nghiên cứu - trao đổi
30 tạp chí luật học số 8/2007
Ths. Nguyễn Thị Lan *
guyờn tc suy oỏn phỏp lớ xỏc nh
cha, m, con m Lut HN&G nm
2000 quy nh cú ý ngha c bit c v mt
xó hi v phỏp lớ. Trc ht, vic xỏc nh
cha, m, con nhm lm n nh cỏc mi quan
h trong gia ỡnh, m bo quyn li ca cỏc
thnh viờn trong gia ỡnh. Vic xỏc nh cha,
m, con cũn l mt trong nhng c s m
bo quyn bỡnh ng gia nam v n, gia v
v chng, c bit l quyn lm cha, lm m
gn lin vi thiờn chc t nhiờn ca ngi
n ụng v ngi ph n. Vic xỏc nh cha,
m, con m bo quyn mang thai, sinh con,
nuụi con ca ngi ph n, ú l thiờn chc
lm m c phỏp lut tha nhn v bo v.
Trong mi quan h vi cỏc ch nh phỏp lớ
khỏc thỡ vic xỏc nh cha, m, con úng vai
trũ c bit quan trng, trong nhiu trng
hp l c s phỏp lớ c quan nh nc cú
thm quyn gii quyt cỏc v vic nh li hụn,

tr ú. Phỏp lut khụng tha nhn vic mang
thai h hay cha thuờ. Ngi v phi l
ngi thc hin ton b quỏ trỡnh sinh (t
th tinh, mang thai v sinh con).
Theo T in ting Vit thỡ cú thai l
ang mang thai trong bng, cũn th thai l
bt u cú thai. T õy dn n hai trng
N

* Ging viờn Khoa lut dõn s
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 8/2007 31

hp: Ngi v th thai trong thi kỡ hụn nhõn
hoc ngi v ang mang thai trong thi kỡ
hụn nhõn (trng hp ny ngi v ó th
thai trc thi kỡ hụn nhõn). Vic quy nh
ny l rt phự hp vi hon cnh xó hi hin
nay. Bi trong thc t cú rt nhiu trng hp
nam n trong quan h tỡnh cm ó cú quan h
tỡnh dc trc khi ng kớ kt hụn, hnh vi
ny dn n ngi ph n cú thai v h hp
phỏp hoỏ mi quan h ú bng vic ng kớ
kt hụn. So vi phỏp lut trong cỏc thi kỡ
trc, phỏp lut hin hnh ó cú s thay i
ln. Phỏp lut trong thi kỡ di ch Vit
Nam cng ho ó quy nh: a tr th thai

thng di nht l 300 ngy v ngn nht l
180 ngy. Nhng Ngh nh s 70/N-CP
ngy 03/10/2001 ca Chớnh ph quy nh chi
tit hng dn thi hnh Lut HN&G (gi tt
l Ngh nh s 70) quy nh: Con sinh ra
trong vũng 300 ngy k t ngy chng cht
hoc k t ngy bn ỏn, quyt nh ca to
ỏn x cho v chng li hụn cú hiu lc phỏp
lut thỡ c xỏc nh l con chung ca hai
ngi (iu 21). Vy phỏp lut ó giỏn tip
tha nhn thi gian mang thai ti a l 300
ngy. Theo quan im ca chỳng tụi, vic
phỏp lut thc nh khụng a ra nh ngha
th no l con do c th thai trong thi kỡ
hụn nhõn l phự hp nhng nờn quy nh c
thi gian mang thai ti thiu cựng vi thi
gian mang thai ti a thỡ s m bo s ton
din hn. Cú ngha l, lut thc nh cn thit
phi quy nh thi kỡ mang thai phỏp nh
trong vic xỏc nh cha, m, con. Vic quy
nh ny s l c s ỏp dng phỏp lut.
Phỏp lut mt s nc ó cp thi gian
mang thai phỏp nh nh phỏp lut ca Nht
Bn cú quy nh: Con c ngi m thai
nghộn trong thi kỡ hụn nhõn c coi l con
ca ngi chng. Con sinh ra sau 200 ngy
hoc lõu hn sau khi kt hụn hoc trong
phm vi 300 ngy hụn nhõn b hu b hoc
vụ hiu c coi l con thai nghộn trong thi
kỡ hụn nhõn (iu 772 BLDS Nht Bn);

Ngh nh s 70 ch quy nh v thi gian
mang thai ti a l khụng hon ton phự hp.
Hn na, nu ch cn c vo hai thi im l
ngy ngi chng cht v ngy bn ỏn, quyt
nh ca to ỏn x cho v chng li hụn cú
hiu lc phỏp lut tớnh thi gian 300 ngy
(c quy nh ti iu 21 Ngh nh s 70)
l khụng y v chớnh xỏc. Thi im mt
trong hai v chng cht hoc bn ỏn, quyt
nh ca to ỏn cho v, chng li hụn cú hiu
lc phỏp lut l hai thi im chm dt hụn
nhõn. Do ú, tớnh t ngy chm dt hụn nhõn,
trong vũng 300 ngy ngi ph n sinh con
thỡ a con ú l con chung ca hai ngi ó
tng l v chng v a tr ú l con trong
giỏ thỳ. Hin nay, trong phỏp lut dõn s, t
tng dõn s cú quy nh v cỏc trng hp
thụng bỏo tỡm kim ngi vng mt, tuyờn b
mt tớch, tuyờn b cht, õy l nhng th tc
cn thit m bo quyn v li ớch ca
nhng ngi cú quyn v li ớch liờn quan
vi ngi b tuyờn b mt tớch, tuyờn b cht.
Vỡ vy, theo quan im ca chỳng tụi, nờn
chng i vi vic xỏc nh cha, m, con khi
xỏc nh v thi gian mang thai ti a (300
ngy) cn ỏp dng trong nhng thi im c
bit, nh thi im i vi ngi b xỏc nh
l mt tớch, b xỏc nh l cht (bi trong
nhiu trng hp thỡ thi im xỏc nh mt
ngi cht v mt phỏp lớ khụng trựng vi

hp c bit khụng c ỏp dng nguyờn tc
suy oỏn xỏc nh cha, m, con. Ngi chng
trong trng hp ny khụng ng nhiờn l
cha ca a tr do ngi v sinh ra. iu ny
khụng ch m bo cho chớnh nhng ch th
trong mi quan h ú m cũn m bo cho
nhng ch th khỏc cú liờn quan, c bit l
trong xó hi phng ụng nh Vit Nam. ú
cng cú th l mt cỏch thc d phũng cho
tng lai ngn nga nhng hu qu xu cú
th xy ra. Cỏch lp lun ny cng d liu
cho c trng hp khi ngi b tuyờn b l
mt tớch tr v hoc ngi b tuyờn b l cht
tr v m khụi phc quan h hụn nhõn thỡ nờn
ỏp dng thi gian mang thai ti thiu xỏc
nh con chung ca v chng.
Nh vy, trong trng hp ny cn xỏc
nh 300 ngy c bt u k t ngy ngi
chng cht trờn thc t (ngy cht thc t s
c ghi trong giy khai t) hoc ngy cht
ca ngi chng c xỏc nh trong quyt
nh cú hiu lc v tuyờn b cht ca to ỏn;
ngy bt u mt tớch c xỏc nh trong
quyt nh cú hiu lc v tuyờn b mt tớch
ca to ỏn; ngy bn ỏn hoc quyt nh li
hụn cú hiu lc phỏp lut ca tũa ỏn (thm chớ
cú th ỏp dng thi gian 300 ngy trong
trng hp hu vic kt hụn trỏi phỏp lut,
thi im 300 ngy bt u k t ngy quyt
nh hu vic kt hụn trỏi phỏp lut cú hiu

khụi phc. Nhng trờn thc t, khi ngi ó
c to ỏn tuyờn b cht tr v, khi cha
c to ỏn hu b quyt nh tuyờn b cht,
cú th, ngi ú ó chung sng trong quan h
v chng vi ngi v, ngi chng trc
õy. Hoc ngi v nh cha kt hụn vi
ngi khỏc nhng ó chung sng nh v
chng vi ngi khỏc, khi ngi chng b nghiên cứu - trao đổi
34 tạp chí luật học số 8/2007

tuyờn b l cht tr v v c to ỏn hu b
quyt nh tuyờn b cht, v nguyờn tc, s
vn khụi phc quan h hụn nhõn, sau ú
ngi v sinh con trong bt k thi gian no
cng vn li c xỏc nh l con chung ca
ngi v v ngi chng ó b tuyờn b l
cht tr v, vỡ vn m bo l con sinh ra
trong thi kỡ hụn nhõn. Thm chớ, nu ngi
v vn chung sng vi ngi khỏc v mun
chm dt quan h hụn nhõn vi ngi ó b
to ỏn tuyờn b cht tr v thỡ v mt phỏp lớ
ngi v v ngi chng b tuyờn b cht tr
v vn l v chng hp phỏp, nu hai bờn
mun chm dt quan h hụn nhõn li phi
tin hnh mt th tc phỏp lớ na, ú l yờu
cu gii quyt li hụn. Nu h c to ỏn gii
quyt li hụn thỡ sau ú trong vũng 300 ngy

k t khi chm dt hụn nhõn m ngi v
sinh con cn phi cú ngoi l cho trng hp
sinh con bng phng phỏp h tr sinh sn.
Ngh nh s 12/N-CP ngy
12/02/2003 ca Chớnh ph v sinh con theo
phng phỏp khoa hc quy nh: Vic gi
tinh trựng c thc hin trong cỏc trng
hp sau: Ngi chng trong cp v chng
ang iu tr vụ sinh; Ngi cú nguyn vng
mun lu gi cỏ nhõn. Ngi gi tinh trựng
phi tr chi phớ lu gi, bo qun theo quy
nh ca phỏp lut. Trong trng hp ngi
gi tinh trựng b cht, c s lu gi tinh
trựng phi hu b s tinh trựng ca ngi
ú. Ngi gi tinh trựng, gi phụi nu sau
ú mun cho tinh trựng thỡ c s lu gi
phi s dng bin phỏp mó hoỏ cỏc thụng tin
v ngi cho (iu 18). Nu trong trng
hp chm dt hụn nhõn do ngi chng cht
hoc do li hụn m ngi v vn mun ỏp
dng bin phỏp h tr sinh sn v ngi
chng trc khi cht ó th hin ý chớ t
nguyn mun thc hin bin phỏp h tr
sinh sn bng n ngh theo mu ó c
quy nh thỡ cú th vn ỏp dng bin phỏp h
tr sinh sn. Thi gian 300 ngy s khụng
phự hp m cú th l quỏ 300 ngy v nh nghiªn cøu - trao ®æi

300 ngày kể từ khi người chồng chết hoặc li
hôn vẫn được xác định là con chung của hai
người đã từng là vợ chồng.
Ngoài ra, pháp luật thực định có thể ấn
định một thời kì “cư sương” pháp định đối
với người phụ nữ sau khi chấm dứt hôn
nhân, thậm chí là sau khi bị huỷ việc kết hôn
trái pháp luật, bị chấm dứt việc chung sống
như vợ chồng với người khác. Tức là, cần bổ
sung một điều kiện kết hôn bắt buộc đối với
những người phụ nữ chấm dứt hôn nhân
(thậm chí những người phụ nữ sau khi bị huỷ
việc kết hôn trái pháp luật) là: Sau khoảng
300 ngày kể từ khi chấm dứt hôn nhân hoặc
bị huỷ việc kết hôn trái pháp luật mới được
kết hôn lại. Nếu trong thời kì “cư sương” đó
mà người phụ nữ sinh con thì thời kì “cư
sương” coi như mặc nhiên chấm dứt và
người phụ nữ đó được kết hôn với người
khác, trừ trường hợp người phụ nữ đó có
giấy chứng nhận của y tế là đang không có
thai hoặc người phụ nữ đó kết hôn lại với
chính người chồng đã li hôn thì không phải
tôn trọng thời kì cư sương. Nếu không quy
định thời kì “cư sương” thì khi kết hôn phải
có giấy chứng nhận của y tế về tình trạng
sức khỏe là đang có thai hay không có thai.
Việc quy định này vừa không hạn chế quyền
tự do kết hôn, vừa giải quyết được ít nhiều
vấn đề tranh chấp quan hệ cha mẹ và con.