Đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Kinh tế thị trường tự do

MỤC LỤC
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG TỰ DO...........................................................................................5
1. Cơ sở hình thành thị trương tự do....................................................................................5
2. Đặc điểm của mô hình kinh tế thị trường tự do...............................................................6
2.1. Khái quát chung..........................................................................................................6
2.2. Nguyên lý “Bàn tay vô hình” của Adam Smith.........................................................7
2.3. Đặc điểm của mô hình thể chế kinh tế thị trường tự do............................................9
3. Ưu và nhược điểm của mô hình kinh tế thị trương tự do...............................................10
3.1. Ưu điểm....................................................................................................................10
3.2. Nhược điểm.............................................................................................................10
4. Vận dụng lý thuyết “Bàn tay vô hình” vào nền kinh tế thị trường................................11
4.1. Trên thế giới............................................................................................................11
4.2. Vận dụng vào tình hình ở Việt Nam........................................................................12

Nhóm 3 – Lớp VB15QT004

Trang 3

GVHD: TS. Phạm Thăng


Đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Kinh tế thị trường tự do

LỜI MỞ ĐẦU
Xã hội loài người đã tồn tại, phát triển đã trải qua nhiều hình thái kinh tế và gắn liền


KINH TẾ THỊ TRƯỜNG TỰ DO
1. Cơ sở hình thành thị trương tự do

Cơ sở của mô hình này xuất phát từ tư tưởng “Bàn tay vô hình” của Adam Smith.
Adam Smith (1723 – 1790) sinh ở Scotland tại thành phố nhỏ Kirkaldy, là con của
một viên chức ngành thuế. Năm 14 tuổi ông đã vào trường đại học Glasgow, sau đó tiếp
tục theo học đại học Oxford và trở thành nhà lý luận kinh tế chính trị học cổ điển nổi tiếng
của Anh. Sau khi tốt nghiệp đại học, ông có 13 năm nghiên cứu và giảng dạy về kinh tế,
thần học, luật học, chính trị học, logic học ở các trường đại học Glasgow và Edinburgh.
Các tác phẩm nổi tiếng của ông:
-

Lý luận về những tình cảm đạo đức, 1759

-

Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (Nguồn gốc sự giàu có
của các quốc gia), 1776

Lý thuyết kinh tế của A.Smith gắn liền với giai đoạn đầu của cuộc cách mạng công
nghiệp. Các thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp đã đưa nước Anh trở thành công
xưởng đầu tiên của thế giới, giai cấp tư sản công nghiệp đã thay thế vị trí của tầng lớp
thương nhân. Thực tiễn đó, chứng tỏ nguồn gốc giàu có của nước Anh không phải ở ngoại
thương mà là công nghiệp. Do vậy, học thuyết kinh tế của trường phái trọng thương không
còn căn cứ thống trị. Đồng thời, thuyết trọng nông với luận điểm về lao động không sinh
lời, không tạo ra sản phẩm thuần tuý của ngành công nghiệp cũng không còn thích hợp,

Nhóm 3 – Lớp VB15QT004


nó (Ví dụ như điều tiết các ngành công nghiệp cũng như trợ cấp cung cấp cho các doanh

Nhóm 3 – Lớp VB15QT004

Trang 6

GVHD: TS. Phạm Thăng


Đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Kinh tế thị trường tự do

nghiệp cho phép một mình bảo vệ họ khỏi áp lực thị trường nội/ngoại ). Một nền kinh tế
như vậy dưới hình thức cực đoan nhất của nó không tồn tại trong nền kinh tế phát triển, tuy
nhiên những nỗ lực tự do hóa nền kinh tế hoặc nỗ lực làm cho nó "tự do hơn" để hạn chế
vai trò của chính phủ theo cách như vậy.
Lý thuyết này cho rằng trong một thị trường lý tưởng tự do, quyền sở hữu được trao
đổi một cách tự nguyện trao đổi ở một mức giá được thỏa thuận chỉ bằng sự đồng ý lẫn
nhau của người bán và người mua. Theo định nghĩa, người mua và người bán không ép
buộc lẫn nhau, theo nghĩa là họ có được quyền sở hữu của nhau mà không sử dụng vũ lực,
đe dọa của lực lượng vật chất, hoặc gian lận, cũng không phải là họ bị cưỡng chế do bên
thứ ba (như của chính phủ thông qua các khoản thanh toán chuyển giao)và họ tham gia vào
thương mại đơn giản chỉ vì họ đều đồng ý và tin rằng những gì họ đang nhận được là giá trị
nhiều hơn hoặc càng nhiều càng tốt những gì họ bỏ đi. Giá là kết quả của các quyết định
mua bán hàng loạt như được mô tả bởi các lý thuyết về cung và cầu.
2.2. Nguyên lý “Bàn tay vô hình” của Adam Smith
Cũng giống như các nhà lý luận cổ điển khác, A.Smith ủng hộ mạnh mẽ tư tưởng tự
do kinh tế, đề cao tự do cạnh tranh. Điều đó là hoàn toàn phù hợp với hoàn cảnh kinh tế xã
hội của thời kỳ đầu của chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh.

trông chờ không phải ở lòng nhân đạo của họ, mà ở tính tự tương thân của họ, và không
bao giờ nói với họ về những nhu cầu của chúng ta, mà về những lợi ích của họ.
Ông đã nêu ra những luận điểm quan trọng về cơ chế vận động của nền kinh tế thị
trường, mà không cần có sự can thiệp của con người. Ông viết: Bạn nghĩ rằng bạn đang
giúp cho hệ thống kinh tế bằng những quy định, ý định tốt đẹp và bằng những hành động
can thiệp của mình? Không phải vậy đâu hãy để mặc mọi sự việc xảy ra, đừng nhúng tay
vào. Dầu nhờn của lợi ích cá nhân sẽ làm cho các bánh xe kinh tế hoạt động một cách gần
như kỳ diệu, không cần kế hoạch, không cần quy tắc, thị trường sẽ giải quyết tất cả.
A.Smith quan niệm: Con người bao giờ cũng cần đến những đồng loại của mình và
thật vô ích khi chờ đợi sự tử tế duy nhất của họ… Anh hãy đưa cho tôi cái tôi cần, và anh
sẽ có được ở tôi cái mà chính anh cần. Thị trường sẽ tạo ra sự hài hoà giữa các lợi ích bằng
phương cách của nó, ông cho rằng: Cứ để cho một cá nhân nào đó chạy theo lòng ham lợi
của mình, anh ta sẽ thấy mọc lên những kẻ cạnh tranh làm anh ta mất nghề. Cứ để một
người nào đó bán hàng hoá của mình quá đắt, hoặc không muốn trả công cho công nhân
của mình như những kẻ khác, anh ta sẽ mất khách trong trường hợp thứ nhất và không có
người làm trong trường hợp thứ hai. Như vậy, những động cơ vị kỷ của con người điều
khiển trò chơi, và sự tác động qua lại giữa họ sẽ tạo ra những kết quả bất ngờ nhất, đó là sự
hài hoà của xã hội.
Ông đã nhận thức rõ vai trò điều tiết của thị trường qua sự tác động của cung – cầu
và giá cả, ông kết luận: lợi ích cá nhân sẽ khôi phục sự cân bằng.
Lý thuyết “Bàn tay vô hình” dựa trên sự thúc đẩy của lợi ích cá nhân và sự điều tiết
của thị trường tự do cạnh tranh. Ông đã giải thích việc để giá cả thị trường được cân bằng,
phải không xa rời chi phí sản xuất thực tế hàng hoá. Ông đã giải thích việc xã hội làm như
thế nào để hướng những người sản xuất hàng hoá phải cung cấp những hàng hoá mà xã hội
cần, sự tương đồng cơ bản trong thu nhập ở dân chúng ở mỗi trình độ sản xuất của một
quốc gia. Nghĩa là ông đã tìm ra trong cơ chế thị trường một hệ thống tự điều tiết việc cung
ứng cho xã hội một cách có trật tự.

Nhóm 3 – Lớp VB15QT004


nước đang dẫn đầu trong các ngành mới, hiện đại và thu được nhiều khoản lợi nhuận kếch
sù từ các ngành công nghiệp bán dẫn, máy tính, Internet, công nghệ sinh học,... Đó chính là
cơ sở trọng yếu để nền kinh tế Mỹ duy trì được đà tăng trưởng mạnh mẽ trong suốt thập
niên vừa qua.
Trong vài thập niên gần đây, tuy rằng cả sự phát triển bền vững và sự phát triển con
người đều vượt ra ngoài lô-gíc bình thường của chủ nghĩa tư bản. Nhưng những yêu cầu đó
đều là xu thế tất yếu của thời đại mà chủ nghĩa tư bản hiện đại không cưỡng lại được, cho
nên không chỉ Mỹ mà ở tất cả các nước theo những mô hình nêu trên đang khôn ngoan tìm
cách thích nghi.

Nhóm 3 – Lớp VB15QT004

Trang 9

GVHD: TS. Phạm Thăng


Đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Kinh tế thị trường tự do

- Nhiệm vụ chính của nhà nước là công cụ để chống ngoại xâm bảo vệ đất nước,
chống tội phạm, giữ gìn an ninh trật tự xã hội. Tuy nhiên, nhà nước cũng có chức năng
kinh tế, khi nó vượt ra ngoài khả năng của các doanh nghiệp tư nhân như đào sông, đắp
đường …, nhưng nhà nước không nên can thiệp sâu vào các hoạt động kinh tế, thị trường
tự nó sẽ giải quyết tất cả.
3. Ưu và nhược điểm của mô hình kinh tế thị trương tự do
Quan điểm kinh tế của ông phản ánh phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của
CNTB vào thời kỳ đó. Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp thì tự do cạnh tranh là đặc
trưng chủ yếu và phổ biến vì lúc đó quy mô các doanh nghiệp còn nhỏ, số lượng các doanh


- Kinh tế thị trường thường xảy ra phân hoá xã hội và làm cho khoảng cách giàu
nghèo ngày càng gia tăng.
- Kinh tế thị trường làm gia tăng những tác động hướng ngoại tiêu cực.
- Dẫn đến nguy cơ thiếu hàng hoá công cộng, là hàng hoá mà nhiều người có thể sử
dụng chung với nhau trong cùng một lúc.
- Thông tin bị lệch lạc và các nguy cơ về đạo đức.
- Không dẫn dắt được sự thay đổi cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển, doanh
nghiệp chỉ đầu tư vào các ngành mang lại lợi ích cao.
4. Vận dụng lý thuyết “Bàn tay vô hình” vào nền kinh tế thị trường
4.1. Trên thế giới
Từ những năm 30 của thế kỷ XX trở về trước là thời kỳ của chủ nghĩa tự do cũ. Với
sự phát triển của CNTB độc quyền Nhà nước và sự xuất hiện của lý thuyết Keynes =>
Trường phái kinh tế tự do mất địa vị thống trị.
-

Những thành tựu quản lý kinh tế theo đường lối CNXH càng tác động mạnh mẽ tới
tư tưởng tự do.

-

Trước bối cảnh đó, các nhà kinh tế học phải đổi lại hệ thống lý thuyết tự do kinh tế
=> Kinh tế tự do kiểu mới ra đời hay còn gọi là Chủ nghĩa tự do mới.

-

Chủ nghĩa tự do mới là một trong các trào lưu tư tưởng tư sản hiện đại.

-


để đề ra hướng phát triển của thị trường trong nước.
Trong nền kinh tế tập trung bao cấp, mọi chức năng kinh tế xã hội của nền kinh tế
đều được triển khai trong quá trình kế hoạch hoá ở cấp độ quốc gia. Nhưng kể từ Đại hội
lần thứ VI của Đảng (12/1986) đến nay, theo đường lối đổi mới, chúng ta đã từng bước
chuyển sang nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN. Điều đó có ý nghĩa to lớn
được thể hiện qua những thành quả mà chúng ta đã đạt được như: kinh tế phát triển, đời
sống nhân dân ngày càng được nâng cao... Với những thành tựu đó cho phép chúng ta vững
tin về con đường đã lựa chọn để tiếp tục điều chỉnh và bổ sung nhận thức, làm cho quan
niệm về XHCN ngày càng cụ thể cả về đường lối, chủ trương, chính sách sao cho ngày
càng đồng bộ, có căn cứ khoa học và cơ sở thực tiễn.
Thành tựu của hơn 20 năm đổi mới vừa qua ở nước ta đã có tác dụng làm cho chúng
ta quen dần với các quan hệ hàng hoá. Hàm lượng kinh tế trong các hoạt động xã hội ngày
càng được chú ý. Thế nên trong bước chuyển sang cơ chế thị trường này đương nhiên
chúng ta không tránh khỏi những sai lầm, .., nhưng dẫu sao nó cũng nói lên sức sống và
khả năng tác động của quan hệ thị trường đối với đời sống kinh tế - xã hội. Về thực chất
của bước nhảy này, một số nhà nghiên cứu cho rằng: ở Việt Nam dù nền kinh tế thị trường
chỉ mới vừa được hình thành, còn đang trong những bước chập chững ban đầu và được
Nhà nước điều tiết một cách có ý thức theo định hướng XHCN, song cũng đã tác động khá
rõ đến mọi mặt của đời sống xã hội và để lại ở đó những dấu ấn của mình…
Mặc dù cho đến nay, chính Đảng Cộng sản Việt Nam cũng thừa nhận rằng chưa có
nhận thức rõ, cụ thể và đầy đủ về thế nào là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa mà chỉ có giải thích nguyên lý chung rằng, đó là một nền kinh tế vận hành theo cơ
chế thị trường có sự quản lý chặt chẽ của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hướng tới
mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Nguyên nhân của tình

Nhóm 3 – Lớp VB15QT004

Trang 12

GVHD: TS. Phạm Thăng

- Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
LLSX là yếu tố động, luôn luôn thay đổi. Khi LLSX phát triển đến một trình độ nhất
định thì QHSX không còn phù hợp nữa, và trở thành yếu tố kìm hãm LLSX. Để mở đường
cho LLSX phát triển, cần phải thay thế QHSX cũ bằng một QHSX mới phù hợp với tính

Nhóm 3 – Lớp VB15QT004

Trang 13

GVHD: TS. Phạm Thăng


Đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Kinh tế thị trường tự do

chất và trình độ phát triển của LLSX. Đó là quy luật kinh tế chung cho sự phát triển của
mọi thời đại và mọi xã hội.
- Mâu thuẫn trong vấn đề sở hữu:
Trong giai đoạn hiện nay chúng ta đang xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành
phần (gồm 5 thành phần kinh tế) với các hình thức sở hữu tương ứng như: sở hữu toàn dân,
sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu cá thể, sở hữu tư bản và các hình thức sở hữu hỗn
hợp khác. Trong đó, mỗi hình thức sở hữu lại có trình độ và cách thức thể hiện khác nhau
vì chúng được hình thành dựa trên trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, của các thành
phần kinh tế khác nhau.
- Mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường với mục tiêu xây dựng con người XHCN
Trong nền kinh tế thị trường các mối quan hệ kinh tế giữa con người với con người
cũng được biểu hiện thông qua thị trường, tức là thông qua việc mua - bán, trao đổi hàng
hoá, tiền tệ. Trong kinh tế thị trường, các quan hệ hàng hoá, tiền tệ phát triển mở rộng, bao
quát trên mọi lĩnh vực, có ý nghĩa phổ biến đối với người sản xuất và người tiêu dùng. Do

thụ ở đâu, giá cả thế nào, lao động tiền lương ra sao, cùng với tem phiếu định lượng, lấy
vốn ở đâu, xử lý lãi do nhà nước thu, lỗ đều do cấp trên (Nhà nước) định.
Do nhà nước “ôm” nhưng “ôm” không xuể, còn các chủ thể sản xuất kinh doanh
không những không phát huy được tính chủ động sáng tạo, trái lại còn trông chờ, ỷ lại vào
nhà nước. Kết quả dẫn đến tăng trưởng kinh tế chậm, các quan hệ chủ yếu của kinh tế vĩ
mô bị mất cân đối.
Khi nền kinh tế chuyển đổi sang sản xuất hàng hóa nhiều thành phần, hoạt động
theo cơ chế thị trường, thì cơ chế thị trường đã thổi một luồng sinh khí mới vào nền kinh
tế, có tác động giải phóng sức sản xuất, đổi mới phân phối, đổi mới quản trị doanh nghiệp
và đổi mới tư duy quản lý kinh tế và cũng xuất hiện “bàn tay vô hình” tham gia vào việc
điều tiết nền kinh tế.

KẾT LUẬN
Nhìn chung, mô hình kinh tế thị trường tự do trên cơ sở lý thuyết “Bàn tay vô hình”
đề cập đến vấn đề tự do cho nền kinh tế, để tự thân nền kinh tế vận động và điều hoà mà
không cần tới sự can thiệp, quản lý của nhà nước. Sở dĩ có thể làm được như vậy là vì mỗi

Nhóm 3 – Lớp VB15QT004

Trang 15

GVHD: TS. Phạm Thăng


Đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Kinh tế thị trường tự do

người đều theo đuổi lợi ích của riêng mình, từ đó vô tình thúc đẩy, phát triển lợi ích cho
toàn xã hội.

11. />12. />
Nhóm 3 – Lớp VB15QT004

Trang 17

GVHD: TS. Phạm Thăng