nghiên cứu - trao đổi

54

Tạp chí luật học số 2/2003
Ths. Vũ Duyên Thuỷ *
oạt động của con ngời có thể gây
những tổn hại khôn lờng cho môi
trờng, thông qua việc khai thác cạn kiệt
nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá và để
lại khối lợng chất thải khổng lồ. Điều đó
đ đợc con ngời nhìn nhận một cách
nghiêm túc và tìm ra các giải pháp cụ thể
để giải quyết những thách thức lớn lao về
môi trờng đang đặt ra ngày hôm nay trên
phạm vi toàn thế giới. Phát triển bền vững
(1)

là giải pháp hữu hiệu và đánh giá tác động
môi trờng là cách thức thực hiện có hiệu
quả cao trong phạm vi mỗi quốc gia.
Khoản 11 Điều 2 Luật bảo vệ môi trờng
Việt Nam năm 1993 quy định: Đánh giá
tác động môi trờng (ĐTM) là quá trình
phân tích, đánh giá, dự báo ảnh hởng đến
môi trờng của các dự án, quy hoạch phát

xây dựng quy chế chặt chẽ, rõ ràng về
thẩm định báo cáo ĐTM nói chung và hội
đồng thẩm định báo cáo ĐTM nói riêng
là hết sức cần thiết. Trong phạm vi bài
viết này, chúng tôi chỉ đề cập một số vấn
đề liên quan đến hội đồng thẩm định báo
cáo ĐTM của các dự án đầu t.
Hội đồng thẩm định báo cáo ĐTM
đợc thành lập để xem xét và thẩm định
những nội dung đợc đề cập trong báo cáo
ĐTM của các dự án phát triển ở mọi lĩnh vực
của đời sống kinh tế, x hội. Pháp luật hiện
H

* Giảng viên Khoa pháp luật kinh tế
Trờng đại học luật Hà Nội nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2003 55
hành đ có quy định cụ thể về vấn đề này tại
Nghị định số 175/CP ngày 18/10/1994 về
hớng dẫn thi hành Luật bảo vệ môi trờng và
Quyết định số 1806 QĐ/MTg ngày 31/12/1994
của bộ trởng Bộ khoa học công nghệ và
môi trờng về việc ban hành Quy chế tổ
chức và hoạt động của hội đồng thẩm định
báo cáo ĐTM và cấp giấy phép môi trờng,
trong đó đề cập một số vấn đề chủ yếu sau:
1. Về việc thành lập hội đồng thẩm định

sau:
Quy định nêu trên chỉ xác định trong
trờng hợp cần thiết thì thành lập hội đồng
thẩm định nhng trờng hợp nào thì đợc
coi là trờng hợp cần thiết lại không đợc
pháp luật xác định rõ. Do đó, quy định này
khó có thể đảm bảo cho sự áp dụng thống
nhất trên thực tế. Các cơ quan thẩm định cả
ở cấp trung ơng lẫn địa phơng đều không
tìm đợc cơ sở pháp lí chắc chắn nào để có
thể khẳng định dự án thuộc thẩm quyền
thẩm định của mình có phải thành lập hội
đồng để thẩm định hay không?
Trên thực tế, các cơ quan đó chỉ giải
quyết vấn đề này theo thông lệ chung mang
tính ớc đoán là khi thẩm định báo cáo
ĐTM của những dự án mà cơ quan thẩm
định cho rằng nó có tiềm năng gây ô nhiễm
môi trờng trên diện rộng, khó khống chế,
nguy cơ gây ô nhiễm cao, có tác động tiêu
cực đến nhiều thành phần môi trờng khác
nhau (thờng là các dự án loại I) thì sẽ
thành lập hội đồng thẩm định. Hậu quả của
tình trạng này là có những dự án lẽ ra phải
thành lập hội đồng thẩm định nhng vì các
lí do khác nhau (không triệu tập đủ thành
viên cần thiết của hội đồng, để tiết kiệm
kinh phí) mà cơ quan có thẩm quyền
không ra quyết định thành lập hội đồng
thẩm định. Điều đó gây ảnh hởng không

- Thẩm định báo cáo ĐTM của các dự
án mà khi thực hiện nó có liên quan đến lợi
ích của nhiều ngời. Thẩm định chính xác,
khoa học tác động tích cực cũng nh tiêu
cực của các dự án này đến lợi ích chung về
môi trờng của cộng đồng dân c xung
quanh địa bàn thực hiện dự án có thể tránh
đợc các xung động không cần thiết nảy
sinh sau này, khi sự án đi vào hoạt động.
- Thẩm định báo cáo ĐTM của những
dự án có nguy cơ gây tác động tiêu cực đến
nhiều thành phần môi trờng khác nhau,
nguy cơ gây suy thoái môi trờng cao. Khi
nhiều thành phần môi trờng cùng bị chịu
những tác động tiêu cực thì hậu quả xấu
gây ra cho từng thành phần môi trờng đó
nói riêng và cho toàn hệ thống môi trờng
nói chung là rất lớn, rất khó khắc phục.
Xem xét, cân nhắc một cách đầy đủ, chi
tiết, chính xác những tác động này bởi các
chuyên gia thuộc nhiều chuyên ngành khoa
học môi trờng khác nhau sẽ có thể ngăn
ngừa một cách hữu hiệu tình trạng này.
2. Về thành viên của hội đồng thẩm định
Theo quy định tại Nghị định số 175/CP
và Quyết định số 1806 nêu trên thì vấn đề
thành viên của hội đồng thẩm định đợc
quy định tơng đối rõ, bao gồm hai nội
dung chính:
- Thành viên của hội đồng thẩm định

nhân dân nhng cũng có hội đồng thì
không có. Theo quan điểm của chúng tôi,
nên sửa đổi quy định này theo hớng xác
định đại diện của nhân dân là thành viên
bắt buộc trong hội đồng thẩm định vì ba lí
do cơ bản sau:
+ Bất kì dự án nào khi thực hiện trên
thực tế cũng sẽ có những ảnh hởng không
nhỏ đối với cộng đồng dân c ở địa bàn
thực hiện dự án. Khi đại diện của nhân dân
đợc tham gia trong thành phần của hội
đồng thẩm định, họ sẽ chủ động nắm bắt
đợc những bất lợi mà họ có thể phải gánh
chịu về phơng diện môi trờng khi thực
hiện dự án cùng những thuận lợi về kinh tế,
x hội mà họ có thể đợc hởng từ chính
việc thực hiện dự án đó. Cũng tại cuộc họp
của hội đồng thẩm định, cơ quan quản lí
nhà nớc về môi trờng có thể hiểu đợc
những mong muốn của ngời dân và của
chủ dự án để có thể điều chỉnh một cách
hợp lí nhất, theo hớng có lợi cho cả hai
phía. Nh vậy, những bất đồng, mâu thuẫn
có thể nảy sinh sau này khi dự án đi vào
hoạt động là hoàn toàn có khả năng ngăn
ngừa đợc.
+ Nhân dân địa phơng là những ngời
có thể hiểu rất rõ và có rất nhiều kinh
nghiệm về những đặc điểm môi trờng nơi
mình sinh sống. Sự tham gia của họ trong

lợng thành viên rất ít để tiết kiệm thời
gian, kinh phí Trong trờng hợp này
thì khó có thể bảo đảm cho tính chính
chính xác, khoa học và toàn diện của kết
quả thẩm định khi còn có những thành
phần môi trờng không đợc đánh giá
bởi một thành viên nào có trình độ
chuyên môn cao về nó. nghiên cứu - trao đổi

58

Tạp chí luật học số 2/2003

Thứ ba, các quy định về thành viên hội
đồng thẩm định không chỉ rõ trong trờng
hợp nào một thành viên đợc huy động
tham gia hội đồng có nghĩa vụ từ chối
quyền tham gia của mình. Trên thực tế, để
lập đợc báo cáo ĐTM, chủ dự án thờng
đi thuê các chuyên gia khoa học kĩ thuật
môi trờng thực hiện. Điều đó cũng không
loại trừ trờng hợp ngẫu nhiên, chính các
chuyên gia ấy lại đợc huy động tham gia
với t cách thành viên của hội đồng thẩm
định. Khi một hoặc một số thành viên hội
đồng thẩm định cũng đồng thời là ngời đ
tiến hành lập báo cáo ĐTM thì ý kiến của

t vấn. Kết quả thẩm định của hội đồng
đối với báo cáo ĐTM của dự án chỉ là
một trong số rất nhiều yếu tố để quyết
định dự án có đợc thực hiện trên thực tế
hay không.
Hội đồng thẩm định báo cáo ĐTM là
hội đồng khoa học giữ vai trò hết sức quan
trọng trong việc đánh giá độ chính xác và
khoa học của các báo cáo ĐTM. Kết quả
làm việc của hội đồng thẩm định góp phần
quyết định không nhỏ đến việc giảm thiểu
những tác động tiêu cực mà các dự án
phát triển có thể gây ra cho môi trờng.
Đảm bảo tiến hành một cách nghiêm túc
hoạt động của hội đồng thẩm định bởi
một quy chế pháp lí rõ ràng, phù hợp là
điều hết sức cần thiết để thực hiện có
hiệu quả hơn nữa công tác quản lí nhà
nớc về bảo vệ môi trờng của Nhà nớc
ta trong giai đoạn hiện nay./.

(1). Theo tinh thần của tuyên bố Rio thì phát triển
bền vững là cách phát triển thoả mn nhu cầu của
các thế hệ hiện tại mà không làm ảnh hởng đến
khả năng thoả mn nhu cầu của các thế hệ mai sau.
(2). Khoản 11 Điều 2 Luật bảo vệ môi trờng Việt
Nam năm 1993.