ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀO DẠY HỌC MÔN
SINH HỌC 8 Ở TRƯỜNG THCS
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy đã
được đặt ra một cách cấp thiết cùng với việc đổi mới nội dung chương trình sách
giáo khoa nhằm phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo của học sinh. Một trong những
yếu tố quan trọng để đổi mới phương pháp giảng dạy là phương tiện dạy học, trong
đó công nghệ thông tin là một trong những phương tiện dạy học hiện đại có rất
nhiều tiện ích.
Trong thời gian qua, công nghệ thông tin bước đầu đã được ứng dụng vào
giảng dạy, học tập và thực tế cho thấy công nghệ thông tin đã có tác động mạnh
mẽ, làm thay đổi nội dung, phương pháp dạy học, là một công cụ hỗ trợ đắc lực
nhất cho đổi mới phương pháp dạy học ở các bộ môn.
Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học còn rất hạn chế
mặc dù điều kiện cơ sở vật chất được trang bị đầy đủ. Thực tế đó đòi hỏi cần phải
nhanh chóng tìm ra những giải pháp để phát huy những ưu thế của công nghệ thông
tin, phải biến công nghệ thông tin thành công cụ hữu hiệu phục vụ cho sự nghiệp
giáo dục. Bản sáng kiến kinh nghiệm này ra đời xuất phát từ nhu cầu thực tiễn nêu
trên.
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.Cơ sở lí luận
Sự đổi mới của mục tiêu giáo dục và nội dung giáo dục đặt ra yêu cầu
phải đổi mới phương pháp dạy học, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn
luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các
phương pháp tiên tiến và phương tiện vào quá trình dạy và học, đảm bảo
điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh.
Đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng dạy học các môn
học nói chung, phương pháp dạy học sinh học nói riêng đã được đặt ra và
thực hiện một cách cấp thiết cùng với xu hướng đổi mới giáo dục chung của
thế giới. Luật giáo dục sửa đổi đã chỉ rõ: “phương pháp giáo dục phổ thông
phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với

với giáo viên, tuy phải đầu tư khá nhiều thời gian và công sức để chuẩn bị
một bài giảng điện tử nhưng việc dạy học bằng bài giảng điện tử giúp giáo
viên hạn chế bớt phần thuyết giảng, có thời gian thảo luận và tăng cường
kiểm soát đối với học sinh. Bài giảng điện tử giúp đa dạng hoá việc cung cấp
kiến thức cho học sinh thông qua các công cụ trình diễn, người giáo viên có
thể cung cấp cho học sinh một khối lượng hình ảnh, video… liên quan đến
nội dung bài học mà học sinh được học, như vậy mà giờ học trở nên sôi nổi
và sinh động hơn. Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy bằng bài giảng điện
tử cũng không tránh khỏi những bất cập mà bản thân giáo viên nào cũng
phải tìm cách khắc phục... Đối với học sinh, việc học tập thông qua bài
giảng điện tử tạo nhiều hứng thú cho các em trong học tập, các em được tiếp
cận, nhận thức các sự vật hiện tượng, gần hơn. So với những bài giảng
thông thường, học sinh phải mường tượng trong đầu mà thầy cô thuyết giảng
thì với việc học trên bài giảng điện tử học sinh đã được trực quan sinh động
với nhữngựư vật hiện tượng một cách cụ thể giúp kích thích quá trình tư
duy của học sinh, từ đó nội dung kiến thức học sinh thu thập đủ hơn và in
sâu hơn vào trong trí nhớ của các em.
Xuất phát từ thực tiễn dạy và học bộ môn sinh học của giáo viên và
học sinh với phương pháp dạy học cũ, thụ động, chưa tích cực trong học tập.
Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin giáo viên áp dụng vào dạy học
nhiều nhưng kết quả chưa cao. Nhiều giáo viên chỉ biết đưa ra những hình
2


ảnh nhưng không biết khai thác hình ảnh đó như thế nào, hoặc chưa biết làm
các hiệu ứng khi dạy các kiểu bài có sơ đồ ....có hiệu quả. Qua việc tiếp cận
công nghệ thông tin tôi luôn luôn tìm tòi, khám phá, học hỏi các bạn đồng
nghiệp để làm sao cho bài giảng có ứng dụng công nghệ thông tin đạt được
hiệu quả cao nhất, gây hứng thú học tập bộ môn cho học sinh.
Đối với học sinh, nhiều em vẫn cho rằng đây là môn "phụ" do đó

dung bài. Nhưng nếu như có phòng máy và các máy có nối mạng Lan thì chỉ cần
Giáo viên trình chiếu bài giảng điện tử cho tất cả Học sinh bên dưới thấy, xem, sau
đó Giáo viên thực hành ngay trên máy chủ để học sinh theo dõi, sau đó cho học

3


sinh thực hành ngay thì Học sinh sẽ nắm được nội dung bài rất tốt, có thể đạt 80%
đến 90% yêu cầu, nội dung bài.
Tương tự với các môn khác, muốn có một giáo án điện tử tốt thì giáo viên
ngoài các kiến thức cơ bản về tin học thì phải sử dụng thành thạo phần mềm Power
Point, phải biết truy cập internet để tìm tài liệu, phải sử dụng thành thạo một số
phần mềm khác để chèn hình ảnh, âm thanh, phải có sự tư duy sáng tạo, nhạy bén
và tính thẩm mĩ để tìm các tư liệu giảng dạy.
Vì thế rất nhiều Giáo viên còn ngần ngại khi sử dụng giáo án điện tử trong
quá trình đổi mới phương pháp dạy học.
3. Các biện pháp để giải quyết vấn đề
3.1. Mục đích của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy môn sinh
học
Hỗ trợ giáo viên trong việc nâng cao kiến thức, kỹ năng và thiết kế bài
dạy học bằng công nghệ thông tin. Việc sử dụng công nghệ hiện đại đòi hỏi
người giáo viên phải có kỹ năng thiết kế giáo án và sử dụng những phương
pháp truyền đạt mới. Thay vì phấn trắng bảng đen truyền thống, việc ứng
dụng công nghệ thông tin làm cho bài giảng được thực hiện một cách sinh
động, gây hứng thú và phát huy được tính tích cực của cả giáo viên và học
sinh. Cái được lớn nhất ở mỗi tiết giảng bằng giáo án điện tử chính là mang
lại một lượng lớn kiến thức, hình ảnh trực quan sinh động được chuyển tải
đến người học. Nguyên tắc trực quan trong dạy học
môn sinh học đóng vai trò quan trọng, nó làm cho học sinh hứng thú và nhận
thức một cách chính xác các đặc điểm cấu tạo và ghi nhớ lâu hơn.

công nghệ thông tin chỉ là công cụ hỗ trợ hữu ích cho dạy học. Giáo viên
tránh đưa ra nhiều hình ảnh màu sắc lòe loẹt hoặc những video quá dài
khiến học sinh chỉ chú ý đến việc xem mà không phát huy được sự chủ
động, tích cực tư duy. Ngoài ra, ứng dụng công nghệ thông tin hình thành
kiến thức cho học sinh trong dạy học còn làm cho giờ học trở nên sinh động,
không bị khô khan, tẻ nhạt, lôi cuốn được học sinh tham gia học tập tích
cực, chủ động, tạo cho các em động cơ và không khí học tập thoải mái. Đây
là nền tảng cho việc tiếp thu kiến thức khoa học một cách hiệu quả, qua đó
giáo dục và phát triển toàn diện học sinh và nâng cao chất lượng.
Khi sử dụng những bức ảnh có kích thước nhỏ, giáo viên phải đi xuống
lớp hướng dẫn học sinh quan sát, sử dụng tranh treo tường giáo viên phải
mất công treo, hoặc nếu lập niên biểu, vẽ sơ đồ, trên bảng đen thì giáo viên
cũng mất khá nhiều thì giờ, trong khi đó độ chuẩn xác và tính thẩm mĩ lại
không cao. Ngược lại, nếu giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin vào
chuẩn bị bài giảng ở nhà từ trước, những công việc này khi dạy học trên lớp
sẽ giúp giáo viên đỡ vất vả và đơn giản hơn rất nhiều, thời gian được tiết
kiệm tối đa mà tính trực quan, thẩm mĩ lại cao. Ở đây, giáo viên chỉ cần
“nhấn chuột” để trình chiếu và hướng dẫn học sinh khai thác nội dung kiến
thức “ẩn” trong mỗi hình ảnh, kênh hình sẽ được phóng to trên màn hình lớn
đủ để học sinh cả lớp quan sát. Những mũi tên chuyển động khi mưu tả một
quá trình nào đáy, cụ thể hóa cho quá trình cần miêu tả trên màn hình lớn
kèm theo lời trình bày sinh động của giáo viên sẽ có tác động lớn tới tâm lí
học sinh, các em cảm thấy học tập hứng thú hơn, hiệu quả ghi nhớ kiến thức
tốt hơn. Với đặc trưng của bộ môn cũng như những ưu điểm nổi bật của
công nghệ thông tin và truyền thông, giáo viên và học sinh có thể ứng dụng
công nghệ này vào đổi mới phương pháp dạy – học, từng bước nâng cao
chất lượng bộ môn ở nhiều hình thức, các khâu khác nhau trong quá trình
dạy học.
Đối với học sinh: Khi được học những tiết học sinh học có sự hỗ trợ
của công nghệ thông tin sẽ góp phần tạo biểu tượng, bồi dưỡng kiến thức và

Bộ xương người Bộ xương thú
- Tỉ lệ sọ não/mặt

sọ lớn

sọ bé

- Cột sống
- Lồng ngực

- Cong ở 4 chổ
- Phát triển 2bên

- Xương chậu
- Xương đùi
- Xương bàn chân
- Xương gót chân

- nở rộng
- lớn
- Hình vòm
- phát triển

- Cong hình cung
- Phát triển theo hướng lưng
bụng
- hẹp
- bé
- phẳng
- Không phát triển

Sau khi học sinh trao đổi, trả lời xong, giáo viên nhận xét và kết luận về nội
dung sơ đồ :
+ Vòng tuần hoàn lớn:
Máu từ TT trái (đỏ tươi) qua ĐMC tới các mao mạch phần trên và mao mạch phần
dưới cơ thể ∏ thực hiện quá trình
+ Vòng tuần hoàn nhỏ:
Máu từ TT phải (máu đỏ thẫm), qua ĐM phổi tới các mao mạch phổi thực hiện quá
trình trao đổi khí ( máu đỏ tươi) theo TM phổi trở về TN trái
Như vậy, việc trình chiếu sơ đồ mô hình động trên mành hình lớn để hướng
dẫn học sinh quan sát, miêu tả kết hợp với câu hỏi gợi mở sẽ giúp học sinh phát
huy tính tích cực, hứng thú trong học tập. Và nếu như không dạy ứng dụng
công nghệ thông tin thì giáo viên cũng chỉ cần khai thác những nội dung trong
sách giáo khoa là đủ thì học sinh dễ cảm thấy nhàm chán và giờ học không đạt
được kết quả cao. Sau khi học sinh quan sát, suy nghĩ và trả lời, giáo viên kết
luận sẽ hình thành trong đầu các em kiến thức sâu sắc
3.3.2. Sử dụng các video minh họa cho nội dung bài học:
Tùy theo nội dung của bài giáo viên có thể đưa vào những đoạn video
phù hợp làm phong phú thêm bài học, đồng thời thay đổi không khí trong
một giờ học .
* Chèn đoạn phim để minh hoạ.
** Cách làm:
Đầu tiên ta cần chuẩn bị phần mềm cắt phim và chuẩn bị những đoạn phim phục
vụ bài giảng
Sử dụng phần mềm Hêrosoft 2.1 để cắt phim.
Để cắt phim ta làm như sau:
- Mở phim bằng Hêrosof 2 .1
- Chọn nút cắt ( ....) sau đó dùng nút (... ) để cắt đầu đoạn phim, nút ( ...) để cắt cuối
đoạn theo đúng nội dung cần minh họa.
Ấn nút MPG để lưu phim vào một thư mục nào đó.
Sau đó ta chèn phim vào bài giảng bằng cách.

Sóng âm
màng nhĩ
Chuỗi
đến
làm
xương tai
Cửa bầu
Chuyển
và làm
động nội, ngoại dịch
rung màng cơ
để
sở
kích thích cơ quan coocti xuất
ở
hiện xung thần kinh
vùng thính giác (phân tích cho biết âm thanh)
(?) Tại sao ta có thể phân biệt được âm thanh lớn, nhỏ khác nhau?
→ (liên hệ xem phần em có biết)
Khi trình bày xong sơ đồ . GV cho hs xem một đoạn video sự thu nhận sóng âm
học sinh được mắt thấy tai nghe, các em sẽ hứng thú nhiều khi học tập và
cô đọng lại kiến thức của bài giảng trong học sinh.
11


* Ví dụ 2: TIẾT 41
Bài 39: BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU
Gv: Có thể phân tích quá trình hình thành nước tiểu bằng sơ đồ đơn giản sau:
– Nước tiểu được tạo thành ở các đơn vị chức năng của thận gồm:
+

- Thể thủy tinh bị
không giữ vệ sinh khi đọc sách
lão hóa, mất tính
đàn hồi (không
phồng được
Cách khắc phục
Đeo kính phân kì (kính cận )
Đeo kính hội tụ (kính
viễn)
*Ví dụ 2: Sau khi dạy xong Tiết 54 - Bài 52 PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN
VÀ PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN

Giáo viên hướng dẫn học sinh So sánh sự khác nhau giữa pxcđk và pxkđk
T/c của phản xạ không điều kiện
T/c của phản xạ có điều kiện
1. Trả lời các kích thích tương ứng
1. Trả lời các kích thích bất kì hay
12


hay kích thích không điều kiện
2. Bẩm sinh
3. Bền vững

kích thích có điều kiện
2. Được hình thành trong đời sống
(qua học tập và rèn luyện)
3. Dễ mất đi khi không củng cố

4. Có tính chất di truyền, mang tính 4 Có tính chất cá thể

51,6%
48,4%
0%
8B
35,7%
53,1%
11,2%
4.2. Sau khi áp dụng:
Qua thực tế áp dụng cho thấy phương pháp này đã đem lại nhiều hiệu quả
cao trong dạy học như:
- Tạo ra tính trực quan, sinh động giúp các em dễ dàng nắm bắt kiến thức, hiểu sâu
kiến thức.
- Xoá bỏ cảm giác khô khan giáo điều trong các giờ học để môn học này trở nên
gần gũi với các em hơn.
- Kết quả thực tế cho thấy đa số các em học sinh đều tỏ ra hứng thú với phương
pháp này, tạo ra sự tập trung chú ý cao độ, từ đó giúp các em khắc sâu biểu tượng
về sự vật hiện tượng , từ đó các em có thể thuộc bài ngay tại lớp.
13


- Học sinh Khá - Giỏi: nắm vững, vận dụng tốt kiến thức kỹ năng, học
bài, làm bài rất tốt.
- Học sinh trung bình: nắm được kiến thức cơ bản làm bài tương đối tốt.
- Một số học sinh chưa chăm học, làm bài chưa tốt, kết quả không cao.
Lớp
GiỏiTrung
Yếu
Khá
bình
8A

trình tự nhận thức một cách tốt nhất và có hứng thú học tập bộ môn.
2. Bài học kinh nghiệm:
Để ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học có hiệu quả đòi hỏi
những yêu cầu sau:
- Giáo viên phải có kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm, biết định
hướng học sinh theo mục tiêu giáo dục chung.
- Giáo viên phải biết sử dụng công nghệ thông tin vào dạy học một cách
thuần thục, biết thiết kế bản đồ điện tử với các hiệu ứng phù hợp với từng
kiểu bài.
14


- Giáo viên phải cân nhắc tránh lạm dụng ứng dụng công nghệ thông tin
trong dạy học.
- Tăng cường quá trình kiểm tra việc rèn luyện kỹ năng qua các giờ học có
sử dụng ứng dụng công nghệ thông tin, giúp các em có tư duy độc lập về
bài học.
- Có biện pháp phù hợp quan tâm đối với từng đối tượng học sinh ( khá,
giỏi, trung bình, yếu, kém) để đảm bảo tới mức cao nhất học sinh nhận thức
được kiến thức cơ bản của bài học, của cả khoá trình…
3. một số kiến nghị đề xuất:
Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn sinh học nhằm
gây hứng thú học tập bộ môn cho học sinh là một việc làm rất cần thiết và
đang được quan tâm, nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức cho học sinh trong
thời kỳ hội nhập. Để làm được điều đó bản thân tôi có một số kiến nghị như
sau:
- Cần thường xuyên tổ chức các chuyên đề, trao đổi kinh nghiệm giữa đồng
nghiệp về việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học.
- Nhà trường nên trang bị máy tính, đầu chiếu đa năng tới các phòng học
để ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học một cách thường xuyên.

ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI SKKN CỦA HĐKH CẤP TRƯỜNG

16


………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………

ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI SKKN CỦA HĐKH SGD
18


………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………

19