Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2
Phần I: MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài
Cơ sở lí luận
Vấn đề môi trường sống hiện nay đã vượt ra ngoài phạm vi sinh thái học thông
thường, mà nó đã trở thành một vấn đề kinh tế - chính trị - xã hội của toàn cầu. Bảo
vệ môi trường trở thành nhiệm vụ cấp bách đối với mọi người, mọi dân tộc, mọi quốc
gia trên Trái Đất. Để giải quyết được vấn đề này thì công việc giáo dục bảo vệ môi
trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, tinh tế nhất, có tính bền vững và
sâu rộng nhất trong số các biện pháp để thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường và phát
triển bền vững đất nước.
Cơ sở thực tiễn
Môn Công nghệ là môn có nhiệm vụ GDMT và có thể GDMT. Nhưng hiện
nay việc GDMT chưa được thực hiện có hiệu quả, và một trong những biện pháp bây
giờ là tích hợp. Chính vì thế tôi nghiên cứu đề tài này nhằm tích hợp GDMT.
Trong số các môn học ở trường THPT thì môn Công Nghệ là một trong những
môn học thực nghiệm, nó cung cấp cho học sinh rất nhiều các kiến thức cơ bản về thế
giới tự nhiên nói chung và về môi trường xung quanh. Vì thế qua môn học này, mỗi
khi cung cấp một đơn vị kiến thức cơ bản có liên quan đến môi trường thì GV có thể
tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào từng đơn vị kiến thức này hoặc từng bài
giảng của mình.
Trên cơ sở tìm tòi những tư liệu về BVMT, thu thập thông tin qua báo đài và
internet, đặc biệt là nắm bắt về phương pháp dạy học có tích hợp GDMT bộ môn
Công Nghệ. Bên cạnh đó dựa vào việc tìm ra những đơn vị kiến thức trong chương
trình Công Nghệ 10 có liên quan đến việc giáo dục BVMT, tôi đã chọn đề tài “Vận
dụng một số biện pháp tích hợp GDMT trong dạy học chương 1- Công Nghệ
10”.
2. Mục đích nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp chuyên gia
7. Những đóng góp của đề tài
- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận của việc tích hợp GDMT trong dạy học Công
nghệ 10.
- Góp phần phản ánh thực trạng GDMT và BVMT trong dạy học Công nghệ ở
trường THPT.
2


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Phân tích nội dung tích hợp GDMT trong phần 1, chương 1: Trồng trọt, lâm
nghiệp đại cương – Công nghệ 10.
- Thiết kế được một số giáo án có ví dụ tích hợp GDMT trong dạy học chương 1 Công nghệ 10.

3


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Phần II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN GDMT TRONG DẠY HỌC CÔNG NGHỆ 10
1.1. Khái niệm về môi trường và ô nhiễm môi trường

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Sự ô nhiễm môi trường có thể là hậu quả của các hoạt động tự nhiên, hoạt động núi
lửa, thiên tai lũ lụt, bão,…hoặc các hoạt động do con người thực hiện trong công
nghiệp, giao thông, chiến tranh và công nghệ quốc phòng.
- Sự gia tăng chất thải độc hại do con người sử dụng quá nhiều loại hoá chất mới
trong các ngành sản xuất công - nông nghiệp cũng như để đáp ứng các nhu cầu
sinh hoạt, trong khi chưa có biện pháp kiểm soát hữu hiệu, đặc biệt là các chất
phân huỷ ảnh hưởng đến khả năng tự thanh lọc của môi trường.
Chất gây ô nhiễm môi trường rất đa dạng về nguồn gốc và chủng loại, tuy vậy
chúng được phân chia thành ba nhóm lớn: chất thải rắn, chất thải lỏng và chất thải
khí. Mỗi dạng có thể chứa đựng nhiều chất, từ các hoá chất, các kim loại nặng, đến
chất phóng xạ và vi trùng. Nhiệt cũng là tác nhân trực tiếp hay gián tiếp gây nên sự ô
nhiễm môi trường.
Đối tượng gây ô nhiễm môi trường chủ yếu là hoạt động sản xuất của nhà máy
trong các khu công nghiệp, hoạt động làng nghề và sinh hoạt tại các đô thị lớn. Ô
nhiễm môi trường bao gồm 3 loại chính là: ô nhiễm đất, ô nhiễm nước và ô nhiễm
không khí.
Ngoài ra, ô nhiễm môi trường còn ảnh hưởng và làm suy giảm rừng và độ che
phủ thảm thực vật, môi trường biển ven bờ và đa dạng sinh học.
1.2.2. Khái niệm GDMT
Giáo dục môi trường là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục chính
quy và không chính quy nhằm giúp con người có được sự hiểu biết, kỹ năng và giá trị
tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững về sinh thái.
Giáo dục môi trường cũng được quan niệm là: “Một quá trình thường xuyên qua
đó con người nhận thức được môi trường của họ và thu được kiến thức, giá trị, kỹ
năng, kinh nghiệm cùng quyết tâm hành động giúp họ giải quyết các vấn đề môi
trường hiện tại và tương lai, để đáp ứng các yêu cầu của các thế hệ hiện nay mà
5


phù hợp của thái độ và quan niệm của người học về các vấn đề môi trường.
- Xây dựng ý thức trách nhiệm, nghĩa là thái độ và quan niệm về giá trị phải
được thể hiện thành ý thức trách nhiệm, cam kết của người học đối với các
vấn đề MT cụ thể mà họ gặp.
6


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Tăng cường hiểu biết về các vấn đề MT cần xử lý cũng như cần phòng ngừa
và khả năng khoa học, công nghệ, quản lý để thực hiện các việc này.
- Cung cấp kỹ năng: Đó là những kỹ năng cụ thể để quan sát, phân tích, quyết
định, hành động, và tổ chức hành động.
- Khuyến khích hành động: Các nội dung nêu trên cần được thể hiện trong thực
tế thành hành động cụ thể của người học.
1.2.6. Phương pháp GDMT
Thường chú ý sử dụng 7 phương pháp sau:
- Giáo dục qua kinh nghiệm thực tế của người học, người học được tiếp xúc
trực tiếp với đối tượng học tập nghiên cứu.
- Tham quan, khảo sát thực địa.
- Phương pháp giải quyết vấn đề.
- Nghiên cứu những vấn đề môi trường thực tế,những trường hợp cụ thể của địa
phương hoặc cơ sở nơi người học ở hoặc làm việc.
- Học tập theo thực tiễn dự án.
- Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.
- Phát triển thái độ, cách ứng sử, đạo đức cần có về MT cụ thể thông qua lồng
ghép các vấn đề giá trị trong bài giảng, giảng giải ý nghĩa trong và ngoài bài
giảng.

 Trong quá trình dạy học Công nghệ ở trường THPT, GV cần chú ý phát triển các
kĩ năng nhận thức sau:
a. Kĩ năng quan sát
b. Kĩ năng làm thí nghiệm
c. Phát triển các biện pháp, phương pháp tư duy lôgic
1.3.3. Nhiệm vụ giáo dục
Trong quá trình dạy học, môn Công nghệ cũng góp phần vào nhiệm vụ giáo dục
cho HS, bao gồm các nội dung sau:
-

Giáo dục thế giới quan khoa học

-

Giáo dục đạo đức

-

Giáo dục lao động

-

Gáo dục hướng nghiệp

-

Giáo dục môi trường

 Ba nhiệm vụ dạy học có mối quan hệ khăng khít với nhau, không tách rời nhau và
phải thực hiện đồng thời trong từng tiết học, từng chương và cả quá trình dạy học.

Chương 2

TÍCH HỢP GDMT TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG 1,
CÔNG NGHỆ 10 - THPT
2.1. Khái niệm tích hợp
Tích hợp (integration) có nghĩa là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp
 Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có
hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học
khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên
cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học
hoặc các hợp phần của bộ môn đó.
Tích hợp trong phạm vi giáo dục bảo vệ môi trường là một khái niệm chung, nói
về một phương thức, một cách tiến hành giảng dạy về môi trường cho HS. Cách này
không đòi hỏi phải có một môn học riêng, bởi vì các kiến thức GDMT được đưa xen
vào nội dung các môn học đã có ở trường phổ thông. Tích hợp là một cách có hệ
thống các kiến thức giáo dục BVMT và kiến thức môn học thành một nội dung
thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau dựa trên những mối liên hệ về lí luận và thực
tiễn được đề cập trong bài học. Như vậy, kiến thức giáo dục BVMT không phải
muốn đưa vào bài học nào cũng được, mà phải căn cứ vào nội dung của bài học có
liên quan với vấn đề môi trường mới có thể tìm chỗ thích hợp để đưa vào.
2.2. Phương pháp tích hợp GDMT trong dạy học
Dạy học Công nghệ theo định hướng tích hợp vẫn theo đuổi quan điểm “lấy
HS làm trung tâm”, tích cực hoá hoạt động học tập của HS trong mọi mặt, mọi khâu
của quá trình dạy học; tìm mọi cách phát huy năng lực tự học, năng lực sáng tạo của
HS.
Các dạng tích hợp GDMT:
•

Dạng lồng ghép: Ở dạng này, các kiến thức giáo dục BVMT đã có trong chương
trình và SGK và trở thành một bộ phận kiến thức môn học.

Nội dung tích hợp
Nguyên nhân trực tiếp gây xói mòn

dụng đất xám bạc màu, đát xói

đất là lượng mưa và địa hình của đất,

mòn mạnh trơ sỏi đá.

nhưng nguyên nhân sâu xa là hiện
tượng phá rừng, đặc biệt là rừng đầu
nguồn từ đó nhấn mạnh biện pháp
trồng rừng và bảo vệ rừng đầu nguồn.
Từ đó HS thấy được vai trò, tầm quan
trọng của rừng đầu nguồn, có thái độ
tích cực trong việc bảo vệ rừng và tài
nguyên đất. Giáo dục ý thức bảo vệ
tài nguyên đất và rừng.
11


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Bài 12: Đặc điểm, tính chất, kĩ

Tình trạng sử dụng phân bón hiện nay

thuật sử dụng một số loại phân

phải là biện pháp duy nhất để tiêu diệt
sâu, bệnh hại mà còn nhiều biện pháp
không gây hại môi trường mà vẫn đạt
được kết quả. Sử dụng hợp lí thuốc
hóa học.

Bài 18: Thực hành: Pha chế

Giáo dục học sinh ý thức trong việc

dung dịch Booc đô phòng trừ

sử dụng thuốc hoá học phòng trừ sâu

nấm hại .

bệnh, ý thức xử lí các chai lọ đựng
thuốc,…

12


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp
Bài 19: Ảnh hưởng của thuốc

Trường ĐHSP Hà Nội 2
Thấy được rõ tác hại của thuốc hóa

hóa học bảo vệ thực vật đến quần học bảo vệ thực vật không chỉ tác
thể sinh vật và môi trường.

trong các môn học và thông qua các hoạt động ngoại khóa...
- Tuy nhiên một số giáo viên thuộc nhiều môn học thực hiện nội dung tích hợp giáo
dục bảo vệ môi trường vào trong các tiết học còn ít.
- Một số giáo viên chưa hướng dẫn các em liên hệ những kiến thức đã học với thực
tiễn, chưa rút ra được những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn sau khi được học
lý thuyết.
13


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Một số giáo viên đã có liên hệ thực tiễn, tuy nhiên còn ít và hiệu quả giáo dục
chưa cao.
- Việc cập nhật thông tin, số liệu, sự kiện của địa phương ở một số giáo viên chưa
liên tục vì vậy quá trình vận dụng để tích hợp giáo dục môi trường còn nhiều hạn
chế.
 Thông qua việc dự giờ và trao đổi với GV dạy bộ môn Công nghệ 10 về vấn đề
tích hợp GDMT trong dạy học, tôi nhận thấy môn Công nghệ ở trường phổ thông
nói chung và môn Công nghệ 10 nói riêng đến nay vẫn chưa được quan tâm đúng
mức, do thiếu thốn về cơ sở vật chất và ảnh hưởng của tâm lí phân biệt môn
chính, môn phụ nên GV chưa nhiệt tình trong giảng dạy. Đa số GV vẫn sử dụng
phương pháp thuyết trình - thông báo, chú trọng truyền đạt kiến thức lí thuyết
chưa quan tâm đến việc rèn luyện kĩ năng và phát triển tư duy của HS. Nhiều GV
chưa chú trọng đến việc tích hợp kiến thức GDMT, còn lúng túng trong việc liên
hệ với thực tiễn, lựa chọn phương pháp thích hợp để thực hiện nhiệm vụ GDMT.
 Đối với học sinh:
-


học sinh về bộ môn còn coi nhẹ.

15


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2
Chương 3

MỘT SỐ BIỆN PHÁP TÍCH HỢP GDMT VÀ THIẾT KẾ BÀI GIẢNG
TRONG CHƯƠNG 1 - CÔNG NGHỆ 10
3.1.Một số biện pháp tích hợp GDMT
3.1.1. Phương pháp nêu tình huống có vấn đề
 Đặc trưng của dạy học nêu vấn đề: GV đưa ra trước HS một hay hệ thống các
tình huống có chứa đựng mâu thuẫn nhận thức làm nảy sinh những băn khoăn
thắc mắc và nhu cầu tìm hiểu giải quyết các vấn đề. Sau đó đưa ra các giả thuyết
và lần lượt giải quyết vấn đề bằng cách bác bỏ những giả thuyết sai, xác nhận giả
thuyết đúng và rút ra kết luận khoa học.
 Tình huống có vấn đề: Là trạng thái tâm lí đặc biệt, trong đó HS tiếp thu những
mâu thuẫn khách quan như một mâu thuẫn chủ quan làm nảy sinh những nhu cầu
nhận thức và kích thích tư duy sáng tạo.
Vấn đề học tập: kiến thức cũ mâu thuẫn với kiến thức mới.
 Cách tạo tình huống có vấn đề:
- Đưa ra những hiện tượng mâu thuẫn với những kiến thức sẽ học.
- Đưa ra các hiện tượng thực tiễn mâu thuẫn với kiến thức sẽ học.
- Đưa ra những hiện tượng nghịch lí nhưng nó là một hiện thực.
- Đưa ra nhiều phương án nhưng HS chỉ được lựa chọn một phương án.
 Các bước của dạy học nêu vấn đề:
 Tạo tình huống có vấn đề

phản hồi từ phía HS và cũng cần hướng dẫn để giúp HS có thể phát hiện ra nội
dung kiến thức.
3.1.3. Thảo luận nhóm
Thảo luận nhóm là phương pháp nhằm giúp HS tham gia một cách chủ động,
tích cực vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho HS có thể chia sẻ kinh nghiệm hay ý
kiến để giải quyết một vấn đề nào đó.
Lớp được chia thành các nhóm nhỏ, hoạt động theo nhóm (mỗi nhóm 6-8 người)
được duy trì ổn định trong cả tiết học hay thay đổi tùy theo hoạt động. Các nhóm
được giao cùng nhiệm vụ hoặc các nhiệm vụ khác nhau.
Các bước tiến hành:
 Bước 1: Làm việc chung cả lớp: GV nêu vấn đề, phân công nhiệm vụ cho các
nhóm, cung cấp nguồn tài liệu tham khảo.
17


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

 Bước 2: Làm viêc theo nhóm:
- Từng cá nhân làm việc độc lập
- Trao đổi ý kiến trong nhóm (chú ý: Mỗi nhóm bầu một nhóm trưởng và thư ký
ghi chép các ý kiến thảo luận).
- Các nhóm báo cáo thảo luận dưới hình thức: nói, bài viết, kết hợp hình ảnh.
- Trong quá trình thảo luận GV làm nhiệm vụ quan sát, theo dõi và không tham
gia thảo luận.
 Bước 3: Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp
- Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả
- Thảo luận chung.
- GV tổng kết ý kiến của các nhóm..

3.1.5. Dạy học ngoại khóa
Ở nước ta, hình thức dạy học ngoại khóa từ trước đến nay còn khá là mới mẻ và
chưa phổ biến. Ở nhiều nước trên thế giới, việc GDBVMT cho HS qua hình thức này
rất được chú ý. Vì đây là cơ hội để HS tiếp cận với thiên nhiên, ứng dụng những kiến
thức môi trường đã học vào thực tế môi trường tự nhiên, phát triển khả năng đôc lập
của HS, giúp HS tự tổ chức việc tìm hiểu, nhận xét, thảo luận các vấn đề về môi
trường và các hoạt động bảo vệ môi trường. Chính những hoạt động này dễ dàng giúp
HS có ý thức BVMT. Hoạt động ngoại khóa có thể tiến hành với nhiều hình thức
khác nhau:
- Tổ chức nói chuyện giao lưu về môi trường.
- Tổ chức thi tìm hiểu về môi trường địa phương, đố vui về môi trường.
- Tổ chức xem phim về môi trường.
- Nghiên cứu môi trường địa phương.
- Tổ chức hoạt động BVMT trường học và môi trường địa phương theo chế độ
thường xuyên hay định kỳ...
- Tổ chức tham quan về môi trường
- Giáo dục cho HS làm các bài tập thực hành ở nhà
Ví dụ: Tìm hiểu về tình hình ô nhiễm môi trường ở địa phương.
• Các khu vực bị ô nhiễm ở địa phương
• Các tác nhân gây ô nhiễm
• Mức độ ô nhiễm
• Hậu quả của ô nhiễm gây ra.
• Đề xuất biện pháp khắc phục.
19


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2


- Xác định được thực trạng GDMT trong dạy học Công nghệ ở một số trường
THPT.
- Chỉ ra được các địa chỉ nội dung và phương thức tích hợp GDMT trong dạy học
chương 1, Công nghê 10 – THPT.
- Phân tích được một số biện pháp tích hợp GDMT, trên cơ sở đó đã thiết kế được
một số giáo án có tích hợp GDMT trong dạy học chương1, Công nghệ 10 –
THPT.
2. Đề nghị
- Ngoài việc tích hợp và lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào các môn
học, nhà trường phổ thông cần tổ chức nhiều hoạt động ngoại khoá dưới hình
thức phong phú như: tổ chức thi tìm hiểu về môi trường, trồng cây xanh,…Đồng

21


Tóm tắt khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

thời nên phát huy vai trò của tổ chức Đoàn, phối hợp triển khai hoạt động dọn
dẹp vệ sinh trường, lớp, xây dựng cảnh quan nhà trường,….
- Việc giáo dục ý thức trách nhiệm và tình cảm vì môi trường cho học sinh trên cơ
sở giáo dục tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước.Giáo dục môi
trường phải luôn đi đôi với giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, hình thành cho
các em những thói quen tốt,…
- Môn công nghệ có nhiều nội dung liên quan đến các vấn đề thực tế, để tích hợp
giáo dục bảo vệ môi trường hiệu quả: Nhà trường cần tổ chức cho học sinh tham
quan thâm nhập thực tế các cơ sở công nghiệp,…nên tạo điều kiện thuận lợi cho
học sinh các trường tham quan thực tế nhất là các cơ sở tại địa phương.
- Cần chỉ ra các địa chỉ, nội dung và phương thức tích hợp GDMT trong các