Thực trạng sử dụng sách tiếng Chăm của người Chăm ở Ninh
Thuận hiện nay
ðàng Quãng Hưng Thiện

Tóm tắt kết quả nghiên cứu “Tình hình sử dụng sách tiếng Chăm của người Chăm ở
Ninh Thuận hiện nay”. Phân tích thực trạng sử dụng sách tiếng Chăm của người Chăm ñể từ
ñó tìm ra các yếu tố tác ñộng, những thuận lợi và khó khăn trong việc sử dụng sách tiếng
Chăm, tìm ra nguyên nhân và biện pháp nâng cao nhu cầu ñọc sách tiếng Chăm của người
Chăm nói chung và người Chăm ở Ninh Thuận hiện nay nói riêng.

bảo tồn và giữ gìn bản sắc dân tộc của mỗi

Mở ñầu

dân tộc là ñiều ñáng quan tâm hiện nay.

Người Chăm là một thành phần của
cộng ñồng các dân tộc Việt Nam thống nhất
với những ñặc ñiểm ña dạng, phức tạp, ñộc

1. Người Chăm và sách tiếng Chăm:

ñáo trong sự phát triển lịch sử, xã hội và văn

Người Chăm là một trong số 54 dân

hoá, người Chăm có vị trí rất quan trọng trong

tộc anh em cùng sinh sống trên lãnh thổ Việt

việc giải quyết các vấn ñề dân tộc ở Việt


mình với các dân tộc khác, mất ñi một vốn

Chăm ở Việt Nam, sống tập trung ở 27 thôn

quý của cha ông, một di sản văn hoá của dân

thuộc 12 xã ở 5 huyện theo 2 tôn giáo chính là

tộc, của quốc gia.

Bàlamôn (ảnh hưởng ñạo Bàlamôn Ấn ñộ,

Ngày nay, do ñời sống, do sự phát

còn gọi là Chăm hay Ahei) và Hồi giáo (Bàni

triển của xã hội, người Chăm ñã có sự giao

và Ixlam), một số ít ñi theo Công giáo, Tin

tiếp rộng rãi và dân số ngày càng ñông. Chính

lành . Hai dòng tôn giáo chính là Chăm

sự giao lưu này ñã làm cho tiếng nói và chữ

Bàlamôn và Chăm Hồi giáo (Bàni, Chăm

viết của của người Chăm ngày càng bị thu hẹp

(chữ

chữ Chăm Akhar thrah.

con

nhện), akhar tor (chữ treo, chữ tắt)… là dạng
Chữ Chăm

trung gian có tính cá biệt của akhar thrah.

Sankrit: tập trung ở

Loại văn tự này lần ñầu tiên ñược giới thiệu

các bia ký có niên

một cách có hệ thống và dùng trong từ ñiển

ñại từ thế kỷ thứ II

Chăm – Pháp của Aymonier và A.Cabaton

ñến thế kỷ XIII,

(1906).

ñược viết bằng chữ

Ngày nay, Akhar thrah ñược dùng phổ

có 13 chữ cái dùng ñể làm chữ “chết”, có 141

Nam có niên ñại ñầu thế kỷ thứ IX ñược viết

vần thông dụng, 38 vần ít dùng chưa kể các

bằng hai thứ chữ Sankrit và chữ Chăm

biến thái về âm vị.

ký

tại

cổ.Tiêu biểu nhất là bia ký Lai Cam có tự
dạng tròn, có nét viết liên tục và hoàn thiện

Về cách viết: chữ Chăm có 10 nét viết cơ

dần cho ñến bia ký Pô Nưgar (thế kỷ X ñến

bản, nét phổ biến của chữ Chăm là nét tròn từ

thế kỷ XII) hoặc bia ký Biên Hoà (thế kỷ

trái qua phải, từ dưới lên theo chiều kim ñồng

XV). Một số bia ký trong giai ñoạn này viết

hồ và ñường chuẩn trên lưng chữ thay vì dưới


ñó trong giao tiếp thường ngày, âm tiết mờ

khoa tiếng Chăm bắt ñầu từ lớp 1 vào năm

thường bị nuốt mất gây ngộ nhận là tiếng

1988.

Chăm ñang trên ñường ñơn tiết hoá.

Nếu tính từ năm học ñầu tiên 1978 –

Âm vị phụ âm ñầu tiếng Chăm: Có âm

1979 viết sách cho thí ñiểm lớp 1 thì ñúng 12

vực căng và chùng từng cặp (tiếng Việt không

năm sau, vào năm 1990 mới có ngân khoảng

có).

từ Bộ Giáo dục và ðào tạo ñể chỉnh lý tpoàn

Ví dụ: k và g; kh và gh; ch và j; chh và jh.

bộ sách giáo khoa cấp I và ñược in 25.000 bản

Những phụ âm có âm vực thấp tạo


Về quá trình biên soạn sách tiếng Chăm:
Chữ Chăm ñã có từ lâu ñời nhưng vì

11-

2006

không ñược tổ chức học chính khoá một cách

Ban

biên

quy củ nên ñã mai một và cần nghiên cứu san

soạn sách

ñịnh lại ñể có thể ñưa vào trường học. Vì vậy,

chữ Chăm

công việc ñầu tiên của Ban biên soạn sách

còn

ñựơc

chữ Chăm là nghiên cứu chữ Chăm cổ, hệ


ñồng bào dân tộc Chăm. Bản tin ảnh này

có nguyên bản Akayet Dewa Mưno chỉ dài

phảnn ảnh các tin tức và sự kiện trong nước

460 câu Ariya / lục bát Chăm
Sách ñược cất vào Ciet paung (như

với hình thức và nội dung hết sức phong phú ,
ña dạng và mỗi tháng ñược xuất bản một lần.

rương ñang bằng tre lát) và treo trang trọng

Nội dung sách tiếng Chăm phản ánh

lên xà ngang ngay giữa nhà. ðịnh kỳ hàng

vấn ñề tâm lý, tình cảm, văn hoá, văn học

tháng, với lễ vật ñơn sơ, người Chăm làm lễ

truyền thống của dân tộc Chăm; Các tác phẩm

rướt chúng xuống mang hong nắng. Sách lâu

trích ñoạn văn học hiện ñại, các văn bản,

ngày không ñược dùng tới gọi là sách hoang



Phạm Xuân Thông và Thiên Sanh Cảnh

300 văn bản, trong ñó hơn 100 thuộc phạm trù

(1978); ; Truyện cổ dân gian Chăm do

.

văn chương Sau ñó, năm 1994, Trung tâm

Trương Hiến Mai, Sử Văn Ngọc và Trượng

nghiên cứu văn hoá Chăm – Ninh Thuận cũng

Tốn dịch, biên soạn, tuyển chọn.Sách tập hợp

ñã chụp ñược chừng ấy bản chép tay này nữa.

ñược 58 truyện nhưng ña phần ñều tuyển lại

Trước kia, sách Chăm ñược chép trên

từ ấn phẩm có từ trước ñó.

giấy bản Tàu hay trên những miếng lá buông

Thơ ca dân gian: gồm hơn 1000 câu tục

ghép lại với lỗ ñể xỏ dây. Sau này, thời Pháp,

ñược Inrasara sưu tầm và chuyển dịch sang

sự ñổ vỡ và cái chết (các trường ca này cũng

tiếng Việt.

ñã ñược chuyển sang tiếng Việt).

Văn bia ký: Văn bia ký ñược sáng tác từ
thế kỷ III

Thơ thế sự : Xuất hiện vào khoảng cuối thế kỉ

ñến thế kỷ

XVIII ñầu thế kỉ XIX gồm những sáng tác mô

XV

bằng

tả các cuộc nổi dậy của nông dân Chăm chống

cả hai ngôn

lại triều ñình nhà Nguyễn như : Ariya Twơn

ngữ là văn

Phauw (71 câu), Ariya KalinThak Wa (80

Văn học viết:

Muk Thruh Palei (115 câu), Ariya Patauw

Akayet - Sử thi: Dewa Mưn ( 480 câu),Inra

Adat Likei (79 câu) cùng một số sáng tác triết

Patra (580 câu ariya), Um Mưrup: Sử thi dài

lý mô tả nhân sinh quan của mình: Ariya Nau

240 câu, ngoài ra người Chăm còn có hai

Ikak (26 câu), Jadar (120 câu)

Akayet bằng văn xuôi là Inra Sri Bakan và

Ngoài ra còn có:Văn học Chăm I

Pram Dit Pram Lak có nguồn gốc từ sử thi

(1994), Văn học Chăm II (1996) của Inrasara;

Ramayana của Ấn ðộ.

Truyện thơ Chàm củ Tùng Lâm và Thiên

Ariya - Trường ca trữ tình: Ba tác phẩm



Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng ñến

Chăm”, “Truyên cổ dân tộc Thuận Hải”. Dân

việc sử dụng sách tiếng Chăm của người

ca, dân vũ, tính chất nghệ thuật dân gian

Chăm ở Ninh Thuận hiện nay, bao gồm các

Chăm ñược phát huy cao ñộ và thật sự là

yếu tố: Văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, giáo

thành tố tạo nên bản sắc riêng của nghệ thuật

dục, kinh tế, xã hội,…nhưng nhìn chung, có 2

quần chúng.

yếu tố tác ñộng lớn nhất ñối với việc sử dụng
sách tiếng Chăm của người Chăm ở Ninh

Về giáo dục:

Thuận hiện nay là yếu tố văn hóa và yếu tố

Người Chăm luôn ý thức rằng biết
ñược tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình là


ñược học tiếng mẹ ñẻ, vì chữ Chăm Akhar

Chính vì vậy, sau ngày giải phóng,

thrah ñã hoà quyện vạo vào phong tục tập

tỉnh Thuận Hải cũ ñã triển khai giảng dạy rất

quán người Chăm: từ ñám cưới ñến ñám tang,

sớm và ñã phát huy tác dụng ñúng mức. Con

các lễ hội truyền thống … ñều sử dụng loại

em hớn hở ñến trường và rất phấn khởi ñược

chữ này.

học tiếng mẹ ñẻ, sĩ số ngày càng tăng và cho
ñến nay100% các trường tiểu học vùng Chăm

Ngày nay, mọi thế hệ dân tộc Chăm
ñều quan tâm ñến cội nguồn của mình, họ cố

ñều có giảng dạy tiếng Chăm với kết quả tốt.

gắng học hỏi, tìm hiểu tiếng nói và chữ viết

Ngoài việc dạy tiếng Chăm trong nhà

mà không biết


tòi về tiếng mẹ ñẻ họ tìm ñến những lớp dạy

cá vị anh hùng dân tộc Chăm như: vị thần Pô

chữ Chăm ñể có thể biết ñươc, sử dụng ñược

Inư Nưga, vua Pôklong Girai và Pôrômê.

sách tiếng Chăm, nói ñược thành thạo tiếng

Và còn nhiều lễ khác của người Chăm

mẹ ñẻ của mình.

cũng ñược các tu sĩ sử dụng sách tiếng Chăm
ñể qua ñó hiểu ñược cách thức làm lễ của
người Chăm.

2.2. Tình hình sử dụng sách tiếng Chăm
trước ñây (Trước năm 1975)
Trước ñây, sách tiếng Chăm chưa

Sáng tác thơ ca: sách tiếng Chăm xuất

phổ biến và việc sở hữu ñược một cuốn sách

hiện dưới dạng chép tay, truyền miệng, viết


Bini, Ariya Bini – Cam, Ariya Xah Pakei…;

trò hay người kế nghiệp mình học nên sách

Thơ thế sự: Ariya Glơng Anak, Pauh Catwai,

này chủ yếu các tu sĩ dùng trong các lễ tục,

Ariya Pautw Adat; Gia huấn ca: Damnưy;

cúng viếng của người Chăm như các lễ:

Tụng ca: Panwơc Padit, Panwowc Yaw; Tục

Lễ khai mương ñắp ñập (Pơbbăng Yang):

ngữ, cao dao ...

có ý nghĩa cầu cho mưa thuận, gió hoà, cầu

Kế tiếp thế hệ Chăm có Châu Văn Kiên,

cho công việc của người Chăm trong năm

ðàng Năng Quạ ( nhạc), Java Mưyut Chăm (

mới.

thơ), Tantu (nhạc), Sử Văn Ngọc (thơ) là các


xuất, là lối sống sinh hoạt của người chăm lúc

Băng Katê: Là lễ lớn

7


bấy giờ hầu như ñược mọi nông dân Chăm

mà chỉ dạy bảo con cái những kinh nghiệm

thuộc lòng.

của cuộc sống, dạy về cách ăn, cách nói…

Trong giao tiếp:

2.3. Tình hình sử dụng sách tiếng Chăm

Giao tiếp là một nhân tố tạo ra các mối

hiện nay (sau năm 1975)

quan hệ: quan hệ gia ñình, bạn bè, người thân
và quan hệ xã hội. Mối quan hệ ñó có tốt ñẹp

Ngày nay, văn hoá ñọc tiếng Chăm

hay không chính là nhờ vào cách ứng xử của


về lối sống ñạo ñức của dân tộc mình.Ở thời

nhau. Theo sự khảo sát khoảng 200 ñối tượng

kỳ này, lời nói và chữ viết của người Chăm

là thanh thiếu niên, trung niên lứa tuổi từ 10-

rất giống nhau, tức là nói sao thì viết y như

60 tuổi trên ñịa bàn huyện Ninh Phước, tỉnh

vậy nên người Chăm rất dễ tiếp thu, dễ học và

Ninh Thuận thì kết quả thu ñược như sau:

dễ ñọc. Họ học không chỉ ñể biết tiếng Chăm,

Ở lứa tuổi càng trẻ thì việc biết tiếng

ñể làm theo lời răng bảo của cha ông mà họ

mẹ ñẻ và sử dụng tiếng mẹ ñẻ càng giảm dần,

học còn có mục ñích truyền dạy cho con cháu

tỉ lệ biết chữ Chăm khi ñã học xong tiếng

sau này, thế hệ này tiềp nối thế hệ sau.

không theo một phương pháp cụ thể nào cả

60 thì nhớ tướng ñối về chữ Chăm vì , ở giai
8


ñoạn của lứa tuổi này tuy việc giảng dạy tiếng

mổi lứa tuổi cũng khác nhau, có khi sử dụng

Chăm ở nhà trường chưa ñược phát triến

ñể học tập, ñể giải trí, ñể tìm hiểu về tiếng mẹ

nhiều nhưng họ luôn tìm cách tự học tiếng

ñẻ …Nhưng nhìn chung sách tiếng Chăm

Chăm, tự nghiên cứu tiếng Chăm nên tiếng

ñược sử dụng chủ yếu vào các vấn ñề sau:

Chăm của họ ít bị mai một hơn như: Quảng
ðại Cường, Thiên Sanh Cảnh,.. Còn lứa tuổi

Trong lễ tục, cúng viếng:

10-20 và 36-45 không nhớ ñược trên 80% chữ

Cho ñến ngày nay, trải qua một quá


Găl Pak Plih: còn gọi là “Bai Plih” gồm

sử dụng sách tiếng Chăm còn rất hạn chế, ở

những bài kinh tụng trong lễ rửa tội

lứa tuổi 36-45 là 0.0% có nhiều lý do, có thể

Gă Pak Pah tengưn: còn gọi là “Găl

là không biết chữ Chăm hoặc không biết

Prong” tức Bộ ñại kinh, gồm những bài kinh

nhiều về chữ Chăm,…nên không sử dụng

tụng trong lễ tấn phong chức Tapah. Trong bộ

thuyền xuyên sách tiếng Chăm. Ở lứa tuổi 46-

kinh này còn bao gồm cả kinh “Pai Plih”,

60 thì tỷ lệ thường xuyên sử dụng sách tiếng

kinh “Mưta Yang” dùng ñể tụng trong lập

Chăm chiếm tới 50% là ñể phục vụ cho việc

Kút, nhập Kút.


Bài Kap Play: Kinh tụng trong lễ tống ôn

Mục ñích sử dụng sách tiếng Chăm

cho toàn thôn.

của người Chăm ở Ninh Thuận hiện nay ở
9


Ngoài những bộ kinh chính trên, tầng lớp tu sĩ

sự có tiếng nói trên văn ñàn cả nước. Về sau

còn lưu giữ các bài anh hùng ca, các truyện

hai khuôn mặt này ít nhiều ñược biết ñến qua

thơ (ariya), sách chỉ dẫn xem ngày tháng…

các sáng tác bằng tiếng Việt hơn là tiếng mẹ

Hệ thống kinh luật, các giới cấm, cách tính

ñẻ của họ (chiếm chưa tới 10%).Có thể nói:

ngày tháng và cả việc dạy chữ Chăm ñược các

Nhu cầu sáng tác và thưởng thức văn chương


khẳng ñịnh như: Trà Vigia, Thông Thông

thể truyền dạy và cho bất kỳ ai. Có thể do

Khánh, Thông Minh Hiền, Bá Văn Trí… Dù

không hiểu ñược ý nghĩa của các bộ kinh mà

Tuyển tập chỉ ñược phát hành trong phạm vi

tín ñồ Bàlamôn càng tin tưởng một cách tuyệt

nhỏ hẹp ở vài tỉnh có ñồng bào Chăm sinh

ñối vào sự linh thiêng của các bộ kinh ấy.

sống, nhưng thực tế nó ñã góp ñược một tiếng
nói nhất ñịnh.
Ngày nay, tiếng Chăm ñược phổ biến

Trong sáng tác thơ ca:
Người Chăm làm văn chương trong

rộng rãi và phát triển hơn nhiều so với trước

một hoàn cảnh rất ñặc thù.Thế hệ Chăm sinh

kia nhưng tỉ lệ người còn nhớ ñược chữ Chăm


nhận, thâu thái các nền văn học mới và dám

nên phong trào khá sôi nổi. Rồi khi Inrasara

làm mới.

với hàng loạt tập thơ ra ñời cùng với các giải
thưởng văn chương, dân tộc Chăm mới thực

Trong giáo dục:
10


Hiện nay tiếng Chăm ñược ñưa vào

Chăm ñược sử dụng ñể giao tiếp trong các

giảng dạy phổ biến ở tất cả các trường tiểu

làng Chăm ở Ninh Thuận theo các mối quan

học có người Chăm sinh sống ở tỉnh Ninh

hệ sau:

Thuận với 23 trường tiểu học, 359 lớp với
hơn 8.850 học sinh dân tộc Chăm từ lớp 1 ñến

♦ Giao tiếp giữa người Chăm với người


tiếng mẹ ñẻ của mình ngày càng phổ biến hơn

Phước)... Ninh Thuận cũng ñã ñưa tiếng

bằng cách phát sóng chương trình tiếng Chăm

Chăm vào các hoạt ñộng thông tin, tuyên

trên ñài truyền hình và cũng là cơ hội ñể

truyền và phát thanh truyền hình.

quảng bá tiếng Chăm các dân tộc thiểu số

Ngoài ra, tỉnh còn ñào tạo cho các

khác ở Việt Nam. Chương trình này rất cần

giáo viên người dân tộc Chăm qua 3 lớp sau:

thiết ñối với ñồng bào Chăm, nó phản ánh ñòi

Lớp căn bản chữ Chăm: dành riêng cho cho

sống của ñồng bào Chăm trong tỉnh, nhằm

các giáo viên người dân tộc Chăm ñã qua ñào

phổ biến và khẳng ñịnh tiếng nói và chữ viết


ra ở các thôn xóm của người Chăm có người

quan hệ xã hội, quan hệ này tốt hay xấu ñều

Việt sinh sống. Tuy nhiên giao tiếp này

là thông qua giao tiếp mà ra. Do vậy, tiếng

thường xảy ra 2 chiều, một nửa câu là tiếng
11


Việt, một nửa câu là tiếng Chăm, chính ñiều

xuất bản 38 ñầu sách), 19 loại sách ñọc thêm

này ñã làm cho tiếng Chăm ngày cành phủ bụi

(xuất bản 5 ñầu sách), 5 ñầu sách công cụ (ñã

nhiều.

xuất bản 3 ñầu sách), 3 loại sách phục vụ

Ngoài ra, còn có sự giao tiếp giữa cán bộ,

chuyên môn, 5 ñầu sách ñọc thêm và 4 ñầu

công chức người Việt ñang công tác ở các


dưới các hình thức lớp tiếng Chăm cơ bản và

2.4. Những kết quả ban ñầu:
ðể ñáp ứng nhu cầu sử dụng sách

lớp bổi dưỡng tiếng Chăm trong trường sư

tiếng Chăm của người Chăm ở Ninh Thuận và

phạm vào dịp hè.

thực hiện chủ trương, chính sách của nhà

Hiện nay, sau hơn 20 năm triển khai

nước là ñưa tiếng Chăm vào giáo dục tiểu

thực hiện dạy chữ Chăm ở bậc tiểu học, việc

học. Ban biên soạn sách Chữ Chăm tỉnh Ninh

thực hiện dạy chữ Chăm ở tỉnh Ninh Thuận

Thuận ñã hoàn thiện việc biên soạn giáo trình

ñã có bước phát triển ñáng kể cả về số lượng

tiếng Chăm cho cả học sinh và giáo viên

và chất lượng.


cùng với Phòng Tiểu học Sở Giáo dục-ðào

tộc và Miền núi bằng Chữ Chăm do Thông

tạo tỉnh biên soạn ñược hơn 80 ñầu sách các

tấn xã Việt Nam xuất bản, phát hành số ñầu

loại; trong ñó có 44 ñầu sách giáo khoa (ñã

tiên tại 2 tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận (hai
12


tỉnh có ñông ñồng bào Chăm sinh sống), ñã

dành cho học sinh người Chăm bậc tiểu học

tạo ñiều kiện cho con em ñồng bào Chăm có

cũng có tranh ảnh, nhìn vào tranh ảnh các em

cơ hội nâng cao khả năng sử dụng tiếng mẹ ñẻ

sẽ tự ñiền vào dưới tranh ảnh, nhờ ñó các em

của mình và ñó là cơ hội ñể quảng bá tiếng

tiếp thu rất nhanh. Bản tin ảnh Dân tộc và

sống.
Tóm lại, chính từ thực tế khách quan

tiết làm cho bạn ñọc dễ nhớ, dễ sử dụng và

hiện nay ñã làm ảnh hưởng ñến việc sử dụng

ngôn ngữ viết ngày càng phù hợp với ngôn

sách tiếng Chăm của người Chăm ở Ninh

ngữ nói củ người Chăm hiện nay.

Thuận, bộc lộ những ưu ñiểm và những hạn
chế trong việc sử dụng sách tiếng Chăm.

Những khó khăn:
- Tiếng nói và chữ viết của người Chăm

2.5 Nhận xét chung về thực trạng sử dụng

chưa khớp nhau:
Hiện nay, giữa tiếng nói và chữ viết

sách tiếng Chăm của người Chăm ở Ninh

của người Chăm, thì ngôn ngữ của người

Thuận.
Những Thuận lợi:

ñược nội dung của cuốn sách. Hiện nay, sách
13

Tôi

-

dahlak> hlak> lak

Chuột

-

takuh> kuh


Luộc

-

hatuk> tuh

Bảy

-

tachuh> chuh

Gần



Chẳng hạn:
Vôi

-

Thrah); vùng Nam Bộ sử dụng bộ chữ Jawy;
cur > cun

vùng Trung Trung Bộ sử dụng bộ chữ tự xây

-r>

dựng theo hệ chữ viết Latinh. Do vậy, có sự
Treo

-

tol >ton

-l>

khó khăn trong hoạt ñộng trao ñổi, giao lưu

-n

văn hóa ñọc giữa các vùng dân tộc Chăm. Ở
Năm

-

từ. Người học chữ Akhar Thrah cổ thì không

âm tiếng Chăm hiện ñại xu hướng lược bỏ

ñọc ñược chữ Akhar Thrah cải tiến và ngược

tiền âm tiết, các tiền tố như pa-, ta-, mơ- cũng

lại. Ngay cả giáo viên dạy chuyên chữ Chăm

“chịu số phận” như các tiền âm tiết. Và

cũng không dám khẳng ñịnh mình biết ñược

phương thức phụ tố dần dần ñược phương

trên 90% chữ Chăm và trong quá trình sử

thức ghép hoặc tổ hợp từ này thay thế. Các

dụng sách tiếng Chăm cũng gặp một số khó

biến ñổ ngôn ngữ như trên có thể xem là

khăn về từ ngữ, nội dụng của sách và cũng chỉ

mang tính quy luật. Tuy nhiên do một số

có thể dịch ñược một số bài tiếng Chăm sang



ñược ñể dàng hơn, nhưng trong quá trinh ñọc

nhiều mặt tiêu cực, bất lợi cho văn hóa bản

sách tiếng Chăm, người Chăm vẫn còn nhầm

ñịa, văn hóa dân tộc tiểu số không ñủ sức “ñề

lẫn các vần như: ok – ó, e – é, ô - ố,..khi viết.

kháng”, chưa ñủ bản lĩnh ñể tồn tại và phát

Một số vần giống nhau, một số chữ phát âm

huy trong mọi tình thế. Bản lĩnh yếu thì bản

gống nhau người ta không biết dùn vần nào,

sách mất, mất sắc mất thì bản chất không còn.
Ngày nay, ñồng bào Chăm phải ñối

chữ nào trong trường hợp nào cho hợp lý.
Một yếu tố nữa làm cho người Chăm

mặt với bao khó khăn, vất vả, phải lo bươm

gặp khó khăn trong việc sử dụng sách tiếng

chải cuộc sống gia ñình, vì kinh tế là yếu tố


tiếng việt, ñọc sách tiếng việt nêm tiếng mẹ

tiếng Chăm thường xuyên nên làm chop vốn

ñẻ bị hao mòn dần. Hơn nữa, vì cuộc sống

tiếng Chăm của người Chăm bị hao mòn dần

sinh nhai, họ chỉ có thể chú tâm vào những gì

và khổng thể sử dụng ñược ngôn ngữ này.

nuôi sống họ, nuôi sống gia ñình họ, sách

Hơn nữa, trong giao tiếp hàng ngày, người

tiếng Chăm không ñáp ứng ñược trực tiếp nhu

Chăm không thường xuyên nói bằng tiếng

cầu ñó. Do vậy, kinh tế, xã hội có tác ñộng rất

Chăm gốc nên cũng gặp nhiều khó khăn trong

lớn ñến việc ñọc và sử dụng sách tiếng Chăm

việc sử dụng sách tiếng Chăm.

của người Chăm ở Ninh Thuận.

ñẻ. Nếu muốn ñọc sách tiếng Chăm ñi nữa,

biết ñược sự có mặt của bản tin ñó. Thậm chí,

liệu học có ñọc ñược hay không, trong khi ñó,

một số giáo viên trong trường cùng không

họ chỉ chỉ có thể học tiếng Chăm từ thời tiểu

biết sự có mặt của bản tin ñó. Bản tin ra ñời

học và thậm chí một số người không ñược

mà không ai sử dụng ñược thì ñó là sự lãng

học tiếng mẹ ñẻ nữa là khác. Ngay cả

phí, vô ích. Chính sự tiếp xúc nhiều với tiếng

Inrasara, người ñã từng yêu say ñắm tiếng mẹ

việt ñã hình thành tâm lý, thái ñộ của người

ñẻ, từng khốn ñốn vì nó, cùng với nó trải qua

Chăm ñối với tiếng mẹ ñẻ cũng khác nhau.

bao nhiê thương khó trong nỗi ñời gập ghềnh,
từng sáng tác thơ tiếng Chăm từ hơn 20 năm


An tâm rằng ñó là ngôn ngữ ruột,

bỏ quen khi gioa tiếp với nhau. Chẳng hạn

không cần phải trao dồi học tập vẫn

như:

có thể tác thi bất kỳ lúc nào mình
muốn. Như là thứ có sẵn trong túi ta
cứ việc thò tay lấy ra. Nhưng không.
Tiếng Chăm cũng như mọi tiếng dân
tộc khác cần phải ñược trao dồi nhiều,
tải mãn nhiều thì mới có thể tồn tại
mãi. Nó không từ bỏ mình nếu mình
không từ bỏ nó”.

ðó chỉ là một ví dụ chứng minh cho việc
tiếng Chăm bị pha trọn như thế nào
16


Ở mỗi lứa tổi thì tỷ lệ tiếng Việt ñược

nhiều lắm khoảng 10 cuốn sách do sưu tầm

trộn vào tiếng Chăm trong trao ñổi hàng ngày

hoặc cha ông ñể lại, có nhà không có cuốn


cho thầy; thầy ñọc sách, xem sách ñể làm tròn

Lưa tuổi trên 70: dưới 15%

trách nhiệm lên lớp giảng dạy, truyền ñạt;

Tiếng Chăm ngày càng phủ bụi, lai tạp

nông dân thì hầu như không sử dụng sách

và ñang ñứng trước nguy cơ trở thành tử ngữ.

tiếng Chăm và không có sách ñể sử dụng. Nói

Trong lúc chính thi sĩ là người có bổn phận

chung, vì lo bươm chải cuộc sống nên việc sử

canh giữ ngôn ngữ dân tộc, phủi bụi, tắm gội

dụng sách tiếng Chăm còn hạn chế, ngay

và làm mới ngôn ngữ dân tộc. Nhưng lúc này,

trong việc lên kế hoạch, ñạo tạo ñội ngũ giáo

có mấy ai còn sáng tác bằng tiếng Chăm.

viên giảng dạy tiếng Chăm.


Chăm ở bậc tiểu học, học sinh chỉ toàn học

cuốn sách với nhau, sách do nhà trường cho

tiếng việt, ñọc sách tiếng việt…nên tiếng

học sinh mượn nên số lượng cũng bị giảm dần

Chăm của họ ngày càng bị hoa mòn dần và

vì mất mát, hư hỏng trong quá trình sử dụng.

thậm chí có người không còn nhớ ñược chữ

Hiện nay, số lượng sách tiếng Chăm

Chăm. Ở lứa tuổi trên 40, một số người ñược

chưa ñược phân bố ñồng ñều nên ảnh hưởng

ñược học tiếng Chăm ở trường học, hoặc là tư

ñến việc ñọc sách của người Chăm, nhà có
17


học nhưng họ rất chắc và thông thạo hơn thế

lẫn tiếng việt ñến 80%, ñặc biệt là những từ


Bên cạnh việc ñưa tiếng Chăm vào

Chăm ñể ñọc. Con số lạc quan nhất: 1000

giáo dục tiểu học cũng cần mở rộng hơn nữa

người nếu 10% người Chăm yêu văn chương,

việc dạy tiếng Chăm trong cộng ñồng dân tộc

200 người nếu 20% số người kia thông thạo

Chăm, phổ cập toàn dân trong cộng ñồng dân

tiếng mẹ ñẻ” (Tagalau, 2000.-Tr. 17).

tộc Chăm, có kế hoạch và chính sách khuyến
khích học chữ Chăm ñể thu hút ñồng bào

3. Một số biện pháp thúc ñẩy việc sử dụng

Chăm tham gia học. ðưa ra chính sách khen

sách tiếng Chăm của người Chăm ở Ninh

thưởng hợp lý ñối với người Chăm biết và sử

Thuận hiện nay



karun ( Cảm ơn),..sau ñó, tiến ñến khắc phục

mục tiêu không phải là giỏi viết chữ rồi ñể

dần tiếng bị lai tạp, hôm nay ta hạn chế ñược

quên mà là dạy ñể biết và sử dụng nó trong

một từ, mai từ nữa,..thì dần dần tiếng Chăm sẽ

giao tiếp. Thầy cô nên là người làm gương sử

chuẩn hơn.

dụng sách tiếng Chăm trong giao tiếp, ñiều
mà chúng ta tưởng chừng ñã làm ñược. trong

Biên soạn và xuất bản nhiều sách tiếng

một số mẫu tin tiếng Chăm, các giáo viên nói

Chăm:
18


Bên cạnh việc biên soạn sách giáo

phù hợp với hiện trạng ngôn ngữ nói của


cần thiết. Giải pháp này ñã và ñang ñược thực

cảnh lịch sử văn hóa, tiện ích trong sử dụng

hiện trong thực tế nhưng nó vẫn chưa ñược

và phổ biến các văn hóa phẩm trong lĩnh vực

phổ biến và chưa thực hiện tốt nên cần phải

giáo dục, trong ñời sống xã hội.

ñẩy mạnh hơn nữa và cần có những cải tiến

Xuất bản, in ấn, phát hành nhiều sách

phù hợp với thực tế sử dụng ngôn ngữ của

tiếng Chăm ñể ñảm bảo cho người dân ñều có

người Chăm hơn. Vì vậy, một giải pháp ñúng

thể tiếp cận ñược sách tiếng Chăm là một

về văn tự sẽ tác ñộng ñế sự tiến triển của việc

trong những biện pháp quan trọng ñể nâng

sử dụng sách tiếng Chăm trong sáng tác, trong



chức cuộc thi “Tiếng hát dân tộc Chăm”. ðây

hình,…

là hình thức thu hút nhiều người Chăm tham

Thống nhất chữ viết Akhra Thrah và

gia nhất vì hầu hết người Chăm ñều yêu thích

thực hiện chương trình song ngữ Chăm – Việt

những bài hát tiếng Chăm và thể hiện nó rất

ñể người Chăm có thể sử dụng tốt hơn mà

nhiều trong ñời sống sinh hoạt văn hóa của

không có sự nhầm lẫn về các vần, các chữ.

mình. Bên cạnh ñó, cần thành lập phòng ñọc

Chữ cải tiếng có cách ghi sao cho tiện lợi và

tư liệu Chăm ở mỗi ñịa phương ñể mọi người
dân Chăm ñều có thể tiếp cận ñước sách bằng
19



sắc văn hóa dân tộc, làm cho tiếng Chăm

cần phối hợp với Ban biên soạn sách chữ

ngày càng phát triển cả về hình thức, nội dung

Chăm, Trung tâm nghiên cứu văn hóa Chăm

và quy mô sử dụng.

xây dựng thư viện lưu ñộng (xe chở sách lưu

Khuyến kích người Chăm tham gia

ñộng) phục vụ các ñịa phương có ñồng bào

sáng tác văn chương bằng tiếng mẹ ñẻ. Hy

Chăm sinh sống.

vọng trong tương lai không xa, bắng sự ñầu tư

Một giải pháp nữa góp phần thúc ñẩy

ñúng mức của ðảng và nhà nước vào việc sưu

việc sử dụng sách tiếng Chăm nói riêng và

tầm vốn di sản văn hóa quý giá, bằng sự bồi



rộng rãi trong các trường tiểu học, vấn ñề chữ

sẽ có những ñóng góp xứng ñáng hơn nữa vào

viết hiện nay ñã ñược cải tiến cho phù hợp với

nền văn hóa ña dân tộc của Việt Nam, góp

tình hình sử dụng của người Chăm, một số

phần bảo tồn tiếng nói, chữ viết của dân tộc

tiền âm tiết ñã ñược lượt bớt tạo ñiều kiện cho

Chăm.

người ñọc Chăm dễ dàng sử dụng sách tiếng
Chăm hơn. Tuy nhiên vấn ñề khăn ở ñây là
chữa viết chưa ñược thống nhất.

20


6. Tình hình sử dụng sách tiếng Chăm

Tài liệu tham khảo
1. Ariya: Trường ca Chăm / Inrasara.-

của người Chăm ở Ninh Thuận hiện


Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh.-

Khoa học Xã hội tại Thành phố Hồ

Tp. Hồ Chí Minh: Khoa học Xã hội,

Chí Minh, Ủy ban Nhân dân tỉnh

1996.- 486 tr.; 21cm.
8. Từ các nguyên cảo ñến ngôn ngữ hiện

Thuận Hải.- Sở Văn hóa Thông tin,

ñại: vấn ñề chữ viết Chăm / Bùi

1989.- 373 tr. ; 19cm.
4. Sơ lược về ngôn ngữ, chư viết Dân tộc

Khánh Thế, Thành Phần, Inrasara //

Chăm / Kay Amưh // Văn hóa các Dân

http://www.e-

tộc, 2006.- Số 10.- Tr. 3, 6.

tiengviet.com/web/content/view/168/2

5. Tagalau / Hội Văn học Nghệ thuật các