trong
thời hạn từ một năm đến năm năm. Tòa án có thể xem xét việc rút ngắn thời hạn này.”
Pháp luật chỉ quy định hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên tức
con chưa đủ 18 tuổi, bởi lẽ con đã thành niên về nguyên tắc thông thường thì họ có đủ
khả năng để bảo vệ mình, còn con chưa thành niên theo quy định của pháp luật thì về
nguyên tắc họ chưa đủ năng lực hành vi dân sự nên chưa có đủ khả năng để bảo vệ mình
trước hành vi vi phạm của cha mẹ.
Theo quy định tại Điều 41 Luật HN&GĐ thì Tòa án có thể dựa trên những căn cứ
sau để ra quyết định hạn chế quyền của cha mẹ, cụ thể là:
Thứ nhất, cha, mẹ bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm sức khỏe, nhân
phẩm, danh dự của con. Cha, mẹ cố ý xâm phạm sức khỏe của con chưa thành niên là
những hành vi cố ý, có thể bằng hành động hoặc không hành động xâm phạm tới quyền
được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của con chưa thành niên. Hành vi đó có thể là hành

1


hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc những hành vi khác gây tổn hại tới sức khỏe con chưa
thành niên.
Thứ hai, cha, mẹ có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chăm sóc,

chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên.
Thứ hai, Ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em, Hội liên hiệp phụ nữ, đây là những tổ
chức xã hội có vai trò trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em và phụ nữ vì vậy khi mà
con bị ngược đãi bởi cha mẹ thì những tổ chức này cần nâng cao vai trò và trách nhiệm
của mình để bảo vệ quyền lợi cho người con. Ngoài ra, các cơ quan, tổ chức khác có
quyền đề nghị Viện kiểm sát xem xét, yêu cầu Tòa án hạn chế quyền của cha, mẹ với
con chưa thành niên.
Thứ ba, Tòa án có thể tự mình hoặc theo yêu cầu của Viện kiểm sát, của cơ quan,
tổ chức, cá nhân nói trên ra quyết định hạn chế một số quyền của cha hoặc mẹ đối với
con chưa thành niên; ra quyết định không cho cha, mẹ trông nom, chăm sóc, giáo dục
con, quản lý tài sản riêng của con hoặc đại diện theo pháp luật cho con trong thời hạn từ
1 đến 5 năm. Tòa án có thể xem xét việc rút ngắn thời hạn này. Tòa án có thẩm quyền ra
quyết định hạn chế một số quyền của cha hoặc mẹ đối với con chưa thành niên là : Tòa
án nhân dân quận, huyện tại nơi cư trú hoặc nơi làm việc của người cha hoặc người mẹ.
Điều 43, Luật HN&GĐ năm 2000 quy định về hậu quả pháp lý của việc cha, mẹ bị
hạn chế quyền đối với con chưa thành niên. Nếu một trong hai người là cha hoặc mẹ bị
Toà án hạn chế một số quyền đối với con chưa thành niên thì người kia thực hiện quyền

3


trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con và đại
diện theo pháp luật cho con. Trong trường hợp cha mẹ đều bị Toà án hạn chế quyền đối
với con chưa thành niên thì việc trông nom, chăm sóc, giáo dục con và quản lý tài sản
riêng của con chưa thành niên được giao cho người giám hộ. Ngoài ra cha, mẹ đã bị Toà
án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên vẫn phải thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng
con.
II. Thực tiễn áp dụng quy định hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa
thành niên
Những hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ đối với con chưa thành niên càng ngày

với con chưa thành niên thì phải cách ly con chưa thành niên khỏi cha, mẹ khi mà cha,
mẹ có hành vi xâm hại tới con ở mức độ nghiêm trọng. Khi đó cần có sự chăm sóc thay
thế cho con chưa thành niên ở gia đình khác hoặc những cơ sở chăm sóc được thành lập
hợp pháp. Ở nước ta việc tạo ra sự chăm sóc thay thế này chưa hiệu quả. Sự thiếu vật
chất cũng gây khó khăn cho việc cách ly giữa cha, mẹ với con chưa thành niên. Việc
chăm sóc cho trẻ hiện nay thường đến từ tấm long hảo tâm của những người xung quanh
nên được coi là mang tính tự phát, chưa chỉ đạo, tổ chức và có sự phối hợp chặt chẽ với
các cơ quan, tổ chức. Bên cạnh đó pháp luật chưa có một quy định cụ thể về cơ chế cách
li trẻ ra khỏi cha, mẹ chúng nên cũng gây khó khăn cho thực hiện hiệu quả hạn chế
quyền cha, mẹ đối với con chưa thành niên.

5


Ở Việt Nam còn thiếu và yếu về việc tổ chức, tuyên truyền cho người trong độ tuổi
chưa thành niên biết về những hành vi vi phạm của cha, mẹ và các em được bảo vệ trước
những hành vi vi phạm đó. Con chưa thành niên, khi bị cha, mẹ xâm phạm chưa biết có
biện pháp để tự bảo vệ và nhờ người khác bảo vệ. Nhà nước ta đã thiết lập được đường
dây nóng 18001567 để các em bày tỏ ý kiến và xin tư vấn khi các em gặp khó khăn, bị
xâm phạm nhưng rất ít trường hợp các em biết về số điện thoại này. Ngoài ra đội ngũ
cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em hiện nay vừa thiếu về số lượng và chất lượng, lại luôn
có sự biến động do sự thay đổi về cấu trúc tổ chức. Cụ thể trước năm 2007 có khoảng
160 nghìn công tác viên bảo vệ, chăm sóc trẻ ở thôn, bản thì đến cuối năm 2010 chỉ còn
khoảng 7 nghìn. Như vậy với việc thiếu về số lượng và yếu về chất lượng của cán bộ
chuyên trách cũng đã làm hạn chế hiệu quả của công tác bảo vệ trẻ em khỏi sự xâm
phạm của cha, mẹ.
III. Các biện pháp để thực hiện tốt quy định hạn chế quyền của cha mẹ đối với con
chưa thành niên trong thực tế
Thứ nhất, cần phải tuyên truyền cho cha mẹ cũng như thành viên trong xã hội
hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con trong Luật HN&GĐ, quyền của trẻ

trong môi trường sống lành mạnh.
KẾT LUẬN
Việc áp dụng quy định về hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành
niên là điểm rất quan trọng trong vấn đề bảo vệ trẻ em. Do đó, để không bị hạn chế
quyền làm cha, làm mẹ của mình, trước hết họ phải thực hiện tốt các nghĩa vụ của
mình đối với con chưa thành niên. Ngoài ra, các cơ quan chức năng có thẩm quyền

7


cũng cần phải có những biện pháp xử lí khắt khe với những cha mẹ có hành vi vi
phạm nghiêm trọng đối với con chưa thành niên là một việc góp phần bảo vệ quyền
trẻ em, ngăn ngừa hành vi vi phạm của cha mẹ. Sự phối hợp của gia đình và xã hội
sẽ tạo nên một môi trường sống lành mạnh giúp các em có thể phát triển một cách
toàn diện, là động lực để các em có thể trở thành những chủ nhân tương lai của đất
nước.

8


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Giáo trình Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam, trường Đại học Luật Hà Nội,
NXB Công an nhân dân, 2009
2.Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Luật HN và GĐ năm 2000,Luật sư_Thạc sĩ
Nguyễn Văn Cừ, Th.s Ngô Thị Hường,NXB Chính trị Quốc gia,2000
3.Bình luận khoa học Luật HN và GĐ Việt Nam năm 2000,Bộ tư pháp Viện khoa
học pháp lý, NXB Chính trị Quốc gia,2000.
4.Luật HN và GĐ,Giaỉ đáp 175 câu hỏi, Nguyễn Thế Giai, NXB Chính trị Quốc
gia năm 2000.