Centre de Prospective
et d’Études Urbaines
N° 52 - 2013/2014
Tài liệu tổng hợp khóa tập huấn của Trung tâm Dự báo và Nghiên cứu Đô thị - PADDI
ĐIỀU PHỐI TRIỂN KHAI THỰC HIỆN QUY HOẠCH XÂY
DỰNG VÙNG TP.HCM
05 - 09 / 05 / 2014
Trung tâm PADDI xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ông Cao Minh Nghĩa, Ông Phạm Trần Hải và Ông
Sébastien Rolland đã tham gia khóa tập huấn cũng như đã đóng góp rất lớn cho việc xuất bản cuốn tài liệu này.
Biên soạn: Akim Uyar và Charles Simon
Biên dịch: Huỳnh Hồng Đức
Hiệu đính: Fanny Quertamp và Charles Simon
Ngày in: 08/06/2015
Số bản: 500
Công ty in: KenG
L ỜI NÓI ĐẦU
Mục tiêu tổng quát của các khóa học là chuyển giao tri thức: các khóa học của PADDI nhằm
bổ sung cho chương trình đào tạo công chức của Thành phố bằng cách hướng đến các khái
niệm, kỹ thuật và phương pháp mới (toàn diện, đa ngành) trong quản lý đô thị, trong bối
cảnh đặc thù của Thành phố Hồ Chí Minh.
Phương pháp tổ chức khóa học được hình thành với sự phối hợp của các đối tác Việt Nam
và được các đối tác phê duyệt. Ý tưởng chủ đạo là xem ở Pháp, người ta sử dụng phương
pháp nào và giải quyết như thế nào những vấn đề tương tự mà giới chuyên môn Việt Nam
08
GIỚI THIỆU
10
PHẦN 1 – ĐIỀU PHỐI QUY HOẠCH VÙNG TP.HCM: HƯỚNG ĐẾN QUẢN LÝ LIÊN TỈNH?
11
I. KHUÔN KHỔ CHUNG CHO QUY HOẠCH VÙNG TP.HCM......................................................................11
1. Trình bày tổ chức hành chính của Việt Nam
2. Khuôn khổ chung cho quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM
3. Các chủ thể trong quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM
4. Phạm vi nghiên cứu quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM
5. Tầm nhìn về sự phát triển của vùng TP.HCM
II. CÁC MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC CHO SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VÙNG TP.HCM........................................ 14
1. Phát triển cấu trúc đô thị và không gian
2. Phát triển kinh tế
3. Phát triển bền vững và phát triển cơ sở hạ tầng (dịch vụ đô thị và bảo vệ môi trường)
III. CỤ THỂ HÓA MỘT SỐ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN CỦA VÙNG...............................................................15
1. Định hướng phát triển công nghiệp
Mục lục
2. Định hướng phát triển cơ sở hạ tầng cấp nước
4
IV. THÁCH THỨC TRONG TRIỂN KHAI THỰC HIỆN QUY HOẠCH XÂY DỰNG VÙNG TP.HCM............16
5. Theo dõi triển vọng
6. Chỉ số theo dõi
PHẦN 3 – ĐỂ ĐIỀU PHỐI TỐT HƠN TRONG VIỆC QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY HOẠCH
CHUNG
34
I. BÀI TẬP NHÓM.......................................................................................................................................34
II. SỰ PHỐI HỢP TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG (MẠNG LƯỚI
ĐƯỜNG BỘ, ĐƯỜNG SẮT, ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG, CẢNG SÔNG VÀ CẢNG BIỂN)........................34
1. Chẩn đoán
2. Đề xuất của các nhóm
III. ĐIỀU PHỐI TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ (CÔNG NGHIỆP, NÔNG NGHIỆP VÀ DỊCH VỤ)............35
1. Chẩn đoán
2. Đề xuất của các nhóm
Mục lục
IV. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG........................................................................................................................36
1. Quản lý rác thải
2. Biến đổi khí hậu
PHẦN 4 – TỔNG HỢP VÀ KHUYẾN NGHỊ
38
I. CÁC ĐIỂM ĐỒNG THUẬN VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC................................................................38
II. ĐỀ XUẤT VÀ HƯỚNG KHUYẾN NGHỊ.................................................................................................40
1. Tìm sự đồng thuận trong việc đánh giá hiện trạng của vùng đô thị TP.HCM
05-09/05/2014
TỪ VIẾT TẮT
DTA
: Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ
ĐBSCL
: Đồng bằng sông Cửu Long
GDP
: Tổng sản phẩm quốc nội
GNP
: Tổng sản phẩm quốc gia
HIDS
: Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM
INSEE
: Viện Thống kê và Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia
SEPAL
Viện Quy hoạch xây dựng miền Nam
Lê Ngọc Huyền Trang
Nguyễn Việt Thắng
Trương Thiết Hà
Lê Quốc Hùng
Lê Hồng Nhật
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Trần Thị Lệ
Nguyễn Thu Yên
Sở Kế hoạch và Đầu tư
Nguyễn Đặng Phương Anh
Nguyễn Danh Thuần
Đặng Trần Trung
Danh sách tham gia khóa tập huấn
Đặng Nguyên Phương Vũ
Hồ Thanh Nghiệm
Quảng Minh Thịnh
Võ Tấn Lập
Sở Giao thông vận tải
Phạm Vân Phước
Phạm Khánh Hải
Phạm Thị Thảo
Trần Quyết Thắng
Phạm Quang Hân
Nguyễn Đức Tuấn
Trần Thiện Thanh
Đỗ Nguyên Phong
Viện Nghiên cứu phát triển - HIDS
Nguyễn Trần Thanh Duy
Chu Phạm Đăng Quang
Quách Ngọc Đệ
Lê Văn Sấm
BÌNH DƯƠNG
Sở Xây dựng
Nguyễn Lộc Hà
PADDI:
Fanny Quertamp, Đồng Giám đốc PADDI
Nguyễn Hồng Vân, Đồng Giám đốc PADDI
Charles Simon, Phụ trách công tác
Đỗ Phương Thúy, Trợ lý
Akim Uyar, Thực tập sinh
Tài liệu của PADDI
05-09/05/2014
Danh sách tham gia khóa tập huấn
LONG AN
9
GIỚI THIỆU
Từ thập niên 1990, Việt Nam đă có tốc độ phát triển đô thị mạnh mẽ, góp phần vào sự phát triển kinh tế nhưng cũng đặt ra nhiều
thách thức khi phần lớn địa bàn là nông thôn. Với dân số hơn 89.710.000 người trong đó 32,36% dân số đô thị1, tỷ lệ tăng dân số
hàng năm là 1,2% trong giai đoạn 2000 - 20132, dân số trẻ (68,4% dân số từ 15 đến 64 tuổi3) và tỷ lệ tăng trưởng GDP là 5,4%
trong giai đoạn 2012 – 20134, Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ về kinh tế, đô thị và địa bàn.
Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) có 7,94 triệu dân (chiếm 8,9% dân số cả nước) trong đó 81% sống ở đô thị5. Thành phố phát
triển cả về dân số (tăng 3% mỗi năm trong giai đoạn 2005 - 2013), đô thị và kinh tế. Là đầu tàu kinh tế của cả nước, TP.HCM đóng
góp 21,3% vào GDP và mức đóng góp này không ngừng tăng lên từ 30 năm nay.
5
Cục Thống kê TP.HCM, 2014
6
Tại Việt Nam, Vùng không phải là một đơn vị hành chính. Một Vùng tập hợp nhiều tỉnh và được xác định theo các tiêu chí về kinh tế - xã hội.
2
Tài liệu của PADDI
05-09/05/2014
P HẦN 1 – ĐIỀU PHỐI QUY HOẠCH VÙNG TP.HCM:
HƯỚNG ĐẾN QUẢN LÝ LIÊN TỈNH ?
I. KHUÔN KHỔ CHUNG CHO QUY HOẠCH VÙNG TP.HCM
1.Trình bày tổ chức hành chính của Việt Nam
Các Bộ và Sở chuyên ngành
Tổ chức lãnh thổ ở Việt Nam
Việt Nam là một Nhà nước đơn nhất, các đơn vị hành chính
của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân
định như sau:
••Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương
••Tỉnh chia thành huyện, thành phố thuộc tỉnh và thị
xã; thành phố trực thuộc trung ương chia thành quận,
huyện và thị xã;
••Huyện chia thành xã, thị trấn; thành phố thuộc tỉnh, thị
xã chia thành phường và xã; quận chia thành phường.
(Thông tư)
Viện Kiểm sát
nhân dân tối cao
Viện trưởng
VKSNDTC
(Thông tư)
Phần 1
Chính phủ
(Nghị định)
11
HĐND cấp tỉnh
(Nghị quyết)
Hội đồng nhân dân
cấp huyện
Hội đồng nhân dân
cấp xã
UBND cấp tỉnh
(Quyết định, Chỉ thị)
UBND cấp huyện
TAND cấp tỉnh
yếu, hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trên
phạm vi vùng theo từng giai đoạn phù hợp với tiềm năng và
quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của vùng”.
Nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch xây dựng vùng
Quy hoạch xây dựng vùng được điều chỉnh trong một số
trường hợp7. Quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM phải tương
thích với Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Vùng.
Quy hoạch kinh tế - xã hội của Vùng TP.HCM đã được điều
chỉnh vào ngày 13 tháng 2 năm 20148. Hiện nay, quy hoạch
xây dựng vùng đang được điều chỉnh để tương thích với Quy
hoạch kinh tế - xã hội.
Các tỉnh/thành phố trong phạm vi Quy hoạch xây dựng vùng
TP.HCM đang tìm cách phối hợp để triển khai thực hiện quy
hoạch này. Đề xuất thành lập cơ quan điều phối vùng đã
được đưa ra, nhưng chưa được chấp thuận.
3. Các chủ thể trong quy hoạch xây dựng vùng
TP.HCM
Phần 1
Các chủ thể nhà nước trong quy hoạch xây dựng vùng
TP.HCM
12
Nhiều chủ thể tham gia vào quy hoạch xây dựng vùng. Nhìn
chung, trách nhiệm lập quy hoạch này được phân chia cho
các bộ ngành và cơ quan hành chính các cấp. Bộ Xây dựng
chịu trách nhiệm đề ra các định hướng cho quy hoạch đô thị,
chỉ đạo và điều phối các cơ quan có liên quan đến quy hoạch
Viện Quy hoạch xây dựng Miền Nam (SISP)10 là cơ quan tư
vấn lập quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM. SISP có chức
năng nghiên cứu trong lĩnh vực quy hoạch xây dựng, phát
triển đô thị và nông thôn, hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn các
tỉnh phía Nam. SISP trực thuộc Bộ Xây dựng và phối hợp với
UBND và các cơ quan chuyên môn của các tỉnh để lập quy
hoạch xây dựng vùng TP.HCM.
Các cơ quan chuyên môn của các tỉnh/thành phố trong vùng
TP.HCM chủ trì lập các quy hoạch ngành (đất đai, giao thông,
xây dựng...) trên địa bàn của mình. Các cơ quan này chịu sự
chỉ đạo về chuyên môn của các Bộ ngành tương ứng.
Từ những năm 2000, TP.HCM được trao thêm một số thẩm
quyền để có quyền tự chủ lớn hơn với sự ra đời của hai cơ
quan mới là Viện Nghiên cứu phát triển (được thành lập từ
việc sáp nhập ba viện: Viện quy hoạch đô thị, Viện Kinh tế
và Viện Khoa học xã hội của Thành phố) và Sở Quy hoạch
- Kiến trúc. Nếu ở các tỉnh thành khác, Sở Kế hoạch và Đầu
tư chủ trì lập quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Sở Xây
dựng phụ trách lập quy hoạch chung xây dựng của tỉnh thành
đó; thì tại TP.HCM, các quy hoạch lần lượt do Viện Nghiên
cứu phát triển và Sở Quy hoạch - Kiến trúc lập.
7
Tham khảo thêm tại điều 12 của Nghị định 08/2005/NĐ-CP năm 2005.
Quyết định 252/QĐ-TTg ngày 13 tháng 2 năm 2014.
9
Xem thêm tại khoản 10, điều 1 của Quyết định 589/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đến năm 2020, tầm nhìn đến năm
2050.
10
về sự phát triển của vùng TP.HCM
Sự phát triển của vùng TP.HCM xoay quanh 3 trục chính:
••Đầu tàu kinh tế của cả nước, trung tâm kinh tế của khu
vực Đông Nam Á và châu Á;
••Một khu vực phát triển kinh tế năng động và bền vững
với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao;
••Một không gian phát triển hài hòa với các trung tâm
thương mại, tài chính và dịch vụ đẳng cấp quốc tế,
trung tâm công nghiệp công nghệ cao, trung tâm văn
hóa, đào tạo, y tế kỹ thuật cao, phát triển bền vững gắn
với bảo vệ môi trường và chất lượng cuộc sống của
người dân.
8 tỉnh của vùng TP.HCM
Nguồn: Luật số 30/2009/QH12 về Quy hoạch đô thị,
2009.
4. Phạm vi nghiên cứu quy hoạch xây dựng vùng
TP.HCM
Quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đã được Thủ tướng
Chính phủ phê duyệt vào năm 2008. Phạm vi quy hoạch bao
gồm TP.HCM và 7 tỉnh lân cận: Bình Dương, Bình Phước,
Tây Ninh, Long An, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và Tiền
Giang. Vùng TP.HCM có hơn 15 triệu dân và diện tích hơn
30.404 km², cách biên giới Campuchia 490 km và có bờ biển
dài 190 km.
Nguồn: SISP
Phạm vi của vùng TP.HCM
theo 3 trục phát triển: phát triển cấu trúc đô thị và không gian;
phát triển kinh tế; phát triển bền vững và phát triển cơ sở hạ
tầng.
1. Phát triển cấu trúc đô thị và không gian
Hiện nay, vùng TP.HCM có 80 đô thị thuộc các loại khác
nhau theo bảng phân loại đô thị của Việt Nam12. Với vị thế
đặc biệt, TP.HCM có sức ảnh hưởng nhất định đối với các
đô thị khác trong vùng. Tuy nhiên, trong khi một số đô thị có
quan hệ chặt chẽ với TP.HCM, số khác lại giữ mức độ độc
lập nhất định. Mối quan hệ giữa các tỉnh trong vùng đã hình
thành, nhưng vẫn còn mang tính vụ việc.
Quy hoạch xây dựng vùng khuyến nghị:
••Phát triển cấu trúc không gian cho cả Vùng. Phát huy
vai trò, vị thế và tiềm năng của vùng TP.HCM, trung
tâm kinh tế, thương mại của cả nước và trên thế giới.
••Xây dựng mạng lưới đô thị có sự tương tác với nhau
trong toàn Vùng và đặc biệt là với đô thị trung tâm trong
bán kính 30 km. Hình thành các vùng đô thị đối trọng
với các cực phát triển là các đô thị hạt nhân, kết nối với
vùng đô thị trung tâm theo các trục hành lang kinh tế
đô thị;
••Phát huy vai trò, vị thế và tiềm năng của không gian
Vùng ở cấp quốc gia và thế giới theo sơ đồ phát triển
tập trung đa cực xung quanh TP.HCM;
••Hình thành cơ chế quản lý xây dựng hiệu quả.
2. Phát triển kinh tế
Các mục tiêu phát triển kinh tế của Vùng được thể hiện trong
đồ án quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đến năm 2030, tầm
nhìn đến năm 2050:
Tài liệu của PADDI
05-09/05/2014
vùng, bảo đảm khai thác các lợi thế của từng khu vực
cho sự phát triển nhanh và bền vững các không gian
kinh tế và xã hội;
••Hình thành hệ thống hạ tầng xã hội đa dạng và linh hoạt;
••Phát triển cân bằng giữa đô thị - nông thôn;
••Hình thành khung cảnh quan môi trường sinh thái.
ở TP.HCM. Cụ thể, di dời các ngành công nghiệp sử dụng
nhiều lao động, đất đai, giao thông ra các tỉnh lân cận và tạo
thuận lợi cho việc hình thành các khu công nghiệp phức hợp
chuyên sâu nằm gần vùng nguyên liệu thô và lưu vực việc
làm ở các hành lang kinh tế trong vùng.
2. Định hướng phát triển cơ sở hạ tầng cấp nước
III. CỤ THỂ HÓA MỘT SỐ MỤC TIÊU
PHÁT TRIỂN CỦA VÙNG
1. Định hướng phát triển công nghiệp
Định hướng phát triển công nghiệp trong vùng TP.HCM đề
xuất những thay đổi lớn về tổ chức và chuyên môn hóa các
ngành công nghiệp. Theo định hướng này, vùng công nghiệp
trong bán kính 30km xung quanh thành phố Hồ Chí Minh
sẽ bố trí các ngành công nghiệp kỹ thuật cao, chuyển đổi
các khu công nghiệp ở đô thị trung tâm thành các khu công
nghiệp sạch và công nghệ cao. Ngoài ra, Quy hoạch chung
IV. THÁCH THỨC TRONG TRIỂN KHAI
THỰC HIỆN QUY HOẠCH XÂY DỰNG
VÙNG TP.HCM
được phát triển hài hòa. Ngoài ra, sự mất cân đối giữa
địa bàn đô thị và nông thôn cũng không ngừng tăng lên,
các khu đô thị mới phát triển gây thiệt hại đối với đất
nông nghiệp, lâm nghiệp và cảnh quan.
Từ năm 2008, quy hoạch xây dựng vùng tỉnh và quy hoạch
chung xây dựng của các thành phố chính trong vùng TP.HCM
đã được lập hoặc điều chỉnh cho phù hợp với các định hướng
chính của quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM13. Việc triển
khai thực hiện quy hoạch xây dựng vùng được cụ thể hóa
bằng một loạt các dự án liên tỉnh (cơ sở hạ tầng cấp nước, xử
lý nước thải, quản lý rác thải...). Ví dụ mở rộng quốc lộ 51 nối
thành phố Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai) với thành phố Vũng Tàu
(tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu).
••Về môi trường, ô nhiễm môi trường ở các tỉnh trong lưu
vực sông Đồng Nai và Sài Gòn ngày càng nghiêm trọng,
gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân ở các tỉnh
nằm ở hạ lưu (TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, Bình
Phước và Tây Ninh). Hơn nữa, mực nước biển dâng và
hiện tượng trái đất ấm dần lên cũng làm tăng nguy cơ bị
ngập trong khu vực này. Do đó, cần tìm kiếm các công
cụ hợp tác để quản lý, bảo vệ môi trường và phát huy
giá trị cảnh quan.
Mở rộng quốc lộ 51
••Về mặt không gian, việc triển khai thực hiện các quy
hoạch đã được duyệt chưa được kiểm soát chặt chẽ.
Do đó, các khu dân cư, công nghiệp và dịch vụ không
••Về sự phối hợp giữa các chủ thể, sự phối hợp giữa các
địa phương trong vùng và đặc biệt là giữa các cơ quan
chuyên môn của TP.HCM với các tỉnh lân cận chưa
chặt chẽ. Hơn nữa, việc triển khai thực hiện Quyết định
159/2007/QĐ-TTg ngày 10 tháng 10 năm 2007 của
Thủ tướng về cơ chế hợp tác giữa các Bộ ngành và
địa phương trong vùng cũng chưa thật hiệu quả. Các
doanh nghiệp nhà nước thuộc quyền quản lý của Chính
phủ và của chính quyền địa phương trong vùng cũng
đặt ra nhiều thách thức về sự phối hợp.
Quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đặt ra nhiều thách thức
về sự phát triển cấu trúc không gian, phát triển kinh tế, mạng
lưới hạ tầng kỹ thuật, nhà ở, bảo vệ và phát huy giá trị môi
trường. Nhận thức được về những khó khăn này, Viện NCPT
đã đưa ra đề xuất thành lập một cơ quan quản lý có khả năng
điều phối toàn bộ các tỉnh/thành phố trong vùng TP.HCM.
Tuy nhiên, đề xuất này chưa được Trung ương chấp thuận.
Hiện nay, thách thức lớn của các địa phương trong vùng là
xây dựng cơ chế điều phối để triển khai thực hiện quy hoạch
xây dựng vùng trong tất cả các lĩnh vực của phát triển đô thị.
Các tỉnh và các cơ quan chuyên môn cần tăng cường hơn
nữa sự phối hợp với nhau. Sự phối hợp này phải tăng cường
lợi ích của các địa phương và phân chia rõ trách nhiệm của
các địa phương. Các cấp, các ngành cũng cần tăng cường
hơn nữa sự phối hợp với nhau và phân chia thẩm quyền cụ
đường liên tỉnh. Các tỉnh không có đủ tài chính để xây dựng
những tuyến đường này. Ông có thể cung cấp các thông tin
về các nguồn tài chính và quản lý ngân sách đối với các dự
án có sự tham gia của các địa phương?
Học viên: Mỗi tỉnh/thành phố có định hướng riêng về kinh tế.
Trong bối cảnh này, những lợi ích chung nào có thể có được
khi hợp tác trong vùng?
Học viên: Làm thế nào để dung hòa và phối hợp giữa quy
hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng và quy hoạch chung
xây dựng vùng? Vai trò của cơ quan điều phối vùng có phải
là điều phối về tất cả các mặt hay không? Có cần phải có
một quy hoạch chung tổng hợp tất cả các đồ án quy hoạch
đô thị không?
Sébastien Rolland: Các câu hỏi và hướng suy nghĩ đã được
đưa ra cho thấy quy hoạch xây dựng vùng là mối quan tâm
lớn. Theo mô hình của vùng đô thị Lyon, việc điều phối chủ
yếu liên quan đến các thách thức về môi trường, phát triển
đô thị và phát triển kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh quốc
tế. Để việc điều phối thành công, cần xác định rõ đặc trưng
của từng địa phương trong vùng. Việc phối hợp, quản trị cấp
vùng không phải là mục đích, mà là phương tiện để giải quyết
những thách thức về đô thị.
Tài liệu của PADDI
05-09/05/2014
Phần 1
••Ở Pháp, một chuỗi đô thị bao gồm Lille, Roubaix và
Tourcoing với hơn hai triệu dân kết hợp với mạng lưới
đô thị trong đó có Lyon/Saint-Etienne (từ 2 đến 3 triệu
dân) và Aix-en-Provence/Marseille (1,8 triệu dân).
chóng trở thành khu phức tạp và ở Pháp người ta gọi
hiện tượng này là: Khủng hoảng ở vùng ven và các
thành phố công nghiệp.
••Giai đoạn 1999 - 2010: phát triển mạnh các đại đô thị.
Năm 2010, gần 80% người Pháp sống ở “đô thị”, nghĩa
là dưới sự ảnh hưởng của các thành phố lớn.
Định hướng cấp nước trong vùng
2. Sự phát triển năng động của các địa phương ở
Pháp
Phần 2
Sau thế chiến 2, sự phát triển đô thị của Pháp diễn ra qua
nhiều giai đoạn liên tiếp qua đó ta thấy được sự biến đổi đô
thị ở các thành phố lớn:
18
••Giai đoạn 1954 - 1968: người dân rời nông thôn để đến
sinh sống ở các đô thị. Họ tập trung trong nội thành và
đi làm ở các khu công nghiệp.
••Giai đoạn 1968 - 1982: phát triển mạnh khu vực vùng
ven đô thị. Người dân rời khỏi các khu trung tâm thành
phố để chuyển ra sống ở vùng ven nơi có giá đất rẻ hơn.
Từ 1999 đến 2010
Nguồn: Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon
3. Vùng đô thị Lyon
Sự phát triển trên địa bàn vùng đô thị Lyon có hai đặc trưng:
quá trình tăng mật độ và quá trình mở rộng địa bàn:
••Từ năm 1954 đến 1968, do hiện tượng di dân từ nông
thôn lên thành thị, nên người dân tập trung ở các thành
phố lớn và khu vực vùng ven.
••Từ năm 1968 đến 1982, người dân di chuyển nơi ở từ
khu trung tâm ra vùng vành đai 1 để mua đất với giá
rẻ hơn.
••Giai đoạn từ 1982 đến 1999, phát triển các khu dân cư
và khu công nghiệp. Đây cũng là giai đoạn phát triển
mạnh khu vực vùng ven.
••Giai đoạn 1999 - 2010, tăng mật độ khu trung tâm và
vùng ven gần sát trung tâm và mở rộng địa bàn. Đô thị
hóa vùng ven được nhân rộng.
Phần 2
Tăng mật độ và mở rộng vùng đô thị Lyon
Từ 1954 đến 1968
Từ 1968 đến 1982
Từ 1982 đến 1999
tư. Mức độ hấp dẫn của một địa bàn sẽ thay đổi tùy theo đặc
thù và chiến lược phát triển của nó. Trường hợp thành phố
Saint-Etienne rất điển hình: có dịch vụ, nhưng ít việc làm.
Trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, Saint-Etienne đã cố
gắng phát triển những lĩnh vực mới (công nghiệp công nghệ
cao...). Vai trò của vùng đô thị là cung cấp cho nhà đầu tư
nhiều sự lựa chọn. Do đó, mặc dù hiện nay, dân số của thành
phố Saint-Etienne giảm, nhưng khi nằm trong vùng đô thị
Lyon thì sức hấp dẫn của Thành phố này trên quy mô quốc
tế sẽ tăng lên và Thành phố sẽ tạo ra được nhiều việc làm.
II. CẤU TRÚC, CẤP ĐỘ QUẢN LÝ VÀ
CÔNG CỤ QUY HOẠCH LÃNH THỔ
Ở Pháp, nền hành chính được chia thành 3 cấp: vùng, tỉnh và
xã. Vùng là đơn vị hành chính lãnh thổ lớn nhất về mặt diện
tích. Tuy nhiên, thẩm quyền của cấp vùng chưa tương xứng.
Tỉnh là đơn vị hành chính lãnh thổ có từ xa xưa và hiện nay
đang được xem xét lại. Liên xã: là tập hợp của nhiều xã trong
một cơ quan hợp tác liên xã để hợp tác trong một hoặc nhiều
lĩnh vực có liên quan đến quy hoạch đô thị. Việc liên kết giữa
các xã đã giúp huy động chung các nguồn lực kỹ thuật, tài
chính và nhân sự cho các hoạt động.
Điều 72 của Hiến pháp quy định Pháp có ba cấp
chính quyền địa phương (Vùng, Tỉnh, Xã) được tự
quản trong khuôn khổ pháp luật. Giữa các cấp không
có mối quan hệ thứ bậc cấp trên, cấp dưới. Đại biểu
dân cử ở mỗi cấp được người dân địa phương bầu
bằng hình thức phổ thông đầu phiếu trực tiếp. Ví dụ:
nghiệp, quy hoạch
Cảng biển
Giáo dục
Trường THPT
Trường THCS
Trường tiểu học và mẫu giáo
Môi trường
Vườn thiên nhiên cấp
vùng, chất lượng không khí
Quy hoạch quản lý rác
thải trên địa bàn tỉnh
Thu gom và xử lý rác, cấp nước,
thoát nước và xử lý nước thải
Phòng cháy chữa cháy,
cứu hộ, giao thông
Công an, giao thông và
chỗ đậu xe
An toàn
khuyết tật / người già
Trung tâm hoạt động xã hội
Xã hội
Khác
Đào tạo nghề
Dân sự : khai sinh, cưới hỏi,
ma chay
Nguồn: Pierre Ramel, theo M.Delmarre, « L’administration et les institutions administratives », La Documentation Française, 2008
14
Xem thêm Tài liệu tổng hợp khóa tập huấn số 45 “Tăng cường năng lực quản lý hành chính ở các thành phố lớn” Tài liệu tổng hợp khóa tập
huấn này cũng trình bày chi tiết mô hình tổ chức quản lý hành chính ở Pháp và ở vùng đô thị Lyon.
Tài liệu của PADDI
05-09/05/2014
2. Tổ chức hành chính của vùng đô thị Lyon
Vùng Rhône-Alpes
Vùng Rhône - Alpes có 2.880 xã, 8 tỉnh và 6,2 triệu dân,
chiếm 10% dân số của Pháp trên diện tích 43.700 km². Lyon,
Grenoble và Saint Etienne là những thành phố lớn và là đầu
tàu phát triển của Vùng Rhône - Alpes. Thẩm quyền chính
của cấp vùng là quy hoạch lãnh thổ, phát triển kinh tế, việc
Là trái tim của vùng Rhône-Alpes, Cộng đồng đô thị Lyon bao
gồm 59 thành phố và xã (xã Quincieux tham gia Cộng đồng
đô thị Lyon vào tháng 6 năm 2014) với 1,2 triệu dân và có
diện tích 52.700 ha. Cộng đồng đô thị Lyon có thẩm quyền
trong các lĩnh vực giao thông công cộng, bảo dưỡng đường
giao thông đô thị, cấp nước và xử lý nước thải, rác thải, lập
quy hoạch đô thị (quy hoạch chung và quy hoạch đô thị địa
phương).
Tài liệu của PADDI
05-09/05/2014
Mạng lưới liên kết các Cộng đồng đô thị
Mạng lưới liên kết các Cộng đồng đô thị có quy mô địa bàn
lớn hơn phạm vi của Cộng đồng đô thị Lyon. Mạng lưới này
gồm 4 cộng đồng đô thị được liên kết với nhau theo hình
thức cơ quan hỗn hợp: Cộng đồng đô thị Lyon, Saint-Etienne,
Vienne và Bourgoin. Phạm vi hành động của Mạng lưới này
được các thành viên xác định. Ngoài ra, sự gắn kết, tính đồng
bộ, nhất quán và bổ sung lẫn nhau giữa các cộng đồng đô thị
giúp tăng tính cạnh tranh của địa bàn trên trường Châu Âu
và Quốc tế. Các mối liên kết và trao đổi giữa các địa bàn là
có thật. Điều này lý giải cho việc đối thoại giữa các cơ quan
quản lý địa bàn.
Phần 2
Nguồn: Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon
Cộng đồng đô thị Lyon
58 thành phố và xã
516 km2
1.300.000 dân
Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ
382 thành phố và xã
4.460 km2
2.430.000 người
Phạm vi bao phủ của Hội các đô thị
xung quanh Lyon
810 thành phố và xã
10.378 km2
3.100.000 người
Cộng đồng đô thị
Lyon
Quy hoạch chung
Không gian đô thị
Chỉ thị quy hoạch
lãnh thổ
Phạm vi bao phủ của Hội các
đô thị xung quanh Lyon
Liên quy hoạch chung
Phạm vi bao phủ của Hội
các đô thị xung quanh Lyon
Vùng đô thị Lyon và Liên quy hoạch chung
914 thành phố và xã
của mình.
Nhưng khi đó, các địa phương sẽ rơi vào tình huống bên
được, bên thua và do đó địa bàn sẽ bị suy yếu. Ta có thể ghi
nhận điều này ở Lyon. Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế
thấp, việc xác lập một khu vực kinh tế dù nhỏ cũng cần phải
có sự phối hợp với các địa phương xung quanh để không có
sự cạnh tranh.
Một giải pháp để tránh sự cạnh tranh này là lập quy hoạch
những khu vực có thể tiếp nhận doanh nghiệp: chính quyền
các địa phương phối hợp và thống nhất với nhau để lập quy
hoạch vượt ra khỏi phạm vi địa giới hành chính của từng địa
phương nhằm xác định rõ hơn đặc điểm của các địa bàn lân
cận. Điều này giúp phân tích chung về nhu cầu của các nhà
đầu tư. Các nhà đầu tư sẽ biết được thông tin về nguồn cung
quỹ đất sẵn có ở từng địa phương, nhưng họ sẽ phải làm việc
với một cơ quan đầu mối duy nhất và do đó không thể thúc
đẩy các địa phương cạnh tranh lẫn nhau.
Học viên: Hiện nay, trong khuôn khổ quy hoạch xây dựng
vùng TP.HCM, chúng tôi đang gặp khó khăn về tài chính cho
các dự án cơ sở hạ tầng lớn. Trên nguyên tắc, Chính phủ sẽ
đầu tư các dự án lớn, nhưng thời gian cần thiết để huy động
đủ vốn rất dài và do đó ảnh hưởng đến việc thực hiện các dự
án. Ông có kinh nghiệm tương tự trong khuôn khổ liên quy
hoạch chung ở vùng đô thị Lyon không?
Sébastien Rolland: Tình huống này đã xảy ra trong khuôn
khổ dự án đường bộ cao tốc nối Saint-Etienne và Lyon. Tôi
sẽ trình bày chi tiết ví dụ này trong phần trình bày tiếp theo.
4. Các công cụ chính về quy hoạch đô thị ở vùng đô
thị Lyon
bàn;
••Một đồ án quy hoạch và phát triển bền vững xác
định con đường cần đi để đạt được các mục tiêu;
••Một Tài liệu định hướng chung xác định cách
thức thực hiện để đạt được các mục tiêu đã đề ra.
Ở Lyon, các chỉ số theo dõi được cập nhật mỗi năm để điều
chỉnh Quy hoạch chung 6 năm một lần. Nếu kết quả theo dõi
cho thấy các mục tiêu chưa đạt được, thì sẽ điều chỉnh quy
hoạch chung.
Quy hoạch đô thị địa phương
Quy hoạch đô thị địa phương là tài liệu quy hoạch đô thị ở cấp
xã và liên xã. Quy hoạch đô thị địa phương phải tương thích
với các định hướng đã được xác định trong Quy hoạch chung.
Cách tiếp cận liên quy hoạch chung
Liên quy hoạch chung ở vùng đô thị Lyon không phải là một
tài liệu quy hoạch, mà xuất phát từ quyết tâm chính trị của
các địa phương trong việc phối hợp với nhau.
Các cấp độ quy hoạch đô thị ở vùng đô thị Lyon
Luật (Chính quyền trung ương)
Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ
(Chính quyền trung ương)
Quy hoạch chung
(Chính quyền địa phương)
Phần 2
CHUNG
Quy hoạch
phát triển
thương mại
Quy hoạch
giao thông
đô thị
Ủy ban
quốc gia về
Quy hoạch
thương mại
III. QUY HOẠCH VÙNG ĐÔ THỊ LYON
Quy hoạch
đô thị
địa phương
Quy hoạch
nhà ở
địa phương
Giấy phép
xây dựng
Nguồn: Proscot
Sự mở rộng của vùng đô thị Lyon
Paris, mà không chú trọng đến các địa phương khác ở Pháp.
Một sáng kiến về quy hoạch lãnh thổ và hành động cấp vùng
nhằm hướng đến chính sách phát triển đô thị một cách cân
Tài liệu của PADDI
05-09/05/2014
bằng, tạo ra các khu vực đô thị đối trọng với khu siêu trung
tâm Paris. Mạng lưới đô thị cân bằng Lyon/Saint Etienne/Grenoble cũng đã được đầu tư về công trình công cộng, cơ sở hạ
tầng tạo nên cấu trúc của địa bàn hiện nay: mạng lưới đường
cao tốc, sân bay Lyon Saint-Exupéry...
Khủng hoảng kinh tế do cú sốc dầu mỏ đã chấm dứt cách quy
hoạch chủ yếu do Chính phủ và các cơ quan của Chính phủ
ở địa phương thực hiện.
Những tác động của cuộc khủng hoảng đã khiến phải xem
xét lại sự can thiệp mạnh của Chính phủ vào quy hoạch đô
thị và sự cần thiết phải chú ý đến những điểm chưa chắc
chắn trong hệ thống quy hoạch. Các luật phân quyền cho
địa phương trong những năm 1982-1983 đã đánh dấu thay
đổi lớn trong quản lý quy hoạch ở Pháp. Theo đó, Chính phủ
không còn can thiệp nhiều vào hệ thống quy hoạch mà trao
quyền quyết định về quy hoạch, quản lý địa bàn cho các cấp
chính quyền địa phương.
dẫn của khu trung tâm bằng cách triển khai thực hiện các dự
án lớn như dự án Lyon Confluence, Part-Dieu, Khu đô thị Cité
Internationale và Bảo tàng Nghệ thuật đương đại Lyon.
Cảnh quan
Đường tàu cao tốc tránh khu trung tâm
Những địa điểm mới hỗ trợ
phát triển kinh tế và đô thị
Địa bàn
Mạng lưới các tuyến GTCC
chạy trên làn đường dành riêng
Nguồn: Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon
Hai cơ chế song song: Phi tập trung và Phân quyền cho địa phương
Tản quyền
trung ương và
các Bộ
Trung ương
Các cơ quan của Trung ương ở
Vùng và Tỉnh (Văn phòng Vùng
trưởng, Tỉnh Trưởng, Cơ quan môi
trường, quy hoạch và nhà ở tại
Vùng1, Cơ quan cơ sở hạ tầng ở
Trung
ương
trong tài liệu tổng hợp khóa tập huấn của PADDI về Nâng cao năng
lực quản lý cho bộ máy hành chính ở các thành phố lớn, 2013.
Tài liệu của PADDI
05-09/05/2014
Nguồn: C. Malé 2013
Copyright: Tài liệu đại học ©