MỤC LỤC
TRANG
A. MỞ BÀI……………………………………………………………….……...…2
B. NỘI DUNG………………………………………………………………...……2
I. Một số vấn đề về nguyên tắc tập trung dân chủ……………………………...….2
1. Một số quan điểm hiện nay về nguyên tắc tập trung dân chủ…………….….…..2
2. Nội dung của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lí hành chính nhà
nước………………………………………………………………………………....3
3. Biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ……………………………….......…4
3.1 Sự phụ thuộc của cơ quan hành chính nhà nước vào cơ quan quyền lực
nhà nước cùng cấp………………………………………………………….………4
3.2. Sự phục tùng của cấp dưới đối với cấp trên, địa phương đối với trung ương
3.3. Sự phân cấp quản lý………………………………………………………...….5
3.4. Sự hướng về cơ sở………………………………………………………......….6
3.5. Sự phụ thuộc hai chiều của cơ quan hành chính nhà nước ở địa
phương…………………………………………………………………………..…..6
II. Ý nghĩa của nguyên tắc tập trung - dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước
ở Việt Nam hiện nay……………………...………………………………………..8
III. Một số phương hướng nhằm thực hiện có hiệu quả nguyên tắc tập trung dân
chủ trong quản lý hành chính nhà nước………………………………………...…10
C. KẾT BÀI……………………………………………...………………………..11
DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………12

1


A. MỞ BÀI
Tập trung dân chủ là một trong những nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt
động của các cơ quan nhà nước nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nguyên
tắc này đã được ghi nhận tại Điều 4 Hiến pháp 1959, Điều 6 Hiến pháp 1980 và Điều
6 Hiến pháp 1992 “…Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của Nhà nước


nhiệm, ý thức kỷ luật cao. V.I. Lênin đã nhấn mạnh rằng, nguyên tắc tập trung dân chủ
ở nghĩa chung nhất là: tập trung được hiểu ở nghĩa dân chủ thực sự.
Ngoài ra, còn có loại ý kiến thứ ba cho rằng tập trung dân chủ là việc thủ trưởng
có toàn quyền quyết định các vấn đề của cơ quan trên cơ sở đóng góp ý kiến của nhân
viên. Hay nói một cách khác, việc đóng góp ý kiến của cán bộ, công nhân viên, các
thành viên trong cơ quan, đơn vị chỉ có ý nghĩa tham khảo và việc quyết định thuộc
thẩm quyền của thủ trưởng.
=> Về nhận xét của bản thân em thì em hoàn đồng ý với ý kiến thư nhất. Vì ta
có thể thấy rằng nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của các cơ
quan nhà nước là sự kết hợp giữa hai yếu tố (hai mặt) tập trung và dân chủ. Sự kết hợp
giữa các mặt này là không giống nhau, điều đó phụ thuộc vào tính chất của các cơ
quan, phụ thuộc vào trình độ quản lý, vào điều kiện cụ thể về tổ chức và hoạt động của
các cơ quan nhà nước.
2. Nội dung của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lí hành chính
nhà nước
Nội dung của nguyên tắc này là sự kết hợp hai mặt tập trung và dân chủ trong tổ
chức và hoạt động của các cơ quan Nhà nước.
Trong quản lý hành chính nhà nước, tập trung là việc đảm bảo thâu tóm quyền
lực nhà nước vào chủ thể quản lý để điều hành, chỉ đạo việc thực hiện chính sách,
pháp luật một cách thống nhất. Trong khi đó, dân chủ hướng tới việc mở rộng quyền
cho đối tượng quả lý nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản lý, phát huy
khả năng tiềm tàng của đối tượng quản lý trong quá trình thực hiện chính sách, pháp
luật. Cả hai yếu tố tập trung và dân chủ cần phải có sự phối hợp một cách đồng bộ,
chặt chẽ với nhau, chúng có mối quan hệ qua lại phụ thuộc và thúc đẩy nhau cùng phát
triển trong quản lý hành chính nhà nước. Ngược lại nếu chỉ lãnh đạo tập trung mà
không mở rộng dân chủ trong quản lý thì dẫn đến tập trung quan liêu, hách dịch cửa
quyền, sẽ tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm quyền công dân nảy sinh. Nếu không
có sự lãnh đạo tập trung thống nhất thì sẽ dẫn đến tình trạng tuỳ tiện, vô chính phủ,
cục bộ địa phương. Trong điều kiện hiện nay sự lãnh đạo tập trung trên cơ sở dân chủ

hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước ở địa phương. Các cơ quan khác trong hệ
thống cơ quan hành chính nhà nước (như Bộ, cơ quan ngang Bộ…) đều do các cơ
quan quyền lực nhà nước ở cùng cấp trực tiếp hay gián tiếp quyết định việc thành lập,
thay đổi hay bãi bỏ.
Trong hoạt động các cơ quan hành chính nhà nước luôn chịu sự chỉ đạo, giám
sát của hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước và chịu trách nhiệm báo cáo hoạt động
của mình trước cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp. Chẳng hạn, Chính phủ chịu sự
giám sát tối cao của Quốc hội, phải báo cáo công tác trước Quốc hội và phải trả lời
chất vấn của đại biểu Quốc hội.

4


Tất cả sự phụ thuộc nêu trên đều nhằm đảm bảo cho sự tập trung quyền lực vào
hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước – cơ quan do dân bầu ra và chịu trách nhiệm
trước nhân dân.
Dân chủ được thể hiện rõ nét trong việc cơ quan quyền lực Nhà nước trao
quyền chủ động, sáng tạo cho cơ quan hành chính Nhà nước trong quá trình cơ quan
này chỉ đạo thực hiện pháp luật và các văn bản khác của cơ quan quyền lực. Các cơ
quan quyền lực nhà nước có những quyền hạn nhất định trong việc thành lập, thay đổi,
bãi bỏ các cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp.
3.2. Sự phục tùng của cấp dưới đối với cấp trên, địa phương đối với trung
ương
Sự phục tùng này nhằm đảm bảo cho cấp trên và trung ương tập trung quyền
lực để chỉ đạo, giám sát hoạt động của cấp dưới và của địa phương. Thiếu sự phục
tùng đó sẽ dẫn đến việc buông lõng sự lãnh đạo, quản lí tập trung của trung ương và
cấp trên, làm nãy sinh tình trạng tùy tiện, vô chính phủ cục bộ địa phương. Sự phục
tùng này biểu hiện cả hai phương diện tổ chức và hoạt đông. Tuy nhiên sự phục tùng ở
đây là sự phục tùng mệnh lệnh hợp pháp trên cơ sở quy định của pháp luật. Sự phục
tùng này đảm bảo cho cấp trên và trung ương tập trung quyền lực để chỉ đạo, giám sát

điều này chỉ được thực sự thực hiện khi việc phân cấp quản lí bảo đảm được những
yêu cầu sau:
- Việc phân cấp quản lí phải đảm bảo cho trung ương có những quyết định trong
lĩnh vực then chốt, những vấn đề có ý nghĩa chiến lược nhằm đảm bảo sự phát triển
cân đối và hài hòa của toàn xã hội bảo đảm sự quản lí tập trung thống nhất của nhà
nước trong phạm vi toàn quốc.
- Mạnh dạn giao quyền cho các địa phương, các đơn vị cơ sở để phát huy tính
chủ động tích cực và sáng tạo trong quản lí, tích cực phát huy sức người sức của đẩy
mạnh sản xuất và phục vụ đời sống, trên cơ sở đó hoàn thành mọi nhiệm vụ được cấp
trên và trung ương giao phó. Mạnh dạn phân cấp cho địa phương và cơ sở là biện pháp
bảo đảm tập trung, tránh cho trung ương và cấp trên phải ôm đồm nhiều việc, quản lí
nhiều việc cụ thể trên các lĩnh vực khác nhau.
- Việc phân cấp quản lí phải thật cụ thể, hợp lí trên cơ sở những quy định pháp
luật tránh đưa ra những quyết định mang tính chung chung tùy tiện.
Như vậy, phân cấp quản lý là một biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ.
Phân cấp quản lý là biện pháp bảo đảm tập trung làm cho tập trung thoát khỏi tính
quan liêu mệnh lệnh. Thực hiện tốt sự phân cấp quản lý sẽ phát huy được tính chủ
động, sang tạo của các cấp quản lý, khâu quản lý.
3.4. Sự hướng về cơ sở:
Hướng về cơ sở là việc các cơ quan hành chính nhà nước mở rộng dân chủ trên
cơ sở quản lý tập trung đối với hoạt động của toàn bộ hệ thống các đơn vị kinh tế, văn
hóa xã hội trực thuộc. Các đơn vị cơ sở của bộ máy hành chính Nhà nước là nơi trực
tiếp tạo ra của cải vật chất phục vụ nhân dân lao động. Do vậy, phải tạo điều kiện cho
các đơn vị kinh tế, văn hoá, xã hội hoàn thành công việc của mình. Đây là việc cơ
6


quan hành chính Nhà nước mở rộng dân chủ trên cơ sở quản lý tập trung đối với các
hoạt động của toàn bộ hệ thống các đơn vị kinh tế, văn hóa, xã hội trực thuộc. Nhà
nước có các chính sách và biện pháp quản lý một cách thống nhất và chặt chẽ về tổ

hành chính của các cơ quan liên quan trong mối quan hệ phụ thuộc hai chiều.
7


Ví dụ: Trong tổ chức và hoạt động của Sở kế hoạch đầu tư thì phải phân định rõ
ràng lĩnh vực nào, nội dung nào thuộc quyền quản lý của Bộ chủ quan (Bộ kế hoạch
và đầu tư), đâu là nội dung quản lý thuộc quyền quản lý thuộc thẩm quyền của UBND
cùng cấp.
=> Năm mặt biểu hiện trên đây của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý
hành chính nhà nước là không thể thiếu. Mỗi mặt biểu hiện đều thể hiện tính tập trung,
đồng thời cũng thể hiện tính dân chủ tỏng quản lý hành chính nhà nước. Tuy mỗi mặt
đều có tính độc lập tương đối nhưng trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước
chúng có quan hệ mật thiết hữu cơ không tách rời nhau, bổ sung cho nhau và thể hiện
đầy đủ bản chất nguyên tắc tập trung dân chủ.
II. Ý nghĩa của nguyên tắc tập trung - dân chủ trong quản lý hành chính
nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
Vận dụng nguyên tắc tập trung - dân chủ có ý nghĩa to lớn trong quản lý hành
chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
Trước hết tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản đóng vai trò tư tưởng chủ
đạo, xuyên suốt trong quá trình thực hiện quản lí nhà nước, quản lí xã hội. Trong quản
lí hành chính thì nguyên tắc này đảm bảo cho sự tập trung quyền lực nhà nước vào chủ
thể quản lí để điều hành chỉ đạo việc thực hiện chính sách pháp luật một cách thống
nhất, đồng thời nguyên tắc này đảm bao cho việc mở rộng quyền cho đối tượng quản lí
nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản lí phát huy khả năng tiềm tàng của
đối tượng quản lí trong việc thực hiện chính sách pháp luật.
Thứ hai, vận dụng nguyên tắc tập trung – dân chủ trong quản lý hành chính nhà
nước tạo nên sự thống nhất được quyền lực trong quản lý, bảo đảm việc thâu tóm
quyền lực nhà nước vào chủ thể quản lý.
Việc vận dụng nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước
tạo nên một sự thống nhất về ý chí trong việc quản lý hành chính nhà nước, tạo ra sự

xây dựng và ban hành thể chế, chính sách; hướng dẫn việc tổ chức thực hiện; thanh
tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Vận dụng tốt nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước
còn phải gắn chặt với chống tham nhũng bằng các biện pháp mạnh mẽ và quyết liệt.
Tập trung vào xoá bỏ căn bản cơ chế “xin - cho” đối với các lĩnh vực, các cấp hành
chính để loại bỏ tiêu cực, sách nhiễu, tham nhũng sinh ra từ cơ chế “xin - cho” này.
Tiếp tục xoá bỏ triệt để hơn “cơ chế chủ quản đối với doanh nghiệp nhà nước” bằng
cách cải cách cả các cơ quan hành chính, cơ quan chủ quản và cải cách doanh nghiệp
nhà nước. Trên cơ sở tách hẳn giữa quản lý hành chính nhà nước với quản lý sản xuất
- kinh doanh, tiến hành cổ phần hoá mạnh doanh nghiệp nhà nước và Công ty hoá
doanh nghiệp nhà nước để hoạt động theo Luật Doanh nghiệp. Đây là giải pháp căn
bản nhất để loại bỏ cơ chế chủ quản và cơ quan chủ quản đối với doanh nghiệp nhà
nước và để chống tham nhũng từ cơ chế sinh ra.
Thứ năm, vận dụng nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành chính nhà
nước cũng góp phần làm cho bộ máy nhà nước tinh gọn, thực hiện hoạt động quản lý
9


có hiệu quả. Trên cơ sở thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ các cơ quan nhà nước
thực hiện nhất quán nguyên tắc tổ chức bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực đối với tất cả
các bộ để thay thế hay loại bỏ mô hình bộ quản lý đơn ngành, đơn lĩnh vực trong cơ
cấu tổ chức của Chính phủ. Mặt khác, còn sắp xếp, hợp nhất một số cơ quan ngang bộ
và cơ quan thuộc Chính phủ để chuyển chức năng quản lý nhà nước của cơ quan đó
vào các bộ tương ứng. Coi đây như là nguyên tắc cần thống nhất để thu gọn số lượng
các bộ đến mức cần thiết và khắc phục được nhiều hơn các lĩnh vực quản lý giao thoa,
chồng lấn khó phân công, phối hợp do cơ cấu tổ chức Chính phủ có nhiều bộ, ngành
sinh ra.
Thực hiện tốt nguyên tắc tập trung dân chủ cũng góp phần to lớn trong việc
triển khai đồng bộ, nâng cao chất lượng cơ chế “một cửa” theo yêu cầu công khai,
minh bạch coi đó như là một bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính đi vào

cầu quản lý đối với từng ngành, từng lĩnh vực và mỗi cấp quản lý. Nhất là chất lượng
hoạt động của đội ngũ cán bộ, công chức hành chính là đòi hỏi cấp thiết hiện nay.
Phải đảm bảo tính chất đồng bộ trong thực hiện tập trung dân chủ. Không chỉ
đơn giản kết hợp đúng đắn, đồng bộ giữa tập trung với dân chủ để dân chủ luôn đi đôi
với tập trung và tập trung phải trên cơ sở dân chủ mà còn phải đảm bảo đồng bộ với
các nguyên tắc khác trong quản lí hành chính nhà nước.
Hiện nay, Nhà nước ta đang thực hiện công cuộc cải cách hành chính. Cải cách
nền hành chính Nhà nước nhằm đáp ứng với yêu cầu của đất nước trong thời kỳ mở
cửa là nhiệm vụ cấp bách hiện nay nhưng không vì thế mà chúng ta nóng vội, chủ
quan, đốt cháy giai đoạn mà chúng ta cần phải căn cứ vào thực tiễn tình hình chính trị,
kinh tế, xã hội của đất nước, trình độ cán bộ, tiếp thu có chọn lọc các kinh nghiệm quả
lý Nhà nước để đưa ra giải pháp cải cách phù hợp. Đồng thời một vấn đề quan trọng
đặt ra là việc cải cách nền hành chính nhất nhất phải tuân theo các nguyên tắc cơ bản
trong quản lý Nhà nước ở nước ta, trong đó việc vận dụng đúng đắn và sáng tạo
nguyên tắc tập trung dân chủ là một vấn đề hết sức cần thiết.
C. KẾT BÀI
Tập trung và dân chủ là một trong những nguyên tắc quản lí hành chính nhà
nước khoa học. Có thể nói, Hiến pháp đã ghi nhận nó là nguyên tắc cơ bản trong tổ
chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Tuy nhiên việc thực hiện đúng đắn nội dung
của nguyên tắc này là một nhiệm vụ hết sức khó khăn và vô cùng quan trọng. Chỉ khi
nào chúng ta kết hợp được sự tập trung và dân chủ một cách hài hoà thì mới phát huy
được hết vai trò của nguyên tắc này trong thực tế xã hội nước ta hiện nay. Đây là một
câu hỏi lớn đặt ra cho các nhà làm luật ở nước ta hiện nay, làm thế nào để khắc phục,
làm rõ được nội dung, hình thức và sự vận dụng nguyên tắc tập trung dân chủ trong
điều kiện nhà nước ta là nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm phát huy phát huy, sức mạnh
của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mới được thực thi và sức sáng tạo của
người dân mới được tôn trọng và giải phóng. Thiết nghĩ đây cũng là điều mà các nhà
làm luật đang hướng đến.
11