B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI
----------

Lấ TH NGC ANH

DY HC TC PHM T S
TRUNG HC PH THễNG VI S
H TR
CA CễNG NGH THễNG TIN
Chuyờn ngnh: Lý lun v phng phỏp dy hc b mụn Vn - Ting Vit
Mó s: 62.14.01.11

LUAN AN TIEN Sể KHOA HOẽC GIAO DUẽC
NGI HNG DN KHOA HC:
TS. TRN HU PHONG
PGS.TSKH. CAO C TIN

1


HÀ NỘI - 2015

2


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu
trong luận án là trung thực, đảm bảo độ chính xác cao. Các tài liệu tham khảo, trích
dẫn có xuất xứ rõ ràng. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu
của mình.

Sách giáo khoa
Số lượng
Ứng dụng công nghệ thông tin

:

4


LỜI CÁM ƠN
Trước hết, xin chân thành gửi lời tri ân và lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy
giáo: PGS.TSKH. Cao Đức Tiến; TS. Trần Hữu Phong đã tận tình chỉ dạy, hướng
dẫn và đóng góp những ý kiến quý báu đề tôi hoàn thành luận án này.
Xin gửi lời cám ơn đến lãnh đạo Trường, Khoa Ngữ văn - Đại Học Sư phạm
- Đại học Huế, Đại học Sư phạm Hà Nội 1 đã tạo điều kiện cho tôi học tập và thực
hiện luận án.
Xin được cám ơn tất cả Thầy, Cô, bạn bè, đồng nghiệp và sinh viên, học sinh
- những người luôn động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án.
Hà Nội, ngày 25 tháng 02 năm 2015
Tác giả: Lê Thị Ngọc Anh

5


MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu

1.1.1. Tình hình nghiên cứu về tự sự và tác phẩm tự sự
1.1.2. Tình hình nghiên cứu về dạy học tác phẩm tự sự
1.2. Tình hình nghiên cứu vấn đề khai thác công nghệ, công nghệ

8
9
13

thông tin hỗ trợ dạy học
1.2.1. Trên thế giới
1.2.2. Ở Việt Nam
1.3. Tình hình nghiên cứu vấn đề khai thác công nghệ thông tin hỗ

13
16
17

trợ dạy học Ngữ văn và dạy học tác phẩm tự sự với sự hỗ trợ của
công nghệ thông tin
1.3.1. Tình hình nghiên cứu vấn đề khai thác công nghệ thông tin hỗ

17

trợ dạy học môn Ngữ văn
1.3.1.1. Trên thế giới
1.3.1.2. Ở Việt Nam
1.3.2. Tình hình nghiên cứu vấn đề dạy học tác phẩm tự sự với sự hỗ

17
20

31

2.1.2. Những vấn đề lí thuyết về công nghệ thông tin trong mối quan hệ

37

với dạy học, dạy học Ngữ văn nói chung và dạy học tác phẩm tự sự nói
riêng
2.1.2.1. Khái niệm
2.1.2.2. Sức mạnh của công nghệ thông tin trong dạy học, dạy học Ngữ

37
39

văn nói chung và dạy học TPTS nói riêng
2.1.3. Tiền đề triết học, tâm lí học và lí luận dạy học của vấn đề dạy

43

học tác phẩm tự sự với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
2.1.4. Quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ văn và vấn đề dạy học

46

tác phẩm tự sự với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
2.2. Cơ sở thực tiễn
2.2.1. Tác phẩm tự sự trong sách giáo khoa trung học phổ thông và

50
50

nay ở trường trung học phổ thông

69

2.2.3.3. Đánh giá chung về thực trạng dạy học tác phẩm tự sự và dạy

72

học tác phẩm tự sự với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin hiện nay ở
trung học phổ thông
CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP DẠY HỌC TÁC

76

PHẨM TỰ SỰ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VỚI SỰ
HỖ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
3.1. Định hướng dạy học tác phẩm tự sự ở trường trung học phổ

76

thông với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
3.1.1. Dạy học tác phẩm tự sự với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

76

phải quán triệt đặc trưng văn học cũng như đảm bảo mục tiêu dạy
học cơ bản
3.1.2. Dạy học tác phẩm tự sự với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

78

những yếu tố trực quan
3.2.4. Tự làm việc với kho tài nguyên điện tử và phương pháp đọc tài

110

liệu khoa học, hiệu quả từ sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
3.2.5. Tổ chức seminar với kho tài nguyên điện tử và hình thức triển

114

8


khai hoạt động thuyết trình trình chiếu thảo luận sinh động
3.2.6. Tăng cường luyện tập, củng cố thông qua những hình thức vấn

118

đáp sinh động và bài tập trắc nghiệm phong phú được thiết kế bằng
các phần mềm chuyên dụng
CHƯƠNG 4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
4.1. Mục đích thực nghiệm
4.2. Nội dung - Yêu cầu thực nghiệm
4.2.1. Nội dung thực nghiệm
4.2.2. Yêu cầu thực nghiệm
4.3. Đối tượng - Thời gian thực nghiệm
4.3.1. Đối tượng thực nghiệm
4.3.2. Thời gian thực nghiệm
4.4. Triển khai thực nghiệm
4.4.1. Cách thức thực nghiệm

132
142
144
144
145
147
151


10

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Những năm gần đây, tự sự học đã tác động mạnh mẽ đến nghiên cứu, phê
bình văn học cũng như việc dạy học môn Ngữ văn trong nhà trường nói chung và
dạy học tác phẩm tự sự (TPTS) nói riêng; đòi hỏi những thay đổi về mục tiêu, nội
dung và phương pháp dạy học. Điều này cho phép đi sâu vào cấu trúc văn bản,
khám phá cái đẹp bản thể ở nhiều khía cạnh, nhiều mối quan hệ hơn, góp phần cắt
nghĩa, lí giải giá trị tác phẩm một cách toàn diện, xác đáng. Nghiên cứu đề tài Dạy
học tác phẩm tự sự ở trung học phổ thông với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
cũng không nằm ngoài mong muốn tìm ra một hướng đi góp phần nâng cao hiệu
quả của việc dạy học Ngữ văn nói chung và TPTS nói riêng, giúp người học tiếp
cận văn bản đúng đặc trưng thể loại và bằng đặc trưng thể loại.
1.2. Tác phẩm tự sự có một vị trí quan trọng trong chương trình, sách giáo
khoa (SGK) ở trường trung học phổ thông (THPT). Đặc biệt, SGK hiện hành được
cập nhật, bổ sung một số văn bản tự sự mới sau 1975, nhất là sự có mặt của các văn
bản tự sự thời kì đổi mới. Những văn bản này mang đến cho văn học nhà trường
một luồng không khí mới không chỉ về nội dung mà cả về nghệ thuật (nhất là nghệ
thuật trần thuật). Sự mới mẻ này vừa tạo nên sức hấp dẫn vừa tạo nên những thách
thức cho cả giáo viên (GV) và HS trong quá trình dạy - học. Do đó, việc nghiên

nghệ thông tin (CNTT) hiện nay vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần trao đổi, nghiên cứu
từ việc lựa chọn các nội dung, biện pháp dạy học phù hợp, cần thiết sự hỗ trợ của
CNTT đến mức độ, cách thức khai thác, tích hợp với sự hỗ trợ của CNTT; từ nhận
thức đến ứng dụng trong thực tiễn dạy học…
Nghiên cứu và đề xuất được những định hướng và biện pháp dạy học nhằm
góp phần khắc phục những hạn chế, những khó khăn, từ đó nâng cao hiệu quả dạy
học TPTS cũng như dạy học THPT với sự hỗ trợ của CNTT ở trường THPT chính
là mục tiêu quan trọng của đề tài Dạy học tác phẩm tự sự ở trung học phổ thông với
sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.
1.5. Các hoạt động giáo dục và đào tạo trong nhà trường được thực hiện với sự
hỗ trợ của CNTT đã tạo nên diện mạo mới cho nền giáo dục nói chung và việc dạy
học nói riêng trong đó có dạy học Ngữ văn. Nếu như học tập tích cực là mục tiêu
hướng đến của công cuộc đổi mới giáo dục thì học tập qua làm và học tập “đa giác
quan” là hai biểu hiện bản chất, quan trọng của học tập tích cực. Công nghệ thông
tin sẽ là phương tiện hữu ích, đắc dụng để có thể tác động, kích thích và thu hút các
giác quan của HS tham gia tích cực vào quá trình nhận thức. Cả về lí thuyết lẫn thực
tiễn đều đã khẳng định tính “tất yếu” và tính “hiệu quả” của việc dạy học có sự hỗ
trợ của CNTT. Tuy nhiên, dạy học Ngữ văn nói chung và dạy học TPTS nói riêng
có sự hỗ trợ của CNTT, một vấn đề tưởng như đã quá cũ, đã bàn nhiều, đã làm
quen, đã thống nhất nhưng thực tế hoàn toàn không phải vậy, mà vẫn là một đề tài
nóng hổi, vẫn là địa hạt tạo ra nhiều dư luận trái chiều. Đặc biệt, dạy học tác phẩm
văn chương có sử dụng CNTT thì không ít những ý kiến cho rằng, không nên,
không phù hợp bởi đặc trưng cảm xúc thẩm mỹ và tính hình tượng đậm đặc của nó.
Nhưng không phải vì thế mà cự tuyệt những tác động tích cực của CNTT đối với
dạy học tác phẩm văn học mà quan trọng là phải đề xuất được những biện pháp sử
dụng ra sao, ở mức độ nào và đặc biệt là tích hợp với các biện pháp dạy học như thế


12


mới của nền giáo dục nói chung và việc dạy học Ngữ văn nói riêng cũng như bắt
kịp, ứng dụng sự phát triển của các khoa học liên ngành để nâng cao hiệu quả dạy
học TPTS ở THPT.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài Dạy học tác phẩm tự sự ở trung học phổ thông với sự hỗ trợ
của công nghệ thông tin nhằm đề xuất những định hướng và biện pháp dạy học


13

TPTS có sự hỗ trợ của CNTT một cách phù hợp, tích cực, góp phần giải quyết
những khó khăn trong thực tiễn dạy học TPTS ở THPT hiện nay, từ đó nâng cao
hiệu quả dạy học, đáp ứng tốt mục tiêu môn học đã đề ra.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Khảo sát, phân tích, tổng hợp, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu của
đề tài và các vấn đề liên quan;
- Điều tra, khảo sát thực trạng của việc dạy học TPTS cũng dạy học TPTS với
sự hỗ trợ của CNTT ở trường THPT hiện nay;
- Xác lập cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu;
- Đề xuất các định hướng và biện pháp dạy học TPTS ở trường THPT với sự
hỗ trợ của CNTT;
- Thực nghiệm sư phạm.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu “Dạy học TPTS ở THPT với sự hỗ trợ của CNTT” có thể đề cập
đến nhiều vấn đề khác nhau từ nội dung, phương pháp, phương tiện…dạy học. Tuy
nhiên, trong phạm vi luận án này, tác giả chỉ tập trung vào đối tượng nghiên cứu
trung tâm là biện pháp dạy học tác phẩm tự sự ở THPT với sự hỗ trợ của công nghệ
thông tin; không phải là biện pháp dạy học chung chung như trong lí luận dạy học

Thu thập, lựa chọn các tài liệu trong và ngoài nước có liên quan đến vấn đề
dạy học TPTS với sự hỗ trợ của CNTT; phân tích, tổng hợp và đánh giá tổng quát
các nghiên cứu về vấn đề này, từ đó xây dựng cơ sở lý luận làm nền tảng nghiên
cứu và làm cơ sở trong quá trình phân tích, lý giải, đánh giá kết quả thu được từ
thực tiễn cũng như xây dựng các biện pháp dạy học TPTS với sự hỗ trợ của CNTT.
4.2. Phương pháp điều tra thực tiễn
Luận án sử dụng chủ yếu phương pháp điều tra bẳng bảng hỏi, ngoài ra có dự
giờ - quan sát và phỏng vấn.
4.2.1. Mục đích
Nhằm khảo sát thực trạng dạy học TPTS và dạy học TPTS với sự hỗ trợ của CNTT
ở THPT hiện nay; đánh giá định tính kết quả thực nghiệm,... cụ thể điều tra các vấn
đề như thái độ của HS đối với giờ học TPTS, giờ học TPTS với sự hỗ trợ của
CNTT, nhận thức của GV, HS về sự cần thiết của dạy học TPTS với sự hỗ trợ của
CNTT, những khó khăn, thuận lợi trong dạy học TPTS, dạy học TPTS với sự hỗ trợ
của CNTT, những biện pháp khai thác CNTT hỗ trợ dạy học TPTS của GV - HS,
biện pháp dạy học TPTS và biện pháp dạy học TPTS với sự hỗ trợ của CNTT hiện
nay ở THPT…
4.2.2. Cách thức tiến hành
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi được tiến hành thông qua các bước sau:
+ Bước 1: Thiết kế bảng hỏi;
+ Bước 2: Khảo sát thử;
+ Bước 3: Điều tra chính thức.
- Ngoài ra, người nghiên cứu còn dự giờ quan sát ở cả lớp thực nghiệm và đối
chứng để quan sát tinh thần, thái độ, tính tích cực khi tham gia giờ học của cả GV -


15

HS, chuẩn bị dự trù một số câu hỏi để phỏng vấn sâu, kịp thời thu thập thêm thông
tin nhằm cụ thể hóa, chính xác hóa kết quả điều tra.



16

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
Chương này giới thiệu một cách tổng quan các công trình đã nghiên cứu về
TPTS, dạy học TPTS; sự khai thác các tính năng của CNTT trong dạy học, dạy học
Ngữ văn nói chung và dạy học TPTS nói riêng, vấn đề dạy học TPTS ở trường
THPT với sự hỗ trợ của CNTT… Đó là những công trình nghiên cứu gián tiếp hoặc
trực tiếp đề tài hoặc những vấn đề liên quan đến đề tài. Từ đó, tác giả luận án đánh
giá một cách khách quan những gì đã nghiên cứu, những gì còn bỏ ngỏ, cần trao đổi
thêm; xác định hướng nghiên cứu và đóng góp của luận án.
Chương 2. Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề dạy học tác phẩm tự sự ở
trung học phổ thông với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
Chương này nhằm trình bày, phân tích, tổng hợp, đánh giá những vấn đề lí
luận và thực tiễn được coi là cơ sở để xác lập các định hướng và biện pháp dạy học
TPTS với sự hỗ trợ của CNTT.
Chương 3: Định hướng và biện pháp dạy học tác phẩm tự sự ở trường
trung học phổ thông với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin
Chương này tập trung đề xuất những định hướng và những biện pháp cụ thể có
sự hỗ trợ của CNTT để dạy học TPTS ở trường THPT nhằm hướng tới mục tiêu đã
đặt ra. Những biện pháp này được đề xuất trên cơ sở kế thừa những phương pháp
dạy học đã được nghiên cứu và sử dụng nhưng sẽ được phân tích, ứng dụng trong
trường hợp cụ thể theo những đường hướng, cách thức mới mẻ, tích cực, phù hợp
với nội dung và mục tiêu dạy học.
Chương 4: Thực nghiệm sư phạm
Chương 4 sẽ cụ thể hoá các định hướng và các biện pháp đã đề xuất ở chương
3 qua các giáo án cụ thể và triển khai dạy học thực nghiệm và đánh giá nhằm kiểm
chứng tính hiệu quả, tính khả thi của chúng. Từ đó rút ra những kết luận hữu ích
cho việc dạy học TPTS hiện nay ở trường phổ thông.

Đặc biệt, Tự sự học(Trần Đình Sử - chủ biên), tập 1-2 là công trình tập hợp
được nhiều bài viết của nhiều nhà nghiên cứu cả trên lĩnh vực lí thuyết cũng như
ứng dụng. Công trình này đã lược dịch, lí giải, làm rõ quan điểm của những nhà lí
luận trên thế giới về tự sự học và TPTS như vấn đề điểm nhìn, người kể chuyện, cấu
trúc tự sự… Ở công trình này còn có một số bài viết đã sử dụng lí thuyết tự sự để
soi chiếu vào văn bản tác phẩm cụ thể…
Lí thuyết tự sự của nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài như Susanna Onega và
J.A.G.Landa, R.Scholes và R. Kellogg, Mieke Bal cũng đã được nhiều nhà nghiên
cứu Việt Nam trích dịch như công trìnhNhững vấn đề thi pháp của truyện(Nguyễn
Thái Hòa), Phê bình văn học từ lí thuyết hiện đại (Đào Duy Hiệp), Các khái niệm


18

và thuật ngữ của các trường phái nghiên cứu văn học ở Tây Âu và Hoa Kì thế kỉ
XXcủa nhóm những nhà nghiên cứu Nga (chủ biên là I.P Ilin và E.A Tzurganova Lại Nguyên Ân và Đào Tuấn Ảnh dịch).
Ngoài ra, các cuốn Tự sự học: một số vấn đề lí luận và lịch sử (Trần Đình Sử
chủ biên) hay bài viết Tiếp cận Genette qua một vài khái niệm trần thuật (Lê
Phong Tuyết) đã góp phần làm sáng tỏ một số phương diện cụ thể của lí thuyết tự
sự học.
Giáo trình Lí luận văn học(Trần Đình Sử), tập 2, phần Tác phẩm và thể loại:
nghiên cứu về vấn đề khái niệm, phân loại, đặc trưng… của truyện và tiểu thuyết hai thể loại tiêu biểu của loại hình tự sự. Giáo trình còn đề cập đến các vấn đề cơ
bản khác của TPTS như sự kiện, cốt truyện, trần thuật và các yếu tố của trần thuật:
người kể chuyện, ngôi trần thuật, vai trần thuật, điểm nhìn trần thuật, lược thuật,
dựng cảnh, miêu tả chân dung, phân tích, bình luận và giọng điệu. Chương Nhân
vật văn học với các nội dung như khái niệm, đặc trưng, chức năng và các yếu tố của
nhân vật cũng là một vấn đề lí luận quan trọng về TPTS.
Những công trình này cùng với những thành tựu nghiên cứu về tự sự và tác
phẩm tự sự là nền tảng lí luận hết sức quan trọng của đề tài.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu về dạy học tác phẩm tự sự

những thể loại tiêu biểu, có trong chương trình Ngữ văn ở phổ thông. Đây là những
định hướng có tính sát thực với đề tài.
Ngoài ra, những giáo trình, những nghiên cứu về phương pháp dạy học Ngữ
văn ở phổ thông của các tác giả khác như Phan Trọng Luận, Nguyễn Thanh Hùng,
Nguyễn Thị Thanh Hương, Phạm Thị Thu Hương… dù không trực tiếp bàn về vấn
đề dạy học TPTS hoặc chỉ đề cập đến như một đối tượng trong phân môn đọc hiểu
nhưng trong những đề xuất về phương pháp dạy học tác phẩm văn học hay các
chiến thuật, kĩ năng đọc hiểu nói chung cũng đã có lưu ý về thể loại nên cũng là
những gợi ý làm cơ sở quý giá cho việc nghiên cứu của đề tài.
Cụ thể trong Kĩ năng đọc hiểu Văncủa GS. TS. Nguyễn Thanh Hùng, khi bàn
về vấn đề đọc hiểu, tác giả đã xác định tính đặc thù cũng như mô hình đọc hiểu
TPTS theo đặc trưng thể loại. Theo GS, “Trong khi đọc sáng tạo văn xuôi tự sự cần
thấm cái hương vị tự nhiên của lời nói, sự gần gũi của lời văn với sự vật, hiện
tượng. Đọc sáng tạo văn xuôi cần phát huy cần phát huy năng lực tri giác bởi vì văn
xuôi giàu hàm lượng nhận thức trí tuệ… Việc đọc sáng tạo văn xuôi tự sự dường
như là sự tổng hợp của cảm nhận, tri giác và linh cảm.” Nhận định này rõ ràng đã
chỉ ra cái riêng của việc đọc hiểu TPTS. Hơn ở đâu hết, với văn bản tự sự, HS cần
phải huy động mọi năng lực và sự trải nghiệm mới có thể thấu đạt. Công nghệ thông
tin không thể mang lại sự tường minh cho văn bản nghệ thuật nhưng nó giúp HS
trải nghiệm nhiều hơn và phát huy tổng lực năng lượng của bản thân để cảm hiểu
được sâu sắc TPTS. Và đặc biệt, tác giả đã đề xuất mô hình đọc hiểu văn bản tự sự
[44, tr. 90] vừa là một định hướng cho quá trình đọc hiểu vừa là gợi ý tiêu chí đánh
giá hiệu quả đọc hiểu cho cả GV và HS.
Thi pháp học và vấn đề giảng dạy văn học trong nhà trường của Nguyễn Thị
Dư Khánh cũng đã bàn đến vấn đề “thi pháp truyện và vấn đề giảng dạy truyện”.
Tác giả đã chỉ ra các yếu tố đặc trưng thi pháp truyện và một số lưu ý khi giảng dạy
thể loại này ở nhà trường phổ thông như dạy qua “đọc kĩ văn bản”, hướng dẫn tiếp
nhận văn bản trong tính chỉnh thể, trong mối tương quan giữa các yếu tố thi pháp…
Dạy học TPTS còn là một vấn đề quan tâm của nhiều nghiên cứu sinh, học
viên cao học cũng như các thầy cô giáo đang trực tiếp đứng lớp giảng dạy môn Ngữ

giữa dạy học truyện ngắn và sự hỗ trợ của CNTT, tuy nhiên đây chỉ mới là một đề
xuất nhỏ trong nhiều đề xuất khác của luận án.
- Mai Huy Phương (2011), Dạy học đọc hiểu các văn bản sử thi trong
chương trình ngữ văn 10 trung học phổ thông theo đặc trưng thể loại, Luận văn
thạc sĩ, Đại học Sư phạm Huế. Đây cũng là một công trình nghiên cứu chú trọng
khai thác và bám sát đặc trưng thể loại trong quá trình dạy học đọc hiểu các văn bản
sử thi. Cũng như tác giả Trần Thị Kim Tiến, tác giả Mai Huy Phương cũng chỉ rõ
các đặc trưng thể loại sử thi qua các yếu tố giọng điệu, quan niệm nghệ thuật về con
người, thời gian kể chuyện, thủ pháp kể chuyện. tình huống kịch tính… và đặt ra
yêu cầu tổ chức đọc - hiểu phải giúp HS nhận thức được các khía cạnh trên. Do đó,
đây cũng là những tài liệu có giá trị tham khảo cho luận án này về đặc trưng thi
pháp sử thi.
- Đào Thị Ngọc Hà (2011), Vận dụng tri thức lí luận văn học vào dạy đọc
hiểu các tác phẩm văn học Việt Nam sau năm 1975 ở trường trung học phổ


21

thông, Luận văn thạc sĩ, Đại học Sư phạm Huế. Công trình này đề cập đến một vấn
đề có đối tượng và phạm vi nghiên cứu rộng. Đối tượng hướng đến vận dụng tri
thức lí luận văn học nói chung trong đó có tri thức thể loại và phạm vi nghiên cứu là
tác phẩm văn học Việt Nam sau 1975, trong đó có truyện ngắn sau 1975. Như vậy,
nhìn từ góc độ đối tượng, phạm vi nghiên cứu, đề tài này có một phần nhỏ là
"Hướng dẫn học sinh đọc hiểu tác phẩm truyện ngắn theo hướng vận dụng tri thức
về thể loại truyện hiện đại.” có giá trị tham khảo cho đề tài luận án. Ở đây, tác giả
Đào Thị Ngọc Hà cũng đã chỉ ra những đặc trưng cơ bản văn bản truyện hiện đại
sau 1975 trên các yếu tố cấu thành như cốt truyện, nhân vật, trần thuật, thời gian,
không gian, lời văn…
- Vũ Thị Hà (2013), Sử dụng sơ đồ, bảng biểu vào dạy học truyện ngắn Việt
Nam trong chương trình Ngữ văn lớp 11, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Sư phạm Hà

khái quát cho loại hình tự sự nói chung vừa có tính cụ thể cho vấn đề sử dụng công
nghệ một cách hiệu quả, phù hợp với các văn bản tự sự trong SGK ở THPT, đáp
ứng những yêu cầu và đặc trưng của dạy học đổi mới.
1.2. Tình hình nghiên cứu vấn đề khai thác công nghệ, công nghệ thông
tin hỗ trợ dạy học
1.2.1. Trên thế giới
Có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề UDCNTT vào dạy học. Hầu hết các
tài liệu đều khẳng định tính ưu việt và sự cần thiết của sự hỗ trợ này cũng như đề
xuất những hướng ứng dụng một cách hiệu quả trong dạy học. Cụ thể như:
- Teaching tips - Những “bí quyết” dạy học(McKeachie - chủ biên): Đây là
cuốn sách viết về chiến lược, nghiên cứu và lí thuyết cho trường Cao đẳng và Đại
học. Chương 18: Technology and teaching (Công nghệ và dạy học): Chương này
được viết bởi Erping và Matthew Kaplan của trường Đại học Michigan. Hai tác giả
đã giải quyết các vấn đề sau: How will technology enhance teaching and learning?
(Công nghệ nâng cao hiệu quả dạy và học như thế nào”), What considerations go
into teaching with technology? (Những vấn đề cần quan tâm khi dạy học với công
nghệ?), What are the effects of technology on teaching? (Những ảnh hưởng của
công nghệ vào dạy học?) bên cạnh những vấn đề có tính phương pháp luận như:
A system approach to teaching with technology – Tiếp cận hệ thống đối với dạy học
với công nghệ: xác lập mối quan hệ của các yếu tố tham gia vào quá trình dạy học
có sử dụng công nghệ là sinh viên (situdents), người dạy (instructor), phương tiện
công nghệ (technology tools), và nội dung khoá học (course content); Technology
and learning objectives - Công nghệ và các mục tiêu học tập: xác lập mối quan hệ
giữa khả năng của công nghệ (technology capability) và mục tiêu học tập (learning
object) theo cách phân loại của Bloom… Bài viết này cũng đề cập đến những
“mẹo” (tips) sử dụng công nghệ vào dạy học, cả ở lớp cũng như ở nhà, những ví dụ,
gợi ý sử dụng tương ứng với những hình thức công nghệ khác nhau. Dù nghiên cứu
về việc ứng dụng công nghệ vào dạy học nói chung và dành cho đối tượng là sinh
viên nhưng nó cũng là những gợi ý cho tác giả đề tài tham khảo.
- Teaching with Technology - Dạy học với công nghệ (Simon Hooper College of Education University of Minnesota and Lloyd P. Rieber Department of

(Thực hành tốt việc sử dụng hợp lý/hiệu quả thời gian cho nhiệm vụ học tập);
6. Good Practice Communicates High Expectations
(Thực hành tốt việc đặt kỳ vọng cao);
7. Good Practice Respects Diverse Talents and Ways of Learning
(Thực hành tốt việc tôn trọng đa dạng tài năng và phương pháp học tập);
Trong quá trình đề xuất các nguyên tắc trên, tác giả đã dừng lại phân tích và
nhấn mạnh vai trò của công nghệ đối với việc thực hiện các nguyên tắc đó. Có thể
nói, bài viết này đã khẳng định công nghệ có vai trò hết sức quan trọng đối với dạy
học hiện đại. Nó là công cụ, là phương tiện nhưng có tính chất đòn bẩy, thúc đẩy và
góp phần hết sức quan trọng vào sự thành công của việc thực hiện các nguyên tắc
dạy học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học hiện đại.
Đặc biệt, nhiều trang web của nhiều trường đại học trên thế giới có hẳn những
diễn đàn tập hợp rất nhiều bài viết, bài nghiên cứu về vấn đề sử dụng CNTT vào
dạy và học như:
- Why use Technology in Teaching?- Tại sao sử dụng công nghệ trong dạy học?
( />-teaching/why-use-technology-teaching)


24

Bài viết đã đưa ra những lí do cơ bản của việc ứng dụng công nghệ vào dạy
học, trong đó nhận mạnh các lợi ích của nó như: cung cấp nhiều thông tin tạo nên
những bài thuyết trình đa phương tiện giúp người học nhận thức các khái niệm, kiến
thức trong tài liệu học tập một cách dễ dàng và sâu sắc hơn; tăng cường, kích thích
sự tương tác và người học tham gia học tập một cách tích cực…; từ đó đạt đến các
hiệu quả như: khuyến khích người học suy nghĩ như các chuyên gia, trực quan hóa
quá trình suy nghĩ, cung cấp kiến thức mới trên cơ sở kiến thức nền nên họ có thể
nắm được vấn đề từ nguyên lí, lí luận…
- Use of technology in Teaching and learning – Sử dụng công nghệ trong
dạy và học

vào dạy học cũng như khẳng định những ưu điểm nổi bật của nó, đề xuất những
cách thức ứng dụng hỗ trợ cho hoạt động dạy và học. Điều đáng nói ở đây là, những
bài nghiên cứu trên có sự khảo sát xác đáng đối với chính GV của các trường học,
bởi theo họ không ai có thể thấy được sức mạnh tuyệt vời của công nghệ và những
thay đổi cơ bản mà nó tạo ra trong dạy học như GV. Chính người trực tiếp đứng lớp
khẳng định: Họ không bao giờ sử dụng công nghệ chỉ vì những lợi ích của chính
công nghệ mà vì hỗ trợ hoạt động học của chính sinh viên. Do đó, những bài viết
trên đặc biệt nhấn mạnh đến việc ứng dụng công nghệ để tích cực hóa hoạt động và
tăng cường sự tương tác trong lớp học; chú trọng các biện pháp hướng dẫn người
học sử dụng công nghệ để thực hiện nhiệm vụ học tập và tự học…
Những bài viết này thực sự đã có một cái nhìn đúng đắn, hiện đại và tích cực
về tác dụng của công nghệ đối với dạy học cũng như đề xuất những cách thức ứng
dụng theo hướng hoạt động, tương tác, nhấn mạnh vai trò của người học. Nói như
vậy không có nghĩa là họ tuyệt đối hóa sức mạnh của công nghệ. Những bài viết
này cũng đã đề cập đến những khó khăn hay những hạn chế thường gặp phải khi
ứng dụng công nghệ vào dạy học, đó là mất nhiều thời gian, HS dễ lạc hướng, công
nghệ dễ “dẫn GV đến các khu nghỉ dưỡng để sao lưu”; công nghệ thay đổi nhanh
chóng đòi hỏi GV và HS phải cập nhật liên tục…
Đây thực sự là những bài viết ý nghĩa cho người nghiên cứu cũng như giáo
viên và học sinh.
1.2.2. Ở Việt Nam
- Đề tài cấp bộ Tin học và sử dụng máy tính điện tử trong dạy họcdo PGS.TS.
Lê Công Triêm - Trường Đại học Sư phạm Huế chủ trì. Ở đề tài này, các tác giả giới
thiệu về cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc sử dụng máy tính trong dạy học;
thiết kế bài giảng điện tử, sử dụng Internet và Website trong dạy học… Đây là
nguồn tư liệu hữu ích cho việc xác lập cơ sở lí luận và thực tiễn của các công trình
nghiên cứu vấn đề dạy học có sự hỗ trợ của CNTT.
Bên cạnh đó, các bài viết về khai thác, sử dụng CNTT trong dạy học trong
những năm gần đây ở Việt Nam đã có những bước chuyển nhất định. Các vấn đề
nghiên cứu đã trở nên phong phú và đa dạng, với đội ngũ nghiên cứu ngày một đông