phát tri ển ngôn ng ữcho tr ẻnhà tr ẻ
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ Như chúng ta đã biết, ngôn ngữ được hình
thành rất sớm. Trẻ em không có ý thức về ngôn ngữ nhưng bằng cách bắt
chước có tính chất bản năng, trẻ sẽ học được cách nói của những người xung
quanh mình.
Học thuyết Mác – Lê nin đã chỉ ra rằng: Ngôn ngữ bắt đầu từ lao động, bắt
nguồn từ nhu cầu giao tiếp giữa con người với con người trong lao động và
trong cuộc sống. Ở đứa trẻ, ngôn ngữ phát triển trong nhu cầu giao tiếp giữa
trẻ với môi trường xung quanh. Trẻ bắt chước mọi người nói và được mọi
người dạy.
Lúc đầu, ngôn ngữ của trẻ chỉ là những từ riêng lẻ xuất phát từ nhận thức thế
giới xung quanh trẻ chưa thể nói thành câu hoàn chỉnh. Qua quá trình tiếp
xúc với mọi người, vốn ngôn ngữ của trẻ tăng lên, trẻ học được cách nói của
người lớn, lúc đó trẻ mới nói được thành câu hoàn chỉnh.
Muốn dạy nói cho trẻ đạt kết quả, cô giáo phải đảm bảo các nguyên tắc trong
giáo dục học: Tính khoa học, tính hệ thống, tính trực quan, nguyên tắc vừa
sức tiếp thu và nguyên tắc lý luận kết hợp với thực tiễn. Ngoài ra, cô giáo là
người chịu trách nhiệm chỉ bảo cho trẻ mọi điều và việc qua trọng hơn cả là
phải chú ý, quan tâm đến trẻ hơn về mọi mặt để xem trẻ phát âm có chuẩn
không, nói có đầy đủ bộ phận không. Đối với lứa tuổi nhà trẻ qua quan sát
những giờ hoạt động học và giờ hoạt động vui chơi, tôi thấy các cháu rất


thích được giao tiếp, thích được trò chuyện và thích được nói, nhưng vì ngôn
ngữ của trẻ còn hạn chế, nên tôi thấy mình cần phải tìm nhiều biện pháp tác
động để kích thích ngôn ngữ của trẻ phát triển.
Việc phát triển vốn từ luyện phát âm và dạy trẻ nói đúng ngữ pháp
không thể tách rời giữa các môn học cũng như các hoạt động của trẻ. Tuy trẻ
còn nhỏ nhưng trẻ rất hiếu động, thích tìm tòi, khám phá mọi thứ xung quanh.
Trẻ thường có nhiều thắc mắc trước những đồ vật, hiện tượng mà trẻ nhìn

khi chúng không có trước mặt, tức ở ngoài phạm vi nhận thức cảm tính.
Trường mầm non phát triển tất cả các khả năng, thiên hướng của trẻ nhỏ và
trong tất cả các khả năng thiên hướng non trẻ ấy, không có cái nào quan trọng
hơn và cần thiết bằng khả năng ngôn ngữ. Vì vậy, việc trẻ chậm phát triển
ngôn ngữ có hệ thống, có phương pháp là cơ sở của công tác giáo dục
ở trường mầm non, nó được tiến hành trong tất cả các hoạt động, các môn
học.
Với trẻ mầm non nói chung và lứa tuổi trẻ nhà trẻ nói riêng thì việc sự phát
triển ngôn ngữ của trẻ 0 – 6 tuổi và phát âm đúng từ ngữ là rất quan trọng
vì ở lứa tuổi này cơ quan phát âm của trẻ đang phát triển và hoàn thiện dần.
Chính vì thế, việc phát âm của trẻ còn gặp nhiều khó khăn như: Nói ngọng,
nói chưa đủ câu vì vậy cô giáo và những người lớn là người củng cố, uốn nắn
trẻ nói đúng, nói chuẩn, nói đủ câu để trẻ phát triển được ngôn ngữ cũng như
tư duy một cách tốt nhất.
Chính vì vậy phải cho trẻ có nhiều cơ hội được quan sát, khám phá thế giới
xung quanh thông qua các giờ học, giờ chơi. Tôi luôn suy nghĩ tạo ra xung
quanh trẻ một môi trường lớp học với nhiều hình ảnh bắt mắt và góc chơi
mở phù hợp với trẻ, để ở đó trẻ có thể lĩnh hội được kiến thức thông qua các
góc hoạt động.


Nhận được tầm quan trọng nói trên tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp
phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ ở lớp D1 trường mầm non A xã
Đông Mỹ” để làm đề tài sáng kiến.
1.

CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Trường mầm non A xã Đông Mỹ – Huyện Thanh Trì thuộc ngoại thành Hà
Nội. Trường có 8 lớp trong đó có 2 lớp nhà trẻ và 6 lớp mẫu giáo.

Trẻ còn nhút nhát, chưa mạnh dạn, nói còn nhỏ, nói còn ngọng.
Đa số phụ huynh bận công việc hoặc một lí do khách quan nào đó ít có thời
gian trò chuyện với trẻ và nghe trẻ nói. Trẻ được đáp ứng quá đầy đủ về nhu
cầu mà trẻ cần, như: Trẻ chỉ cần nhìn vào đồ dùng, đồ vật nào là được đáp
ứng ngay mà không cần dùng lời để yêu cầu hoặc xin phép. Một số phụ
huynh có nhận định cho rằng trẻ còn bé không cần học chỉ cần cho trẻ ăn,
ngủ điều độ và đảm bảo là được. Đây cũng là một trong những nguyên nhân
của việc chậm phát triển ngôn ngữ.
Với những khó khăn như trên tôi đã suy nghĩ tìm ra được một số biện pháp
để phát triển ngôn ngữ cho trẻ lớp tôi như sau “phát triển ngôn ngữ là gì“:
III. CÁC BIỆN PHÁP:


Biện pháp 1: Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ (sự phát triển

1.

ngôn ngữ của trẻ ấu nhi)
Trước hết việc cần thiết đối với một giáo viên mầm non chủ nhiệm lớp như
tôi là phải tìm hiểu đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ (sự phát triển ngôn
ngữ của trẻ mẫu giáo).
Trong công tác giáo dục thế hệ mầm non cho đất nước, chúng ta thấy rất rõ
vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục trẻ thơ. Ngôn ngữ là tiền đề để cho
trẻ phát triển về mọi mặt. Ngôn ngữ có vai trò rất lớn trong việc giáo dục trí
tuệ cho trẻ là phương tiện giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh.
Trong quá trình nhận thức những sự vật hiện tượng, muốn cho các cháu phân
biệt các vật này với vật khác, biết được tên gọi, hình dạng, công dụng và
những thuộc tính cơ bản của vật, nếu chỉ cho các cháu quan sát mà không
dùng từ ngữ để giải thích, hướng dẫn và khẳng định những kết quả đã quan
sát được thì những tri thức mà các cháu thu được đó sẽ hời hợt, nông cạn, có

thấy ông, bà, bố, mẹ thì biết đấy là ông, bà, bố, mẹ và biết gọi tên bố…
Về cây cối trẻ nói được tên một số loại cây đơn giản như: Cây hoa hồng, lá
màu xanh, hoa màu đỏ, màu vàng…
Về con vật thì trẻ nói được màu sắc, hình dáng, hành động, nơi sống như: con
cá màu vàng, sống ở dưới nước…
Vào giờ ăn thì trẻ chỉ nói được “Ăn cơm à”, “Xúc cho con”, “Ăn xong rồi”
Ngôn ngữ của trẻ chỉ được hình thành và phát triển qua giao tiếp với
con người và sự vật hiện tượng ở thế giới xung quanh. Để làm được điều đó
tôi đã phải dạy trẻ thông qua các hoạt động khác nhau như qua các giờ học,
dạo chơi ngoài trời và các hoạt động hàng ngày. Để rèn luyện và giúp trẻ
phát triển ngôn ngữ cho trẻ cần tập cho trẻ biết nghe, hiểu và phát âm chính
xác các âm của tiếng mẹ đẻ, hướng dẫn cho trẻ biết cách diễn đạt ý muốn của
mình cho người khác hiểu. Khi cho trẻ tiếp xúc với các sự vật hiện tượng thì
phải cho trẻ biết gọi tên, đặc điểm đặc trưng của từng đối tượng, dạy trẻ biết
nói cả câu, phát âm đúng các âm chuẩn của tiếng việt.
•

Đặc điểm ngữ pháp của trẻ:


Do ảnh hưởng của từng địa phương mà ngữ pháp của trẻ còn gặp nhiều lỗi.
Trẻ nói ngọng rất nhiều, nói trống không, nói câu cụt như: Ăn ơm à, học bài
à…
Khi trẻ hỏi cô trẻ không nói được câu đầy đủ như: “Cô ơi, cái gì đây ?” Hoặc:
“Cô ơi, cô làm gì đấy ?” mà chỉ nói được: “Cái gì đây”, “Làm gì đấy”
Một phần cũng do điều kiện sống ngày một phát triển nên khi mà trẻ cần gì,
chỉ vào đâu là được đáp ứng ngay mà không cần nói nên trẻ không có điều
kiện để được nói ra, được mở rộng vốn từ để phát triển ngôn ngữ. Vì vậy, mà
ngữ pháp của trẻ thường lộn xộn, lời nói thường không phù hợp với ngữ
cảnh, không mạch lạc. Để hạn chế được những lỗi trên thì yêu cầu những

lời đúng nội dung câu hỏi của cô. Qua đó vốn từ của trẻ ngày càng mở rộng
hơn dần dần trẻ sẽ chủ động tích cực sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp hơn.
Tôi nhận thấy rằng ngôn ngữ của trẻ đang phát triển nhưng còn hạn chế, khả
năng chú ý của trẻ còn yếu, không đều, không ổn định vì vậy nhiều trẻ chưa
chú ý đến cách phát âm, cách sử dụng từ ngữ, các thành phần trong câu.
Trí nhớ của trẻ còn hạn chế, trẻ chưa biết hết khối lượng các âm tiếp thu cũng
như trật tự các từ trong câu, vì thế trẻ bỏ bớt từ, bớt âm khi nói.
VD: Trong giờ nhận biết tập nói : “Con cua – Con cá”


Trẻ biết tên gọi con cua, biết con cua có 8 cẳng, 2 càng… biết con cua sống ở
dưới nước.
Tôi cho trẻ quan sát mô hình, tranh các con vật và hỏi trẻ:
+ Đây là con gì? (Con cua)
+ Con cua có đặc điểm gì? (Màu sắc, môi trường sống, …)
+ Tương tự đưa câu hỏi đối với con cá.
Trẻ phải trả lời “Con thưa cô con cua ạ” nhưng đa số trẻ chỉ nói được “Con
cua”, “Cua” chứ không nói được cả câu, có cháu thì nói ngọng chỉ nói được
“Con ua”. Chính vì thế tôi đã nhắc lại câu trả lời, cho trẻ nhắc lại nhiều lần,
gọi bạn khác để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.
Tôi cố gắng gọi nhiều cá nhân trẻ trả lời sau đó đến cả lớp nói. Qua đó trẻ
phải tư duy, suy nghĩ để trả lời các câu hỏi của cô, rèn sự phát âm, cung cấp
thêm các vốn từ cho trẻ. Ngoài việc cho trẻ phát âm, gọi tên con cua – con cá,
tôi còn gây hứng thú cho trẻ bằng cách hỏi trẻ: “Con cá bơi như thế nào?”,
“Con cua bò như thế nào?”, sau đó cho trẻ tập bơi giống như con cá, rồi làm
hai tay chụm lại làm con cua, vừa làm con cua vừa đọc bài thơ ngắn:
“ Con cua tám cẳng
Nghênh ngang hai càng
Đeo chiếc yếm trắng
Dạo chơi đầu làng”

dùng tự tạo.
Với những chất liệu rất đơn sơ, dễ kiếm như: Vỏ hộp bánh, vỏ hộp sữa chua,
xốp, lõi giấy vệ sinh…tôi đã sử dụng để làm rất nhiều đồ dùng, đồ chơi sáng
tạo cho trẻ.
VD: Ở chủ đề “Đồ dùng đồ chơi của bé” tôi đã sử dụng những nguyên vật
liệu sẵn có như: Xốp để làm hộp thả hình ở góc hoạt động với đồ vật, vỏ hộp
bánh để làm tủ lạnh, lò vi sóng ở góc bán hàng, vỏ chai nhựa, vỏ hộp sữa …
để làm đồ dùng, đồ chơi cho các cháu. Ở chủ đề “Chúc mừng năm mới” tôi
đã dùng vỏ hộp bánh để làm bánh chưng, lõi giấy vệ sinh để làm giò, giấy
màu để làm cành đào, cành mai…và một số đồ dùng, đồ chơi sáng tạo ở góc
vận động như: quả tạ, cổng chui…
Những đồ dùng, đồ chơi sáng tạo với màu sắc đa dạng, sinh động thu hút trẻ
tập trung chú ý, tận dụng được ưu điểm này nên ở mọi lúc mọi nơi tôi thường
sử dụng đồ chơi sáng tạo để dạy trẻ giúp trẻ nhà trẻ nhận biết được tên gọi,
đặc điểm, công dụng của các đồ dùng đồ chơi làm giàu vốn từ, từ đó giúp trẻ


nhà trẻ phát triển về ngôn ngữ. Trong những giờ học và giờ chơi có sử dụng
đồ chơi sáng tạo tôi thấy các cháu rất hứng thú, trẻ được nói nhiều hơn, thích
chơi đồ chơi cùng với cô và
các bạn.
1.

Biện pháp 3: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các tiết học.

Văn học là một phương tiện hiệu quả mạnh mẽ không chỉ đối với việc giáo
dục trí tuệ, đạo đức, thẩm mĩ mà nó có ảnh hưởng vô cùng to lớn đến sự phát
triển ngôn ngữ của trẻ để trẻ có đủ vốn từ nói lưu loát, đủ câu, sử dụng từ
ngữ đúng lúc, đúng chỗ. Thông qua nội dung các tác phẩm văn học giáo dục
trẻ biết ngoan ngoãn, vâng lời người lớn. Xuất phát từ những vai trò cụ thể đó

mang vần để giúp trẻ nhà trẻ cảm nhận được vần điệu, nhịp điệu của tiếng
việt.
Trước khi dạy trẻ thuộc các bài thơ tôi đã giảng giải cho trẻ hiểu nội dung của
các bài thơ. Sau đó, tôi chú ý rèn luyện cho trẻ bằng cách cho trẻ nhà trẻ đọc
mọi lúc, mọi nơi, chú ý sửa sai kịp thời cho trẻ. Trẻ nhà trẻ rất thích thú khi
đọc các bài thơ cùng cô, cùng các bạn.


VD: Qua giờ LQVH thơ: “Gà gáy”
Tôi dẫn dắt giới thiệu tên bài thơ, tên tác giả.
Cô đọc lần 1 kết hợp cử chỉ điệu bộ. Sau đó hỏi trẻ:
+ Cô vừa đọc cho các con nghe bài thơ gì? (Bài gà gáy ạ)
Cô đọc lần 2 kết hợp với tranh minh họa. Giảng nội dung bài thơ: Bài thơ
“Gà gáy” nói về chú gà trống, hàng ngày thường gáy sáng để đánh thức mọi
người dạy.
Trích dẫn đàm thoại để trẻ hiểu nội dung bài thơ:
+ Bài thơ nhắc đến con gì? (Con gà trống ạ)
+ Con gà trống thường gáy vào lúc nào? (Vào sáng sớm ạ)
+ Con gà trống gáy như thế nào? (Ò ó o o….)
(Cho trẻ bắt chước tiếng gà trống gáy)
•

GD trẻ: Phải biết chăm sóc và bảo vệ gà, cho gà ăn để gà mau lớn. Mỗi
buổi sáng còn gáy để đánh thức chúng mình dạy đi học cho đúng giờ.

1.

Biện pháp 4: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ ở mọi lúc mọi nơi
thông qua các hoạt động giao tiếp trong khi chơi.


Hàng ngày tôi thường trao đổi, động viên phụ huynh cố gắng dành thời gian
để tâm sự với trẻ và lắng nghe trẻ nói. Khi trò chuyện với trẻ phải nói rõ ràng
mạch lạc, tốc độ vừa phải để trẻ nghe cho rõ.
Hình ảnh: Cô giáo đang trao đổi với phụ huynh
Trao đổi với phụ huynh trong giờ đón trẻ, trả trẻ nhắc trẻ không chỉ chào mẹ
chào cô khi đi học mà còn biết chào ông bà khi anh chị khi đi học về. Ngoài
ra khi đi ra đường gặp ai cũng phải chào hỏi thì mới là bé ngoan.
VD: Khi gặp ông già thì phải biết khoanh tay chào: “Cháu chào ông ạ !”
Khi gặp các bà thì phải biết khoanh tay chào: “Cháu chào bà ạ !”
Hình ảnh: Cháu Dương khoanh tay chào cô khi đến lớp
Có thể nói công tác tuyên truyền với phụ huynh là một việc làm rất quan
trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Sau khi thực hiện biện pháp này
tôi nhận thấy trẻ lớp tôi đã đạt được kết quả như sau: Mối quan hệ giữa cô
giáo và phụ huynh gần gũi hơn, thân thiện hơn.


Trẻ không chỉ học các bài thơ, câu truyện ở lớp mà về nhà cũng được học nên
ngôn ngữ của trẻ cũng phát triển hơn rất nhiều.
1.

KẾT THÚC VẤN ĐỀ

2.

Kết quả đạt được sau khi thực hiện đề tài:

Sau những biện pháp mà tôi đưa ra và thực hiện tôi thấy ngôn ngữ của các
cháu tăng lên rõ rệt.
1.


cổng chui làm từ ống nhựa, bowling làm từ các chai nhựa… Ở chủ đề
phương tiện giao thông tôi làm thêm một số ô tô bằng vỏ hộp sữa, làm đoàn
tàu bằng vỏ hộp sữa chua, làm xe đạp bằng xốp, làm máy bay bằng chai
nhựa…
Đồ dùng, đồ chơi sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp.
1.

Bài học kinh nghiệm

Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở lứa tuổi nhà trẻ là rất quan trọng, nó
được thể hiện rõ ở các hoạt động trong ngày của trẻ mầm non. Qua một thời
gian tìm tòi và thực hiện các biện pháp trên, trẻ lớp tôi đã có kết quả tốt. Có
được kết quả như vậy là sự nỗ lực phấn đấu của bản thân tôi kết hợp với sự
giúp đỡ của đồng nghiệp và đặc biệt là ban giám hiệu nhà trường luôn dự giờ


các hoạt động của lớp tôi để đưa ra những biện pháp phù hợp với khả năng
nhận thức của trẻ. Để có kết quả đó tôi rút ra bài học kinh nghiệm sau:
Cô giáo phải thật sự là tấm gương sáng để cho trẻ noi theo, luôn giàu tình
thương yêu, luôn chú ý trong mọi hành vi lời nói của mình đối với trẻ để tạo
tâm lý thoải mái cho trẻ thực hiện tốt hành vi cũng như hoạt động giao tiếp
nhằm giúp trẻ từng bước hình thành nhân cách của mình.
Cô yêu nghề, mến trẻ tận tụy với công việc của mình, luôn tìm tòi nghiên cứu
các hình thức, biện pháp dạy trẻ phù hợp đạt kết quả cao.
Rèn kỹ năng cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi. Luôn tạo cho trẻ cơ hội để phát triển
ngôn ngữ của mình.
phát triển ngôn ngữ trẻ mầm non chính là cung cấp vốn từ cho trẻ, làm cho
vốn từ của trẻ phong phú hơn. Giúp cho trẻ tự tin trong giao tiếp, có khả năng
diễn đạt tốt, biết thể hiện ý muốn của mình bằng lời nói. Tất cả những cái đó
là tiền để để sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo.