MỞ ĐẦU VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây, nước ta đã đạt được nhiều thành tựu với sự phát
triển của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Song đi kèm với thành tựu đó
là một số vấn đề bất cập trong đời sống xã hội mà một trong số đó là hiện tượng
xâm phạm mồ mả. Đây là hiện tượng xã hội tiêu cực, đáng lên án, được dư luận
hết sức quan tâm. Cho dù ai đó có hành vi xâm phạm mồ mả của người chết là do
lỗi cố ý hay vô ý đều khiến cho dư luận xã hội hết sức quan tâm, đặc biệt là ở các
địa phương và các miền quê. Nhưng hành vi xâm phạm mồ mả đó có bị pháp luật
xử lý hay không hoặc xử lý thì phải xử lý ra sao, trách nhiệm bồi thường như thế
nào, đó là vấn đề mà tôi chọn để tìm hiểu trong đề tài này
Mồ mả là nơi chôn cất thi thể, hài cốt hoặc tro hài cốt của cá nhân. Mồ mả của
cá nhân gắn liền với nhân thân người đó. Bảo vệ mồ mả của cá nhân cho dù ở bất
kỳ xã hội nào cũng đều được quan tâm, chú ý theo tín ngưỡng, phong tục, tôn
giáo…những kẻ xâm phạm mồ mả của cá nhân một cách bất hợp pháp thì sẽ bị
trừng tri theo pháp luật. Pháp luật nhà nước ta cũng luôn có những quy định quy
định nghiêm khắc nhằm bảo vệ mồ mả của cá nhân điều này được thể hiện thông
qua bộ luật hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tại điều 246
BLHS năm 1999 đã quy định: “ 1. Người nào đào phá mồ mả, chiếm đoạt những
vật dụng để ở trong mộ, trên mộ hoặc có hành vi khác xâm phạm thi thể, mồ mả,
hài cốt thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến một năm hoặc phạt tù từ ba tháng
đến hai năm. 2. Phạm tội gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù từ một năm
đến năm năm”.
Bộ luật dân sự là văn bản pháp quy đầu tiên quy định về trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả, Điều 629 Bộ luật dân sự năm 2005 đã quy
định: “Cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác gây thiệt hại đến mồ mả của người
khác phải bồi thường thiệt hại. Thiệt hại do xâm phạm mồ mả gồm chi phí hợp lý
để hạn chế, khắc phục thiệt hại”.
1


Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là một trường hợp cụ

II. XÁC ĐỊNH TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM
MỒ MẢ.
1. Chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả.
Theo Điều 246 Bộ Luật hình sự: Tội xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt
1. Người nào đào, phá mồ mả, chiếm đoạt những đồ vật để ở trong mộ, trên mộ
hoặc có hành vi khác xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt, thì bị phạt cải tạo không
giam giữ đến một năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm.
2. Phạm tội gây hậu quả nghiêm trọng thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm.

Và Điều 629 Bộ luật dân sự: Bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả
Cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác gây thiệt hại đến mồ mả của người khác
phải bồi thường thiệt hại. Thiệt hại do xâm phạm mồ mả gồm chi phí hợp lý để
hạn chế, khắc phục thiệt hại.
Căn cứ 2 điều luật trên, chúng ta có thể hiểu chủ thể chịu trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là cá nhân, tổ chức.
Đối với cá nhân, khoản 1 Điều 606 BLDS năm 2005 đã quy đinh: “Người từ
đủ 18 tuổi trở lên gây thiệt hại thì phải tự bồi thường”. Tuy nhiên trên thực tế khi
xét xử đối với người gây thiệt hại do xâm phạm về mồ mả từ đủ 18 tuổi trở lên
chưa có việc làm, không có thu nhập, không có tài sản đáng kể và đang sống
chung với cha mẹ thì Tòa án vẫn xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối
với họ. Trong quá trình giải quyết vẫn thừa nhận sự tự nguyện của cha mẹ người
gây thiệt hại bồi thường thay cho con nhưng về mặt luật pháp thì không thể buộc
họ bồi thường.

3


“Người chưa thành niên dưới mười lăm tuổi gây thiệt hại mà còn cha, mẹ thì
cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại; nếu tài sản của cha, mẹ không đủ để
bồi thường mà con chưa thành niên gây thiệt hại có tài sản riêng thì lấy tài sản

sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả, tuy nhiên chúng ta có
thể dựa trên những cơ sở phát sinh trách nhiệm được đề cập tại Điều 307 và 604
Bộ luật dân sự năm 2005. Theo đó có bốn căn cứ làm phát sinh trách nhiệm bồi
thường thiệt hại ngoài hợp đồng, đó là các căn cứ về có thiệt hại xảy ra, hành vi
gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật, có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái
pháp luật và thiệt hại xảy ra và có lỗi của người gây thiệt hại.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả thuộc loại trách nhiệm
bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Xuất phát từ những quy định, những nguyên
tắc của pháp luật nói chung và luật dân sự nói riêng thì trách nhiêm bồi thường
thiệt hại do xâm phạm mồ mả cần thỏa mãn các điều kiện sau:
2.1. Phải có thiệt hại xảy ra.
Thiệt hại là tiền đề của trách nhiệm bồi thường thiệt hại bởi mục đích của
việc áp dụng trách nhiệm là khôi phục tình trạng tài sản cho người bị thiệt hại, do
đó không có thiệt hại thì không đặt vấn đề bồi thường cho dù có đầy đủ các điều
kiện khác. Hành vi xâm phạm về mồ mả của cá nhân có thể gây ra thiệt hại vê vật
chất và tinh thần cho những người thân thích của cá nhân đó
Thiệt hại về vật chất: Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm, cụ thể là mất tài sản,
giảm sút giá trị tài sản,... Thiệt hại về tính mạng, sức khỏe làm phát sinh thiệt hại
về vật chất bao gồm chi phí cứu chữa, bồi dưỡng, chăm sóc; thu nhập thực tế bị
mất, bị giảm sút do thiệt hại về tính mạng, sức khỏe,... đó có thể là tài sản bị huỷ
hoại hoặc bị hư hỏng, đánh cắp, thiệt hại gắn liền với việc thu hẹp hoặc mất
những lợi ích gắn liền với việc không sử dụng, không khai thác hoặc bị hạn chế
trong việc sử dụng, khai thác công dụng của tài sản; những chi phí để ngăn chặn
và khắc phục thiệt hại. Ví dụ như việc một cá nhân nào đó có hành vi đào bới mồ
5


mả của người đã chết để lấy cắp những vật dụng, đồ nữ trang quý giá chôn theo
người chết. Hay như việc thi công công trình của một doanh nghiệp nào đó đã cố
ý hay vô ý làm tổn hại đến mồ mả của người chết gây hư hỏng nghiêm trọng…

dù cá nhân đó còn sống hay đã chết (trừ những trường hợp do pháp luật quy định)
và đây được coi là một quyền tuyệt đối của công dân. Hành vi xâm phạm mồ mả
luôn được xác định là hành vi trái pháp luật điều này thể hiện sự bảo vệ của pháp
luật đối với mồ mả của cá nhân.
Thông thường, hành vi xâm phạm mồ mả trái pháp luật được thể hiện dưới
những dạng hành động sau:
- Xâm phạm trực tiếp đến mồ mả như di chuyển vị trí mồ mả mà không được sự
đồng ý của thân nhân người đã chết; đào bới mồ mả; khai quật mồ mả trái pháp
luật, trái với ý chí của những người thân thích của người chết,...
- Hành vi đổ phế thải, phế liệu, các chất uế tạp lên ngôi mộ hoặc xung quanh ngôi
mộ.
- Hành vi gây nhầm lẫn đối với người thân thích của người chết, san lấp mồ mả,
làm mất dấu tích của ngôi mộ, làm cho những người thân thích khồn xác định
được vị trí của ngôi mộ đó.
- Hành vi thay đổi tấm bia ghi tên người chết, đập phá mồ mả, bia đá,...
- Hành vi xâm phạm đến không gian, hình dáng ngôi mộ, tường rào bao bọc xung
quanh ngôi mộ,...
2.3. Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra
Hành vi xâm phạm về mồ mả có mối quan hệ nhân quả với thiệt hại về tài
sản của những người thân thích của cá nhân có mồ mả, đồng thời cũng là hành vi
xâm phạm đến quyền nhân thân gắn liền với cá nhân có mồ mả.
Người có hành vi cho dù bất kỳ mục đích gì mà xâm phạm trực tiếp đến xác,
hài cốt, tro hài cốt của người chết; xâm phạm tính nguyên dạng của xác, hài cốt,
tro hài cốt đã mai táng thì hành vi đó là hành vi xâm phạm mồ mả.
7


Người có các hành vi sau là người xâm phạm đến mồ mả người khác trái
pháp luật:
Người có hành vi di chuyển vị trí chôn cất xác, hài cốt, tro hài cốt của cá

hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại. Tính hợp lý khi xác định thiệt hại về tài
sản liên quan đến mồ mả của người bị xâm hại về tài sản khi mồ mả bị xâm phạm
là những chi phí hợp lý khác cho vệc xây dựng mồ mả. Những vật liệu xây dựng
mồ mả thông thường gồm số gạch đất nung, đá nhân tạo , đá tự nhiên, cát, vôi, xi
– măng,…đã bị xâm phạm mồ mả gây thiệt hại, xác định được bằng khoản tiền
bồi thường thiệt hại. Bồi thường theo nguyên tắc gây thiệt hại bao nhiêu bồi
thường bấy nhiêu (bồi thường toàn bộ thiệt hại). Tuy nhiên những chi phí khác
như chi phí trả cho thầy cúng, cô đồng, gọi hồn, cúng tế…thì người xâm phạm
mồ mả không phải bồi thường.
3.2. Người xâm phạm mồ mả phải chịu trách nhiệm bù đắp tổn thất về tinh
thần của những người thân thích với người có mồ mả:
Người xâm phạm mồ mả không những xâm phạm đến quyền nhân thân bất
khả chuyển dịch của cá nhân có mồ mả mà còn xâm phạm đến tinh thần người
thân thích của cá nhân có mồ mả. Thi thể hay hài cốt của người chết không phải
là tài sản, do vậy người xâm phạm mồ mả của người khá thì ngoài trách nhiệm
bồi thường thiệt hại về tài sản là những khoản chi phí để hạn chế, khắc phục thiệt
hại thực tế đã xảy ra theo nguyên tắc bồi thường toàn bộ thệt hại. Ngoài ra người
xâm phạm mồ mả còn phải bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần cho người
thân thích của cá nhân có mồ mả bị xâm phạm. Dó đó trách nhiệm bù đắp tổn
thất về tinh thần được xác định như sau:
Thứ nhất, quyền nhân thân gắn liền với mồ mả của cá nhân được pháp luật
bảo vệ. Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân chấm dứt khi người đó chết nhưng
quyền nhân thân gắn liền với mồ mả của cá nhân được pháp luật bảo đảm.

9


Thứ hai, những người thân thích của cá nhân có mồ mả bị xâm phạm được
xác định theo quy định của pháp luật dân sự là sự tổn thất về mặt tinh thần .Do đó
việc mồ mả của người thân họ bị xâm hại sẽ gây ra lo lắng, hoang mang, đau dớn

hiểu là hình thức bồi thường buộc các bên có hành vi gây thiệt hại do xâm phạm
mồ mả phải khắc phục hậu quả bằng cách bù đắp, đền bù toàn bộ thiệt hại cho
bên bị thiệt hại. Điều này cũng được quy định khá rõ trong Nghị quyết
03/2006/NQ – HĐTP – TANDTC ban ngày 8/7/2006 của Hội đồng thẩm phán
Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật dân sự
năm 2005 về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng : “Thiệt hại phải được bồi
thường toàn bộ, có nghĩa là khi có yêu cầu giải quyết bồi thường thiệt hại do tài
sản, sức khoẻ, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm phải căn cứ
vào các điều luật tương ứng của BLDS quy định trong trường hợp cụ thể đó thiệt
hại bao gồm những khoản nào và thiệt hại đã xảy ra là bao nhiêu, mức độ lỗi
của các bên để buộc người gây thiệt hại phải bồi thường các khoản thiệt hại
tương xứng đó”
Điều 11 Luật Dân sự nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đã quy định “ Nếu
làm hư hỏng tài sản của nhà nước tập thể, cá nhân thì phải sửa phải bồi thường
số tiền tương đương với giá trị tài sản đó. Nếu bên bị thiệt hại phải chịu tổn thất
nặng nề thì bên gây ra thiệt hại phải đền bù tương ứng”. Hoặc Điều 823 Bộ Dân
luật Cộng hòa liên bang Đức quy định nghĩa vụ bồi thường trong trường hợp cố ý
hoặc vô ý gây thiệt hại thì phải bồi thường thiệt hại xảy ra.
Trong các điều luật trên đều thể hiện rõ nguyên tắc thiệt hại bao nhiêu thì
phải bồi thường bấy nhiêu do đó hầu hết dân luật các nước bằng hình thức này
hay hình thức khác đều quy định nguyên tắc bồi thường toàn bộ thiệt hại nhằm
bảo vệ quyền lợi cho người bị hại khi có hành vi trái pháp luật xâm phạm và gây
thiệt hại.

11


Tại khoản 1 Điều 605 BLDS năm 2005 ngoài việc quy định nguyên tắc bồi
thường toàn bộ còn quy định việc bồi thường thiệt hại phải kịp thời, việc quy
định nguyên tắc bồi thường kịp thời để nhằm khắc phục thiệt hại một cách nhanh

“Mức bồi thường thiệt hại không còn phù hợp với thực tế, có nghĩa là do có
sự thay đổi về tình hình kinh tế, xã hội, sự biến động về giá cả mà mức bồi
thường đang được thực hiện không còn phù hợp trong điều kiện đó hoặc do có sự
thay đổi về tình trạng thương tật, khả năng lao động của người bị thiệt hại cho
nên mức bồi thường thiệt hại không còn phù hợp với sự thay đổi đó hoặc do có sự
thay đổi về khả năng kinh tế của người gây thiệt hại...”(Nghị quyết 03/2006/NQ
– HĐTP – TANDTC ban ngày 8/7/2006 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân
dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 về
bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng)
Tăng mức bồi thường: Trường hợp này chủ yếu là do yêu cầu của người bị
thiệt hại yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền tăng mức bồi
thường của người có hành vi xâm hại. Sở dĩ có yêu cầu này bởi tùy theo giá trị tài
sản từng thời kỳ thay đổi mà người bị hại có quyền yêu cầu người xâm hại phải
bồi thường cho phù hợp với những tổn thất mà người đó gây ra.
Giảm mức bồi thường: Trường hợp này chủ yếu là do yêu cầu của người có
hành vi xâm phạm mồ mả gây ra thiệt hại yêu cầu tòa án hoặc cơ quan nhà nước
có thẩm quyền giảm mức bồi thường thiệt hại do mình gây ra vì có thể họ không
có đủ điều kiện vật chất để bồi thường.
III. THỰC TRẠNG VIỆC XÂM PHẠM MỒ MẢ CỦA CÁ NHÂN VÀ GIẢI
QUYẾT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI.
Hiện nay hành vi xâm phạm mồ mả diễn ra đã gây thiệt hại không nhỏ về tài
sản cũng như tinh thần của những gia đình có người chết.

13


Với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay,
hàng loạt các công trình, xí nghiệp, nhà máy, khu dân đô thị với các tòa nhà cao
tầng mọc lên san sát trên nhiều thửa ruộng, thửa đất đã được quy hoạch. Trong
quá trình thi công, thực tế đã cho thấy nhiều trường hợp các đơn vị thi công đó

Đỗ Thị Ngọc Dung (39 tuổi, trú thôn Vĩnh Bình, xã Mỹ Phong) để điều tra làm rõ
hành vi xâm phạm mồ mả, hài cốt.
Trước đó, cơ quan CSĐT Công an huyện Phù Mỹ đã khởi tố vụ án về tội xâm
phạm mồ mả, hài cốt theo điều 246 Bộ luật Hình sự.
Theo kết quả điều tra ban đầu, tháng 3.2010, UBND xã Mỹ Phong quy hoạch
một khu đất có tục danh khu gò mả xứ Bàu Đưng ở thôn Vĩnh Bình, xã Mỹ
Phong để Công ty Đông Tâm thuê làm nơi kinh doanh xăng dầu. Do trên khu đất
có 21 ngôi mộ của dòng họ Đỗ nên chính quyền địa phương thỏa thuận bồi
thường gần 30 triệu đồng (sau đó Công ty Đông Tâm trực tiếp xin bồi thường 70
triệu đồng) để di chuyển các ngôi mộ đi nơi khác.
Trong khi một số gia đình trong họ Đỗ (trong đó có bà Đỗ Thị Ngọc Dung)
đã nhận tiền của Đông, chỉ một mình ông Đỗ Xuân Thống không chấp nhận vì
cho rằng đây là nghĩa trang tộc họ đã có từ lâu.
Nôn nóng muốn có mặt bằng triển khai dự án, đêm 18 rạng sáng 19.1, với sự
thông đồng của Đỗ Thị Ngọc Dung, Đông dẫn nhiều người đến trực tiếp đào phá
tất cả 21 ngôi mộ (20 ngôi mộ của dòng họ Đỗ và 1 ngôi mộ của dòng họ Phan ở
thôn Vĩnh Bình) đem cải táng chung trên một miếng đất gần đó.
Việc làm của Đông đã gây phẫn nộ trong dư luận ở địa phương, nên sau khi sự
việc xảy ra, Công an huyện Phù Mỹ và địa phương phải thường xuyên ứng trực
tại địa điểm trên để kịp thời ngăn chặn những hành vi đáng tiếc có thể xảy ra.
15


IV. MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA LUẬT KHI QUY ĐỊNH VỀ TRÁCH NHIỆM
BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ MẢ VÀ HƯỚNG HOÀN
THIỆN.
1. Một số hạn chế
Hiện nay việc chôn cất, mai táng có rất nhiều hình thức khác nhau như điện
táng, hỏa táng,... như vậy việc bỏ tro hài cốt vào bình, lọ thì bình, lọ đó có được
xem là mồ mả hay không. Đây là một câu hỏi vẫn đang bị bỏ ngỏ khi chưa có

chấp liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả. trong
thời gian tới cần có những hướng dẫn cụ thể ở những điểm sau:
- Cần có hướng dẫn cụ thể về việc xác định hành vi nào là hành vi xâm
phạm mồ mả trái pháp luật.
- Cần có hướng dẫn xác định thiệt hại do mồ mả bị xâm phạm theo hướng
xác định thiệt hại theo giá cả, phong tục tập quán của địa phương nhưng không
chấp nhận bồi thường những chi phí không liên quan đến mồ mả. Trong trường
hợp mồ mả bị xâm phạm gây ra những tổn thất nặng nề về tinh thần và tâm lí của
người thân thích thì khi xác định thiệt hại do mồ mả bị xâm phạm cần xác định cả
những thiệt hại tinh thần cho người bị thiệt hại.
- Đối với tranh chấp đất đai trên đó có mồ mả chưa quy định rõ thẩm
quyền giải quyêt nếu cả Tòa án và chính quyền địa phương đều từ chối giải quyết
khi có tranh chấp sẽ làm cho quyền lợi của người dân không được bảo đảm. Nên
xem đây là một dạng tranh chấp dân sự và thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa
án chứ không quy định thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án hay chính quyền
địa phương như hiện nay. Để làm được điều này thì các cơ quan nhà nước có
thẩm quyền phải nghiên cứu và đưa ra những hướng dẫn cụ thể về thẩm quyền,
đường lối xử lí làm căn cứ pháp luật để áp dụng vào trong thực tế.
- Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật đến mọi
đối tượng để người dân hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật, qua đó hạn chế
17


đến mức thấp nhất những hành vi gây thiệt hại do xâm phạm mồ mả hoặc khi có
hành vi gây thiệt hại , người bị thiệt hại hiểu rõ hơn về mức bồi thường để có thể
thỏa thuận, chấp nhận mức bồi thường nếu Tòa án ấn định.

KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Khi những người thân thích của cá nhân có mồ mả bị xâm phạm thì yếu tố
tinh thần của họ bị ảnh hưởng rất lớn. Bởi quan niệm của người Việt nếu mồ ảm

về thực tiễn xét xử và kiến nghị hoàn thiện, Tạp chí kiểm sát, số 5/2003
8. Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng về tài sản, sức khỏe và tính mạng,
PGS.TS Phùng Trung Tập, Nxb Hà Nội năm 2009.
9. http://thongtinphapluatdansu.wordpre...08/09/19/1690/
10. http://www.kienthucluat.vn

19


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ………………………………………………………………………...……………..1
NỘI DUNG …………………………………………………………………………………….2
I. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ MỒ MẢ………………………………………………………....2
II.XÁC ĐỊNH TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ MẢ….3
1. Chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả………………...…...3
2. Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả……………...5
2.1. Phải có thiệt hại xảy ra……………………………………………………………………5
2.2. Hành vi xâm phạm mồ mả của cá nhân là hành vi trái pháp luật………………………
6
2.3. Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra………………7
2.4. Người gây thiệt hại có lỗi………………………………………………………………….8
3. Trách nhiệm của người có hành vi xâm phạm mồ mả……………………………………..9
3.1. Người có hành vi xâm phạm mồ mả phải chịu trách nhiệm về tài sản………………….9
3.2. Người xâm phạm mồ mả phải chịu trách nhiệm bù đắp tổn thất về tinh thần của những
người thân thích với người có mồ mả…………………………………………………………9
3.3. Trách nhiệm của người do bị nhầm lẫn mà xâm phạm mồ mả của người
khác……….10
4. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả……………………………………10
4.1. Nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời………………………………………………
10

mức bồi thường………………………………………………………………………………..13
III. THỰC TRẠNG VIỆC XÂM PHẠM MỒ MẢ CỦA CÁ NHÂN VÀ GIẢI QUYẾT VỀ
TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI…………………………………………...….13
IV. MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA LUẬT KHI QUY ĐỊNH VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG
THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ MẢ VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN……………………..16
1. Một số hạn chế………………………………..……………………………………………16

20


2.Hướng hoàn thiện về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả……………
17
KẾT THÚC VẤN
ĐỀ………………………………………………………………………….18

21