I. ĐẶT VẤN ĐỀ.
Trong quản lí hành chính nhà nước, các nguyên tắc quản lí đóng một vai trò
quan trọng bao gồm các nguyên tắc chính trị xã hội và nguyên tắc tổ chức- kĩ
thuật. Các nguyên tắc chính trị xã hội là các nguyên tắc chung, được quán triệt
trong toàn bộ tổ chức và hoạt động quản lí hành chính nhà nước. Trong đó
nguyên tắc tập trung dân chủ là một nguyên tắc cơ bản và xuyên suốt thể hiện sâu
sắc bản chất giai cấp của nhà nước ta. Việc tìm hiểu một cách cụ thể nguyên tắc
này trong quản lí hành chính nhà nước la cần thiết. Trong bài viết này em xin
phân tích và nêu ra một số ý nghĩa của nó trong hoạt động quản lí hành chính nhà
nước.
II. NỘI DUNG.
1. Nguyên tắc tập trung dân chủ.
Nguyên tắc là những tư tưởng chủ đạo bắt nguồn từ cơ sở khoa học của hoạt
động quản lí từ bản chất của chế độ được quy định trong pháp luật là nền tảng cho
tổ chức và hoạt động quản lí hành chính.
Nguyên tắc tập trung dân chủ bao gồm hai yếu tố cấu thành là tập trung và
dân chủ. Nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc quản lí, trước hết là sự lãnh
đạo tập trung, nhưng không phải là tập trung toàn diện và tuyệt đối. Dân chủ theo
nghĩa đơn giản là nhân dân làm chủ. Tập trung và dân chủ là hai mặt của một vấn
đề có mối quan hệ biện chứng vừa thống nhất vừa mâu thuẫn.
2. Nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lí hành chính nhà nước ở nước
ta hiện nay.
Trong quản lý hành chính nhà nước, tập trung nhằm đảm bảo thâu tóm quyền
lực nhà nước vào chủ thể quản lý để điều hành, chỉ đạo việc thực hiện chính sách,
pháp luật một cách thống nhất. Trong khi đó, dân chủ hướng tới việc mở rộng
quyền cho đối tượng quản lý nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản
lí, phát huy khả năng tiềm tàng của đối tượng quản lí trong quá trình thực hiện
chính sách pháp luật. Cần phải có sự phối hợp một cách đồng bộ, chặt chẽ việc
1




dân. Như vậy Hiến pháp đã ghi nhận nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc
về nhân dân, nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua hệ thống các cơ
quan quyền lực nhà nước do chính họ bầu ra để thay mặt họ trực tiếp thực hiện
quyền lực đó. Để thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước trên các lĩnh
vực của đời sống xã hội, một hệ thống cơ quan hành chính nhà nước từ trung
ương đến địa phương đã được hình thành. Trong tổ chức và hoạt động các cơ
quan hành chính nhà nước luôn có sự phụ thuộc vào các cơ quan quyền lực nhà
nước cùng cấp. Trước hết, cơ quan quyền lực nhà nước có những quyền hạn nhất
định trong việc thành lập, sáp nhập hay giải thể các cơ quan hành chính nhà nước
cùng cấp. Mối quan hệ giữa cơ quan hành chính và cơ quan quyền lực nhà nước
được biểu hiện ở sự lệ thuộc của Chính phủ và Quốc hội cũng như sự lệ thuộc của
UBND các cấp vào HĐND cùng cấp. Sự lệ thuộc này trước hết về mặt tổ chức: Ở
trung ương Quốc hội lập ra Chính phủ; Ở địa phương, các UBND do HĐND cùng
cấp bầu ra. Hiến pháp 1992 quy định: “Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc
hội…”, “UBND do HĐND bầu là cơ quan chấp hành của HĐND…”. Các cơ
quan khác trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước như bộ, cơ quan ngang
bộ,… đều do cơ quan quyền lực nhà nước trực tiếp, hay gián tiếp quyết định việc
thành lập, thay đổi hay bãi bỏ. Trên cơ sở lệ thuộc về mặt tổ chức như vậy, để
đảm bảo cho hoạt động của cơ quan hành chính đúng pháp luật thì cơ quan quyền
lực nhà nước có quyền chỉ đạo, giám sát hoạt đông của các cơ quan hành chính
thông qua nhiều hình thức khác nhau theo quy của pháp luật như thông qua các
báo cáo hoạt động trong các kì họp trước cơ quan quyền lực. Tất cả sự phụ thuộc
nêu trên đều nhằm mục đích đảm bảo cho hoạt động của hệ thống cơ quan hành
chính nhà nước phù hợp với ý chí, nguyện vọng và lợi ích của nhân dân lao động.
Đồng thời đó chính là việc đảm bảo tập trung quyền lực vào hệ thống cơ quan
quyền lực nhà nước-cơ quan do dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân.
Việc đảm bảo yếu tố dân chủ trong mối quan hệ phụ thuộc này còn thể hiện ở việc
trao quyền cho các cơ quan hành chính ở trung ương cũng như địa phương, sự
3

4


2.3 Việc phân cấp quản lí
Phân cấp quản lý là sự chuyển giao thẩm quyền từ cấp trên xuống cấp dưới
nhằm đạt được một cách có hiệu quả mục tiêu chung của hoạt động quản lí hành
chính nhà nước. Khi tiến hành phân cấp quản lí, đã có sự phân định rõ chức năng,
nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp trong bộ máy hành chính nhà nước. Mỗi cấp
quản lí có những mục tiêu, nhiệm vụ thẩm quyền và những phương tiện cần thiết
để thực hiện tốt những mục tiêu, nhiệm vụ của cấp mình. Phân cấp quản lí là một
biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ. Việc phân cấp quản lí đảm bảo được
những yêu cầu sau:
- Việc phân cấp quản lí phải đảm bảo cho trung ương có quyền quyết định trong
lĩnh vực then chốt, những vấn đề có ý nghĩa chiến lược nhằm bảo đảm sự phát
triển cân đối hài hòa của toàn xã hội, bảo đảm sự quản lí tập trung và thống nhất
của Nhà nước trong phạm vi toàn quốc.
- Phải mạnh dạn phân quyền cho địa phương, các đơn vị cơ sở để phát huy tính
chủ động sáng tạo trong quản lý, tích cực phát huy sức người, sức của, đẩy mạnh
sản xuất và phục vụ đời sống nhằm hoàn thành nhiệm vụ mà cấp trên giao phó.
Mạnh dạn phân cấp cho địa phương và cơ sở là biện pháp bảo đảm tập trung,
tránh cho trung ương và cấp trên phải ôm đồm các công việc mang tính sự vụ
thuộc về chức trách của địa phương và cơ sở.
- Phải phân cấp quản lý cụ thể, hợp lý trên cơ sở quy định của pháp luật. Hạn chế
tình trạng cấp trên gom quá nhiều việc, khi không làm xuể công việc ấy thì giao
lại cho cấp dưới. Phân cấp quản lý phải xác định chức năng cơ quan. Mỗi loại
việc chỉ được thực hiện bởi một cấp cơ quan, hoặc một vài cấp cơ quan. Cấp trên
không phải lúc nào cũng thực hiện được một số chức năng một cách có hiệu quả
như cấp dưới. Phân cấp quản lí giữa các cấp trong bộ máy quản lí hành chính nhà
nước là công việc hết sức phức tạp đòi hỏi phải xem xét từ nhiều yếu tố và góc
độ khác nhau như: cơ sở kinh tế, xã hội, trình độ phát triển đồng đều về kinh tế,

hình thức.
6


2.5 Sự phụ thuộc hai chiều của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.
Các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương đều được tổ chức và hoạt
động theo nguyên tắc phụ thuộc hai chiều hay còn gọi là nguyên tắc song trùng
trực thuộc. Sự phụ thuộc này thể hiện cả hai mặt tổ chức và hoạt động của cơ
quan hành chính nhà nước ở địa phương và được pháp luật quy định một cách cụ
thể. Ở địa phương, ủy ban nhân dân các cấp trước hết phụ thuộc vào hội đồng
nhân dân cùng cấp(mối phụ thuộc ngang). Đồng thời chúng còn phụ thuộc vào
các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung ở cấp trên trực tiếp( mối
phụ thuộc dọc). Ðối với cơ quan chuyên môn, một mặt phụ thuộc vào cơ quan
hành chính nhà nước có thẩm quyền chung cùng cấp, mặt khác nó phụ thuộc vào
cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn cấp trên trực tiếp. Mối
quan hệ phụ thuộc ngang tạo điều kiện cần thiết cho cấp dưới phát huy dân chủ,
thế mạnh của địa phương để hoàn thành nhiệm vụ mà cấp trên giao phó. Mối
quan hệ phụ thuộc dọc giúp cho cấp trên có thể tập trung quyền lực nhà nước để
chỉ đạo hoạt động của cấp dưới, tạo nên một hoạt động chung thống nhất. Nguyên
tắc phụ thuộc hai chiều của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương nhằm bảo
đảm sự thống nhất giữa lợi ích chung của cả nước với lợi ích của địa phương,
giữa lợi ích nghành với lợi ích lãnh thổ.
Trên đây là năm biểu hiện về nội dung của nguyên tắc tập trung dân chủ trong
hoạt động quản lí hành chính nhà nước. Những biểu hiện này đã được vận dụng
vào việc tổ chức thực hiện quyền hành pháp ở nước ta hơn 50 năm qua, nhìn
chung đã đạt được hiệu quả rõ rệt.
3. Ý nghĩa của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lí hành chính nhà
nước.
Như chúng ta đã biết nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản trong tổ
chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nói chung và trong quản lí hành chính

Việc vận dụng nguyên tắc hành chính nhà nước vào việc tổ chức thực hiện
quyền hành pháp ở nước ta trong thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tốt góp
phần tích cực vào công cuộc cải cách hành chính nhà nước, làm hoàn thiện dần tổ
8


chức và hoạt động của các cơ quan hành chính.Tuy nhiên bên cạnh đó việc vận
dụng nguyên tắc tập trung dân chủ còn chưa đươc khoa học, khách quan, biện
chứng, việc vận dụng một cách ngộ nhận, hình thức nhiều lúc còn phản khoa học.
Điều này đã làm cho tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính vẫn còn tình
trạng vừa phân tán, cục bộ, địa phương chủ nghĩa, vùa tập trung quan liêu, ôm
đồm quá mức. Hiệu lực quản lí điều hành cuả nhà nước chưa xuyên suốt, chưa tập
trung, thống nhất cao trong khi đó tính chủ động, năng động, ý thức trách nhiệm
của từng địa phương cũng chưa được phát huy đầy đủ. Khuynh hướng phân tán
địa phương diễn ra ở nhiều mức độ và biểu hiện như: không nghiêm chỉnh chấp
hành pháp luập, nghị quyết , chỉ thị của cấp trên; lợi dụng những kẽ hở những chỗ
chưa đồng bộ của pháp luật của cơ chế chính sách để khai thác làm lợi cho ngành
địa phương mình làm tổn hại đến lợi ích chung; quy định của địa phương trái với
chính sách chung, có ngành ra thông tư trái với quy định của chính phủ…Mặt
khác khuynh hướng tập trung quan liêu vẫn tồn tại với những biểu hiện như: nhấn
mạnh vai trò quyền hành của cá nhân; của thủ trưởng, không tôn trọng sự lãnh
đạo của tập thể, cấp trên can thiệp quá sâu vào công việc của cấp dưới; có những
thủ tục phiền hà, quan liêu, gây ra sự sách nhiễu tiêu cực đối với cấp dưới và công
dân, quản lí thiên về mệnh lệnh, hành chính, không biết sử dụng các đòn bẩy
kinh tế, nhẹ về giáo dục, thuyết phục…
Mặt khác hệ thống quy định của pháp luật chưa hoàn thiện, chưa thực sự thể hiện
được nguyên tắc tập trung dân chủ trong hoạt động của bộ máy nhà nước.
4.2. Phương hướng và giải pháp
Để nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả của việc thực hiện quyền hành pháp
khi mà yếu tố dân chủ đang được xem như là mục tiêu, động lực của công cuộc

nguyên tắc tập trung dân chủ là thực sự cần thiết góp phần vào sự phát triển của
đất nước theo định hướng mà nhà nước ta đã đưa ra.

10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình luật hành chính việt nam
Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội - 2012
2. Các giải pháp thúc đẩy cải cách hành chính ở Việt Nam- TS Nguyễn Ngọc
Định
Nxb. Chính trị quốc gia.
3. Sự vận dụng nguyên tắc tập trung dân chủ trong hoạt động quản lí nhà nước
Nxb. Khoa học xã hội
4. Cải cách bộ máy hành chính cấp trung ương trong công cuộc đổi mới hiện nay
ở nước ta- TS Lê Sỹ Dược
Nxb. Chính trị quốc gia.
5. Hội thảo khoa học: luật hành chính Việt Nam- những vấn đề lí luận và thực
tiễn.
6. Tạp chí khoa học pháp lí số 3/2004.

11