MỞ ĐẦU
Báo mạng điện tử là một loại hình truyền thông đại chúng đang có xu
hướng phát triển mạnh cùng với sự bùng nổ của Internet. Độc giả báo mạng
thường không đọc mà chỉ “lướt mắt” qua các bài báo vì vậy việc đặt tít cho
báo mạng điện tử là yếu tố quyết định đến bài báo rằng độc giả có tiếp tục
đọc chúng hay không?
Ai cũng biết, trong giai đoạn hiện nay, con người chỉ có khả năng tối
thiểu để xem, để đọc những gì mà mình yêu thích. Cho nên báo mạng phát
huy được ưu thế hơn bao giờ hết, đặc biệt tít báo bao giờ cũng chiếm một vị
trí quan trọng. Độc giả thường bị thu hút trước hết là bởi tít báo nghe ấn
tượng. Theo ông giám đốc Đại học Báo chí Lille ( Pháp ):" cái tít hấp dẫn
làm cho ngay cả những độc giả lười nhác cũng cảm thấy không thể cưỡng
lại nổi. Thậm chí số phận của không ít tác phẩm đã tùy thuộc rất nhiều vào
tít ".
Hiện nay, việc đặt tít trên báo điện tử đang đặt ra rất nhiều vấn đề đặc
biệt là việc sử dụng ngôn ngữ. Đã có những lời cảnh báo về việc sử dụng
ngôn ngữ thiếu chọn lọc, thiếu sáng tạo trên tít báo. Xuất hiện ngày càng
nhiều những tít báo sử dụng từ ngữ giật gân nhằm câu khách, hay tác giả sử
dụng từ ngữ rối rắm, khó hiểu, nhiều từ chuyên môn mà chỉ những người
hoạt động trong lĩnh vực chuyên ngành mới có thể được.
Trên cơ sở thực tế đó, bài tiểu luận sẽ đi sâu vào việc nghiên cứu tìm hiểu
cách giật tít và ngôn ngữ được sử dụng trong báo mạng điện tử ở Việt Nam
hiên nay. Việc nghiên cứu ngôn ngữ sử dụng trên tít báo là bức thiết giúp
những người đang học và làm nghề báo nhận thấy được ưu điểm và hạn chế
trong cách giật tít để từ đó tìm ra cách khắc phục hiệu quả
1


NỘI DUNG
Chương I: Những vấn đề cơ bản của tít báo
1. Khái niệm

- Tít: trình bày cỡ to, chứa đựng những từ khóa.
- Tít nhỏ: bổ xung thông tin cho tít (như thế nào, tại sao).
- Tóm tắt: liệt kê những nội dung quan trọng được xử lý trong bài báo hoặc
trong chùm bài.

4. Các dạng tít
Tít báo có 2 dạng cơ bản:
a. Tít có tính thông tin
- Trả lời phần nào cho các câu hỏi đặt ra (chủ yếu là ai?, cái gì?
- Loại bỏ những câu rườm rà, những từ không cần thiết, những thông tin bổ
sung.
- Dựa vào những tít khác, nhất là tít lớn.
- Có hai cách: Chủ ngữ - động từ - bổ ngữ hoặc câu không động từ. Mỗi một
cách đều có cái hay riêng. Kiểu đầu chỉ rõ hành động. Kiểu thứ hai cô đọng,
nhấn mạnh từ khóa.
b. Tít gợi
Tít gợi không đưa ra thông tin chính của bài báo, nhưng nêu ý nghĩa
chung của nó bằng cách kích thích người ta đọc bài báo. Chúng ta thường
thấy kiểu tít này trong các tạp chí. Khi thông điệp chính đã được xác định,
chúng ta sẽ tìm một hình thức khơi gợi, một câu ngắn gọn.

3


Có vô số cách để viết tin gợi: dùng từ gây sốc, từ đa nghĩa, câu gợi trí tò mò,
một điều khó tin, một chuyện buồn cười, một mẫu nhân cách hóa, lối chơi
chữ, một câu nói quen thuộc được sửa đi, một công thức, một câu ngạn
ngữ… Dùng hỗn hợp hai loại tít sẽ càng hiệu quả: vừa dùng tít lớn có tính
thông tin, vừa dùng tít có tính gợi.


điều kiên cho độc giả được tiếp xúc với họ một cách gián tiếp và thu nhận
được thêm những thông tin mới về họ. Bên cạnh đó, cũng càn phải nói thêm
rằng, trong một số trường hợp chủ thể của lời nói được trích dẫn không xuất
hiện ở tít. Bằng cách này, tác giả bài viết đã kích thích một cách khá hiệu
quả trí tò mò của độc giả, khiến họ phải đọc tiếp ngay xem đối tượng đó là
ai.
e. Tít bình luận
Đây là loại tít mà ở đó, tác giả bộc lộ nhận xét, đánh giá của mình về con
người hay sự việc nào đó.
f. Tít giật gân
Các tít giật gân được dùng để khêu gợi sự chú ý của độc giả. Chúng rất
hiệu quả trong việc tạo ra những cảm hứng ban đầu khiến cho độc giả phải
đọctoàn bộ bài báo nhằm thoả mãn tính hiếu kỳ của mình, cho dù nội dung
của nó thực ra chưa hẳn đã là thú vị. Có thể chia các tít giật gân thành hai
nhóm chính. Nhóm thứ nhất gồm các tít nêu đích danh sự việc giật gân.
Nhóm thứ hai quy tụ các tiêu đề cung cấp tín hiệu về sự việc giật gân còn
chưa được gọi tên cụ thể. Rõ ràng, các tít thuộc nhóm thứ hai, bằng cách
diễn đạt của mình, đã báo trước cho độc giả rằng bài báo sẽ liên quan tới
một chuyện khó tin, bất ngờ, và do vậy, rất lý thú.

5


g. Tít gợi cảm
Các tít loại này được tạo lập bởi những cách diễn đạt, lối nói mới lạ, độc
đáo, giàu hình ảnh, vì thế rất sinh động và hấp dẫn. Nếu so sánh các tít gợi
cảm với các tít bình luận, dễ dàng nhận thấy là giữa chúng có mối quan hệ
khá mật thiết: không ít tít có chức năng gợi cảm lại mang ý nghĩa bình luận
và ngược lại.
Như vậy là có khá nhiều cách đặt tít khác nhau cho các văn bản báo chí. Tuy

hiểu mà không cần nhìn vào toàn bộ phần nội dung. Đương nhiên, người sử
dụng có thể click vào tít đó để đọc cả bài, nhưng nếu tít nào cũng phải qua
động tác này thì quá mất thời giờ.

7. Thủ thuật đặt tít
- Dùng thủ pháp khác thường
- Thủ pháp nghịch lý
- Thủ pháp trích dẫn: Trích dẫn lời của các nhân vật được phỏng vấn hoặc
của các nhân vật có uy tín xuất hiện trong bài viết.
- Thủ pháp chơi chữ
- Thủ pháp nói bóng gió
- Thủ pháp nhân cách hóa: Lấy đồ vật hay khái niệm để thay thế con người,
nói về con người.
- Thủ pháp nhại lại: Tức là nhại khéo lại tên phim, tên sách, tên bài hát,
thành ngữ tục ngữ, ca dao dân ca...

8. Tiêu chí giật tít
Một tít hay phải đảm bảo 4 yêu cầu sau: Trung thực, chính xác, hấp dẫn
và trình bày đẹp.
a. Tính trung thực
Tít phải phản ánh trung thực nội dung và sắc thái của câu chuyện, và phải
phù hợp với ảnh hoặc đồ họa kèm theo bài.

7


Bài viết về vấn đề gì và lời mào đầu của bài viết như thế nào? Lấy ý tưởng
từ mào đầu (vấn đề chính của câu chuyện) để viết tít nhưng không đơn thuần
là sao chép lại mào đầu.
Đây là một câu chuyện vui hay buồn, nghiêm túc hay nhẹ nhàng?... Câu

hướng dùng những từ ngữ bóng bẩy để thu hút, gây ấn tượng với độc giả.
Cần tránh dùng từ ngữ bóng bẩy trong khi có thể dùng từ ngữ đơn giản mà
vẫn đảm bảo hiệu quả. Trên thực tế, độc giả hầu hết là những người bận rộn,
họ muốn đọc ngôn từ đơn giản, dễ hiểu, không phải mất nhiều thời gian để
nghĩ và hiểu về chúng.
d. Hình thức đẹp
Tít phải vừa vặn với diện tích dành cho tít trên trang báo, không được nén
hoặc dãn từ. Tít trông phải đẹp mắt, hợp với các tít khác trên trang báo và
các tít phụ.
Cần biết tít của bạn sẽ được dành bao nhiêu diện tích trên trang báo và hãy
viết tít vừa vặn với diện tích đó. Đừng co hoặc kéo dãn chữ cho vừa và phải
biết rõ chỗ ngắt dòng ở đâu?( đối với đầu đề dài 2 hoặc 3 dòng), vì đôi khi
ngắt dòng không đúng từ sẽ làm tít rất khó đọc.
Không phải tình cờ, một trong những chuyên gia nghiên cứu báo chí hàng
đầucủa Nga, Phó giáo sư Marina Shostak đã ví tít của bài báo tựa như cổng
vào một nơi nào đó dành cho công chúng. Cổng được trang hoàng đẹp đẽ,
hấp dẫn sẽ khiến du khách muốn vào thưởng ngoạn cảnh vật ở sâu
bên trong. Còn nhữngchiếc cổng tầm thường, thiếu thẩm mỹ sẽ rất dễ bị bỏ
qua.

9. Những tiêu chí đánh giá một tít hay
Một tít hay cần phải đáp ứng được những tiêu chí như sau:
- Sáng sủa, dễ hiểu: dùng từ đơn giản, cụ thể, không viết tắt

9


- Ngắn, mạnh, trực tiếp: loại bỏ những chi tiết phụ, rườm rà. Đi thẳng vào
vấn đề chính, dùng từ mạnh, liên quan đến bài, không dùng tính từ, trạng từ,
dùng câu thể chủ động, khẳng định. Câu nói nổi tiếng của đại văn hào Nga

- Thích tư duy lạc quan hướng lên phía trước
Vì vậy nhà báo không được tỏ ra cao hơn độc giả: Không dùng từ ngữ
chuyên môn, nên nhớ không phải cái gì mình biết thì độc giả cũng biết,
thông tin nào làm người đọc thấy khó hiểu thì sẽ bị bỏ qua.
Nên chọn ra vấn đề chính trong thông điệp: Một tít hay là phần cốt yếu trong
thông điệp này. Khi đã viết xong bài báo, cần đặt câu hỏi: Mình cần nói điều
gì với độc giả? Trước hay sau khi viết bài? Có những khi chúng ta tìm được
tít ngay trước khi viết bài, nhưng thông thường phải viết xong bài thì mới tới
công đoạn tìm tít.
Giải thích rõ ràng nội dung của bài báo bằng những ngôn từ gần gũi với
người đọc. Tít phải là phần tóm lược cực ngắn của nội dung liên quan.
Tránh dùng những câu sáo rỗng. Nên nhớ độc giả không hề quan tâm đến
trình độ sử dụng ngôn ngữ của nhà báo mà họ quan tâm đến bản thân tin tức.
Tránh chơi chữ vì nó có thể phản tác dụng, đặc biệt đối với các đầu đề tin
(đối với bài, hay phóng sự đặc biệt thì có thể chơi chữ). Nhưng nếu muốn
chơi chữ thì phải dùng đúng cách.
Hãy độc đáo khi dùng từ, có một số từ thường được sử dụng quá nhiều trong
tít. Nên tránh dùng những từ ngữ như vậy thì tít sẽ độc đáo hơn. Nên tránh
dùng các từ viết tắt hoặc dùng quá nhiều dấu chấm, phẩy trong tít vì nó sẽ
gây rối mắt và khó hiểu.
Dùng động từ chủ động thay vì bị động. Điều này giúp tít ngắn gọn hơn và
mạnh hơn. Viết đơn giản và đảm bảo rằng tít có nghĩa rõ ràng. Tránh đưa
những thông tin phức tạp và những con số không cần thiết vào tít.

11


Hãy dùng những từ đơn giản, đừng có tham chơi chữ hay thể hiện trình độ
ngôn ngữ với các tít “thông minh”. Nói như nhà nghiên cứu ngôn ngữ báo
chí nổi tiếng người Nga V. G. Kostomarov:" Ngôn ngữ báo chí phải thích

dùng để chỉ thái độ khi đã quyết định làm

lao?

Đâm lao

một việc gì đó thì dù như thế nào cũng

(Phương

phải theo

phải làm theo đến cùng cho dù kết quả đó

Loan - Lê

lao

như thế nào.

Nhung -

- Dùng dấu

- Đây là bài báo vấn đề sử dụng, đầu tư

Ngày

chấm hỏi.



đồng thời nhấn mạnh điều mà tác giả

Doãn Hợp -

- Từ viết tắt: muốn đề cập đến trong bài viết.

nguyên Bộ

4T

- Từ 4T nghĩa là 4 chữ T giàu tố chất văn

trưởng

hóa, đó là: Tâm , Trí, Tín, Tình. Tác giả

Thông tin

muốn nói người đời đang đề cao quá

và Truyền

nhiều một chữ “T”, đó là Tiền. Nhưng để

thông -

có nhiều tiền chân chính, trước đó cán bộ

Ngày

này không phải ai cũng biết và hiểu nghĩa,

kiếm "đủ"

ký hiệu thay điều này gây nên sự hạn chế về mặt tiếp

14


(T.Phương - thế 9X

nhận thông tin

Ngày

- Ký hiệu thay thế 9X: dùng để chỉ những

- Dùng dấu

10/11/2011) ngoặc kép

người sinh từ năm 1990 đến 1999. Đây là
ký hiệu được sử dụng phổ biến trên các
trang báo giành cho giới trẻ, báo giải trí.
Tuy nhiên trong bài viết tác giả chưa giải
thích ý nghĩa của ký hiệu, không phải độc
giả nào cũng hiểu ý nghĩa của ký hiệu
này.
- Từ tiếng Anh và ký hiệu thay thế giúp
giảm đáng kể ký hiệu cho tít, tít ngắn


lương công chức ở nước ta.

"cứng"

- Việc sử dụng lối chơi chữ và dấu ngoặc

(Ngọc Lê -

kép càng nhấn mạnh được sự trái ngược

Ngày

trong việc thực hiện, phân bổ lương công
15


10/11/2011)

chức ở nước ta. Cách làm này đạt được
hiệu quả tốt, sinh động, thu hút được sự
chú ý của độc giả.

5.

Nữ sinh

- Sử dụng

- Thành ngữ: "lên voi xuống chó" diễn tả


Long -

ngày nay việc các nữ sinh ham chơi trò lô

Ngày

đề cũng đã trở nên rất quen thuộc. Nhưng

15/11/2011)

việc tác giả sử dụng thành ngữ "lên voi
xuống chó" thì chưa thật sự chính xác,
phù hợp. Nên tìm một thành ngữ, hoặc
cụm từ nào đó để nói đúng về hiện tượng
tiêu cực này.

6.

Show Mai

- Dùng từ

- Show: là từ tiếng Anh có nghĩa là buổi

Quốc Huy:

tiếng Anh:

biểu diễn, đây là từ được dùng phổ biến

chất liệu

mượn hình ảnh Chí Phèo một nhân vật

vạ"với cảnh văn học

nổi tiếng trong tác phẩm văn học "Làng

sát (P.Trần - - Dùng dấu

Vũ Đại ngày ấy" của Nam Cao. "Chí

Ngày

Phèo" thường được dùng để ám chỉ những

ngoặc kép

16/11/2011)

kẻ lưu manh, côn đồ... Ở đây dấu ngoặc
kép dùng đề trích dẫn và nhấn mạnh hình
ảnh Chí Phèo, tác giả mượn nhân vật đó
để nhấn mạnh hành vi giở bài ăn vạ của
những đối tượng mang theo hung khí dạo
phố và nhiều đối tượng phạm pháp hình
sự tàng trữ ma túy khi bị công an bắt giữ.
Cách sử dụng này khá sinh động, gây ấn
tượng, thu hút được người đọc.



nhắn mạnh bi kịch về tình yêu của đôi

17/11/2011)

nam nữ ở Cần Thơ khi bị gia đình phản
đối. Cách làm này gây được ấn tượng
mạnh cho độc giả.

9

Tổng kết diễn
đàn phong bì
bệnh viện:

"'Diệt"
phong bì,

- Dùng dấu

- Tác giả dùng dấu ngoặc kép với hai từ

ngoặc kép

"diệt", "nâng" nhằm tạo hiệu quả cao,

- Câu cảm

nhấn mạnh về những việc cần làm để giải



- Sử dụng từ - EVN là từ viết tắt của Tập đoàm điện

nhẹm việc

viết tắt:

lực Việt Nam. EVN là từ viết tắt tiếng

tăng giá

EVN

Anh, không phải ai cũng hiểu rõ nghĩa

điện và

- Sử dụng từ nên tác giả cần có sự giải thích. Cách

chuyện

tiếng Anh

dùng từ viết tắt này giúp tít ngắn gọn hơn.

18


lobby.


nghĩa trong tít báo nhưng sau đó không hề
có sự giải nghĩa ở trong bài viết. Cho nên
khi đọc xong bài báo này, nhiều người
vẫn chưa hiểu lobby nghĩa là gì?

11.

Hà Nội:

- Sử dụng

- Dấu ngoặc kép dùng để nhấn mạnh từ

Câu hỏi

dấu chấm

ngữ gây chú ý cho độc giả. Tuy nhiên đọc

đắng lòng ở

lửng, dấu

xong tít, độc giả chưa thể biết được nội

''chợ đặc

ngoặc kép.

dung bài báo đề cập đến vấn đề gì? Tít

dẫn

tít.

nhiệm với

- Trong bài báo, đây là lời phát biểu của

dân'' (Ngọc

ông Trịnh Xuyên - Giám đốc Công an

lê - Vũ

tỉnh Thanh Hóa, trả lời phỏng vấn bên lề

Điệp - Ngày

hành lang Quốc hội ngày 25/11/2011. Câu

25/11/2011)

nói của ông thể hiện quan điểm ủng hộ
đối với sự việc công an Thanh Hóa quăng
lưới bắt quái xế. Ông Xuyên cho rằng đây
là việc làm có trách nhiệm với dân, là
sáng kiến của ngành để giải quyết tình
trạng một số thanh thiếu niên đi xe lạng
lách, gây bức xúc cho nhân dân.


hình đất chật người đông, đất đai đắt đỏ

Ngày

như hiện nay, thì những chung cư mini đã

26/11/2011)

phần nào đáp ứng được nhu cầu thực tế về
nhà ở, là lựa chọn của những người có thu
nhập trung bình.

14. Cặp đôi
hoàn hảo:

- Sử dụng

- Tác giả sử dụng câu hỏi nghi vấn nhằm

câu hỏi nghi đặt ra câu hỏi cho độc giả là cặp đôi nào

20


Ai gục ngã

vấn

sẽ bị loại trước đêm chung kết. Từ đó tác



Người Việt

- Dùng câu

- Tít báo trên đặt ra câu hỏi nghi vấn.

“khoe

hỏi nghi vấn Nhưng người đọc sẽ không hiểu được nội

hàng” từ

dung mà tác giả muốn nói đến là gì? Từ

bao giờ?

"khoe hàng" hiện nay được sử dụng rất

(Lê Đỗ Duy

nhiều trong các bài báo viết về những

Ngày

ngôi sao ca nhạc, điện ảnh... ăn mặc hở

26/11/2011)

hang, lộ cơ thể gây sự phản cảm... với

- Sử dụng

- Tác giả đã sử dụng lối chơi chữ bằng

mức loạn thu

lối chơi

cách thay đổi từ lạm thu, gây ấn tượng

(Hà Linh

chữ.

mạnh mẽ với người đọc. Cách chơi chữ

Quân -

góp phần nhấn mạnh một thực trạng đang

Ngày

diễn ra tại các trường học ở Hải Phòng

29/10/2011)

Phòng. Khi bước vào đầu năm học, các
bậc phụ huynh lại đau đầu với những
khoản tiền nộp trong cuộc họp đầu năm,
trong đó có rất nhiều khoản nộp vô lý


khó khăn, đáng thương, bị rơi vào cảnh

trời chiếu

không nhà, không cửa của những người

đất” (Trương

dân nơi đây sau thiên tai. Tít trên tạo được

Tâm Như

hiệu quả tốt, gây xúc động cho độc giả.

-Ngày
14/11/2011)
3.

BÁN NHÀ SỞ

- Biến thể

- Câu tục ngữ "phép vua thua lệ làng"

NƯỚC TẠI

câu tục

phản ảnh xã hội phong kiến xưa, đến quan


lửng

hợp với việc sử dụng dấu chấm lửng tạo

HỮU NHÀ

14/11/2011)

cảm giác chờ đợi muốn biết câu trả lời.
Qua đó tác giả muốn nhấn mạnh và lên
tiếng trước sự thiếu công bằng khi ưu tiên
cán bộ, mà lại đẩy dân ra rìa trong việc
bán nhà thuộc sở hữu Nhà nước.

4

Cửa hàng

- Sử dụng

- Thành ngữ "treo đầu dê bán thịt chó" để

Made in

thành ngữ: chỉ những sự việc mà bên trong và bên

Vietnam:

treo đầu

hàng treo biển “Made in Viet Nam”
nhưng lại không bán hàng Việt Nam
khiến không ít người tiêu dùng bức xúc.

5.

FESTIVAL LÚA
GẠO VN LẦN
II:

- Sử dụng

- Tác giả đã sử dụng hình ảnh ẩn dụ: "hạt

hình ảnh

ngọc Việt" là muốn chỉ hạt gạo của việt

Tôn vinh “hạt ẩn dụ

6.

Nam, "sạn" ngụ ý chỉ những sai sót, hạn

ngọc Việt”,

- Dùng

chế còn tồn tại ở Festval lúa gạo Việt


“đi”... ngàn

dấu chấm

muốn nói một sai sót rất nhỏ có thể dẫn

dặm (Thúy

lửng

đến hậu quả rất lớn. Ở đây, tác giả đã biến

Hằng - Ngày

- Biến thể

thể thành ngữ trên thành "sai một dấu đi

24


7/11/2011)

thành ngữ: ngàn dặm", được sử dụng với dấu chấm
sai một ly

lửng nhằm nhấn mạnh sự cẩu thả của bộ

đi một


- Dấu chấm lửng tạo ra sự chờ đợi để biết

mếu dở.

(Đạt Lê, Vy

được nguyên nhân của sự việc đó.

Chang - Ngày

- Tít báo trên kích thích gợi sự tò mò, gây

23/11/2011)

sự chú ý cho người đọc phải đọc ngay nội
dung bài báo để xem vì sao mua ô tô mà
người giàu giờ lại "khóc dở, mếu dở".

8

Vụ chìm phà
Tam Hải Quảng Nam:

Năm “lính
chì” dũng
cảm

- Sử dụng

- Tác giả đã mượn hình ảnh chú lính chì