A.

MỞ ĐẦU

Khi một đứa bé được sinh ra, tức là nó đã làm phát sinh mối quan hệ giữa
cha – con, mẹ - con. Quan hệ cha – mẹ - con phát sinh mà không hề phụ thuộc
vào việc đứa trẻ là con trong giá thú hay ngoài giá thú. Nhà nước bằng nhiều
nguyên tắc khác nhau được quy định trong pháp luật để xác định cha, mẹ, con.
Do đó là một cơ sở quan trọng nhằm xác định mối quan hệ giữa mẹ - con, cha –
con, từ đó làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ về nhân thân và tài sản trong
những mối quan hệ đó; đồng thời nó là cơ sở pháp lý để tòa án giải quyết các
tranh chấp vốn thường xảy ra rất nhiều trên thực tế, bảo đảm quyền và lợi ích
hợp pháp của cha, mẹ, con.

Với tầm quan trọng như vậy của vấn đề này, pháp luật đã quy định những
trình tự thủ tục rất cụ thể và rõ ràng trong việc khai nhận quan hệ cha, mẹ, con.
Theo luật định, thủ tục khai nhận quan hệ cha, mẹ, con bao gồm thủ tục hành
chính và thủ tục tư pháp. Bài viết sau đây sẽ làm rõ vấn đề “sự khác biệt giữa
thủ tục hành chính và thủ tục tư pháp trong việc xác định cha, mẹ, con”.

B.

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN

1.

Thế nào là xác định cha, mẹ, con?

Dựa trên căn cứ suy đoán pháp lý: Điều 63 luật Hôn nhân gia đình

Việt Nam quy định:
“1. Con sinh ra trong thời kì hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong
thời kì đó là con chung của vợ chồng.
Con sinh ra trước ngày đăng kí kết hôn và được cha mẹ thừa nhận cũng
là con chung của vợ chồng.
2. Trong trường hợp cha, mẹ không thừa nhận con thì phải có chúng cứ
và phải được Tòa án xác định
Việc xác định cha, mẹ, con được sinh ra bằng phương pháp khoa học do
Chính phủ quy định”
II.

PHÂN BIỆT THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ THỦ TỤC TƯ

PHÁP TRONG VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON
1.

Về trường hợp áp dụng.
2


Thủ tục hành chính
Thủ tục hành chính được áp dụng khi
các bên tham gia vào việc xác định cha,
mẹ, con hoàn toàn tự nguyện về ý chí.

Thủ tục tư pháp
Thủ tục tư pháp được áp dụng khi
giữa các bên tham gia vào việc xác

Thủ tục tư pháp

3


Thủ tục hành chính có chủ thể áp dụng là
ủy ban nhân dân cấp xã, phường, thị trấn
được xác định theo pháp luật (được thực
hiện bởi cơ quan hành chính).
Thủ tục hành chính trpng việc xác định cha,
mẹ, con được áp dụng trong hai trường hợp:
đăng kí khai sinh và đăng kí nhận cha, mẹ,
con.
Về chủ thể áp dụng trong việc nhận cha,
mẹ, con:
Theo Điều 34 Nghị định số 158/2005/NĐCP về đăng ký và quản lý hộ tịch thì chủ thể
áp dụng trong việc đăng kí nhận cha, mẹ,
con được quy định như sau:
“2. Trong thời hạn 05 ngày, kể từ ngày
nhận đủ giấy tờ hợp lệ, nếu xét thấy việc
nhận, cha, mẹ, con là đúng sự thật và không
có tranh chấp, thì Uỷ ban nhân dân cấp xã
đăng ký việc nhận cha, mẹ, con.”
Như vậy, đối với việc nhận cha, mẹ, con thì
chủ thể áp dụng ở đây là Ủy ban nhân dân
cấp xã nơi đăng kí nhận cha, mẹ, con.
Về chủ thể áp dụng trong việc đăng kí
khai sinh cho con
Điều 13 – nghị định 158 của Chính phủ về
đăng kí và quản lý hộ tịch quy định như

“Người không được coi là cha,
mẹ của một người có thể yêu cầu
Tòa án xác định người đó là con
mình.
Người được nhận là cha, mẹ của
một người có thể yêu cầu tòa án
xác định người đó là con mình”
Như vậy trong trường hợp này,
một khi tranh chấp đã xảy ra,
Tòa án chính là cơ quan tư pháp
có thẩm quyền giải quyết các
tranh chấp đó.
Về chủ thể áp dụng trong việc
xác định cha, mẹ cho con chưa
thành niên, Điều 66 luật hôn
nhân và gia đình Việt Nam quy
định.
“1. Mẹ, cha, hoặc người giám hộ
theo quy định của pháp luật về
tố tụng dân sự có quyền tự mình
yêu cầu Tòa án hoặc đề nghị
Viện kiểm sát yêu cầu Tòa án
xác định cha, mẹ, con chưa
thành niên.”
Trong trường hợp này Tòa án
vẫn có thẩm quyền giải quyết
những tranh chấp liên quan đến
việc xác định cha, mẹ cho con
chưa thành niên. Viện kiểm sát
đóng vai trò như cơ quan trung


3. Trình tự thủ tục thực hiện.

Thủ tục hành chính
- Thủ tục hành chính
được áp dụng theo
quy định của Luật
hôn nhân gia đình
năm 2000, Nghị
định
158
của
Chính phủ về đăng
kí và quản lý hộ
tịch và các văn
bản hướng dẫn thi
hành.
- Người có quyền đi
khai sinh hoặc
đăng kí việc nhận
cha, mẹ, con là
cha, mẹ, ông bà
hoặc những người
thân thích khác
(điều 14 Nghị định
158)
- ở đây, người đi
khai sinh đã hoàn
toàn thừa nhận mối
quan hệ giữa họ

quyền yêu cầu xác định mình là con của cha mẹ có
hôn nhân hợp pháp.
Nếu những chủ thể trên chưa thành niên hoặc
đã thành niên nhưng bị mất năng lực hành vi dân sự
thì quyền khởi kiện sẽ thuộc về người giám hộ của
họ hoặc Hội liên hiệp phụ nữ.
- Việc khởi kiện này là một sự kiện pháp lý
làm phát sinh quan hệ pháp luật Dân sự trong
lĩnh vực hôn nhân gia đình giữa các bên
tham gia.
-

6


chính giữa cán bộ
hộ tịch đại diện
cho quyền lực nhà
nước và người có
yêu cầu đăng kí
nhận cha, mẹ, con
hoặc đăng kí khai
sinh.

-

Việc xác định cha,
mẹ, con bằng thủ
tục hành chính
không đòi hỏi bắt

đó về nguyên tắc người có yêu cầu phải cung
cấp chứng cứ. Trong trường hợp cần thiết
thì phải giám định gien. Người có yêu cầu
giám định gien phải nộp lệ phí giám định
gien.”
- Theo đó, Điều 81, Bộ luật Tố tụng dân sự
quy định:
“Chứng cứ trong vụ việc dân sự là những gì có
thật, được đương sự và cá nhân, cơ quan, tổ chức
khác giao nộp cho Tòa án hoặc do Tòa án thu thập
được theo trình tự, thủ tục do bộ luật này quy định
mà Tòa án dùng để làm căn cứ để xác định yêu cầu
hay sự phản đối của đương sự là có căn cứ hợp
pháp hay không cũng như các tình tiết khác cần
thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ việc dân sự”
-

7


-

-

Việc xác định cha,
mẹ, con bằng thủ
tục hành chính
không bao gồm thủ
tục hòa giải.
Thủ tục hòa giải

trường hợp phải tiến hành hòa giải trong quá
trình chuẩn bị xét xử.

8


Việc xác định cha,
Việc xác định cha, mẹ, con bằng thủ tục tư
mẹ, con bằng thủ tục hành pháp được giải quyết với nhiều cấp xét xử khác
chính chỉ được tiến hành nhau. Nếu các bên có kháng cáo thì vụ án phải được
một lần duy nhất tại cơ xét xử tại cấp cao hơn đó là phiên tòa phúc thẩm.
quan có thẩm quyền.
Điều 263 Bộ luật tố tụng dân sự quy định:
“Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xem xét lại phần bản án,
quyết định sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị hoặc
có liên quan đến việc xem xét đến nội dung kháng
cáo, kháng nghị”.
Hoặc trong một số trường hợp khác, khi quyết
định của Tòa án đã có hiệu lực nhưng vì những lý do
như có sai phạm pháp luật nghiêm trọng… và có
kháng nghị từ phía đương sự thì vụ án sẽ được xem
xét lại ở Thủ tục Giám đốc thẩm.
Điều 282 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định:
“Giám đốc thẩm là xét lại bản án, quyết định của
Tòa án đã có hiệu lực nhưng bị kháng nghị vì phát
hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc
giải quyết vụ án”

Nhận xét: Như vậy, với tiêu chí so sánh về trình tự thực hiện thì giữa thủ
tục hành chính và thủ tục tư pháp đã bộc lộ nhiều đặc điểm khác nhau.


việc xác định cha, mẹ, con.
Thủ tục hành chính
Kết quả pháp lý của thủ tục hành chính là
các quyết định hành chính.
Khoản 3 điều 34 nghị định 158 về đăng kí
và quản lý hộ tịch quy định “... Cán bộ Tư
pháp hộ tịch ghi vào Sổ đăng ký việc nhận
cha, mẹ, con và Quyết định công nhận việc
nhận cha, mẹ, con. Chủ tịch Ủy ban nhân
dân cấp xã ký và cấp cho mỗi bên một bản
chính Quyết định công nhận việc nhận
cha, mẹ, con. Bản sao Quyết định được
cấp theo yêu cầu của các bên.”
10

Thủ tục tư pháp
Kết quả pháp lý của thủ tục tư
pháp trong việc xác định cha,
mẹ, con là bản án của Tòa án
quy định cách thức giải quyết
tranh chấp.
Vì tranh chấp trong việc xác
định quan hệ cha, mẹ, con được
quy định như một vụ án dân sự
thuộc thẩm quyền giải quyết của
Tòa án được quy định tại khoản
4 Điều 27 bộ luật Tố tụng dân sự



Dựa trên những quyết định, bản án này mà làm phát sinh những quyền và
nghĩa vụ khác nhau đối với cha – con, mẹ - con. Đây chính là căn cứ pháp lý
mà hệ quả của nó làm phát sinh những mối quan hệ đó.
C. KẾT LUẬN
Bài viết trên đã làm rõ một số khác biệt cơ bản nhất của thủ tục hành
chính và thủ tục tư pháp trong việc xác định cha, mẹ, con. Từ những khác biệt
trên, có thể thấy được những hợp lý trong việc phân chia cách giải quyết những
vụ việc liên quan đến xác định cha, mẹ, con. Sự hợp lý này được thể hiện ở chỗ,
việc xác định cha, mẹ, con tồn tại dưới rất nhiều dạng, rất nhiều trường hợp
khác nhau, nếu không có sự phân chia thẩm quyền một cách hợp lý thì những
vấn đề liên quan đến việc xác định cha, mẹ, con sẽ không thể được giải quyết
một cách triệt để. Việc phân loại những vụ việc liên quan đến xác định cha, mẹ,
con theo hai hướng không có tranh chấp và có tranh chấp; đồng thời tương ứng
11


với hai cơ quan có thẩm quyền là Ủy ban nhân dân và Tòa án đã làm tăng hiệu
quả trong việc giải quyết những vụ việc về xác định cha, mẹ, con, tránh được sự
lúng túng trong việc xác định thẩm quyền xử lý và nhầm lẫn trong giải quyết vụ
án. Đây chính là ưu điểm trong việc quy định mỗi một cơ quan chuyên đảm
nhiệm và giải quyết một nhóm trường hợp khác nhau trong việc xác định, cha,
mẹ, con.

12


D. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

1.


con: Luận văn / Nguyễn Thị Lan. - H.: Trường đại học Luật Hà Nội, 1995.
8.

Xác định cha, mẹ, con - một số vấn đề lý luận và thực tiễn: Luận

văn thạc sĩ luật học / Nguyễn Thị Lan; Người hướng dẫn khoa học: TS. Đinh
Trung Tụng. - H. 2002.

13


MỤC LỤC
Trang
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
B.

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ…………………………………………. 1

I.

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN…………………

II.

PHÂN BIỆT THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ THỦ TỤC TƯ PHÁP

TRONG VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON……….

1