RỐI LOẠN CÂN BẰNG ACID - BASE

ThS. Đỗ Hoàng Long
Bộ môn Sinh lý bệnh - Miễn dịch
Khoa Y, Trường ĐH Y Dược Cần Thơ


MỤC TIÊU BÀI GIẢNG
1. Giải thích được cơ chế điều hòa cân bằng acidbase trong cơ thể.
2. Trình bày được khả năng điều chỉnh của cơ thể
trong những trường hợp rối loạn cân bằng acidbase.


I. CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA CÂN BẰNG ACID-BASE

Hệ thống đệm

Rối loạn cân bằng acid và base

Hô hấp

Thận


1.1 Vai trò của hệ thống đệm
- Định nghĩa: Hệ thống đệm là hệ thống các
chất hóa học bao gồm một acid yếu và
một muối base của nó, có khả năng trung
hòa những acid mạnh hơn
- Các hệ đệm phổ cập trong cơ thể:
+ hệ đệm bicarbonate: HCO3- / H2CO3

 Nguyên nhân:
+ Ức chế trung tâm hô hấp do dùng thuốc
+ Hẹp hoặc tắc các đường dẫn khí
+ Liệt hô hấp do tổn thương hành não.


GIẢM THÔNG KHÍ

 Cơ chế bù
trừ

 Pco2 trong máu

 [H+]  (CO2 + H2O  H2CO3  H+ HCO3 - )  [ HCO3 - ] máu

 pH máu

SỰ BÙ TRỪ Ở THẬN

 acid cố định
=

 (NH3- + H+  NH4)

 (HPO4

 bài tiết acid qua nước tiểu

 tái sinh bicarbonate
 pH máu


hoặc

THÊM ACID

 [H+]

 pH máu
SỰ BÙ TRỪ CỦA PHỔI

SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA THẬN

 thông khí

 acid cố định

 Pco2

 CO2 + H2O

=

 (NH3- + H+  NH4)

 (HPO4 + H+  H2PO4- )

 bài tiết acid qua nước tiểu

 tái sinh bicarbonate


- Nhiễm kiềm còn bù
- Nhiễm kiềm mất bù
 Dựa theo nguyên nhân:
- Nguyên nhân hô hấp
- Nguyên nhân chuyển hóa


Nhiễm kiềm hô hấp
 Nhiễm kiềm hô hấp là tình trạng nhiễm kiềm do đào
thải quá nhiều CO2 qua phổi
 Nguyên nhân:
+ Kích thích trung tâm hô hấp do thuốc, sốt hoặc các
bệnh ở não
+ Thiếu oxy ở mô
+ Tăng thông khí do hysteria
+ Sử dụng hô hấp hổ trợ (máy thở) quá mức.


 Cơ chế bù
trừ

TĂNG THÔNG KHÍ

 Pco2 trong máu
 [H+]  (CO2 + H2O  H2CO3  H+ HCO3 - )   [ HCO3 - ] máu

 pH máu

SỰ BÙ TRỪ Ở THẬN


Conn,
+ Tăng chất kiềm do uống nhiều thuốc chống acid
khối u tiết ACTH) hoặc do nôn ói, tắc ruột cao.
trong
bệnh dạ dày.


 Cơ chế bù
trừ
THÊM BASE

hoặc

MẤT ACID

[ HCO3 - ]

 [H+]

 pH máu
SỰ BÙ TRỪ CỦA PHỔI

 thông khí

SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA THẬN

 tái hấp thu HCO3ống thận

 acid cố định