Học viện Tài chính

i

Luận văn tốt nghiệp

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu,
kết quả nêu trong luận văn là trung thực, xuất phát từ tình hình thực tế của
đơn vị thực tập.

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Liên

SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

ii

Luận văn tốt nghiệp

MỤC LỤC

SV: Nguyễn Thị Liên


:

Xuất nhập khẩu

WCO

:

Tổ chức Hải quan thế giới (World customs organization)

SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

iv

Luận văn tốt nghiệp

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Số lượng tờ khai và kim ngạch XNK ...........................................28
Bảng 2.2. Thống kê kim ngạch XNK đối với hàng gia công .......................29
Bảng 2.3. Số lượng tờ khai điện tử ...............................................................29
Bảng 2.4. Kết quả thu thuế từ năm 2010 đến năm 2012 ..............................31
Bảng 2.5. Bảng kết quả thanh khoản từ năm 2010 đến năm 2012 ...............35
Bảng 2.6. So sánh công tác thanh khoản hợp đồng nhận gia công hàng hóa cho
thương nhân nước ngoài thủ công và công tác thanh khoản hợp đồng nhận gia
công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài trên máy .................................37

Trong quy trình kiểm tra giám sát Hải quan đối với hàng hóa gia công
cho thương nhân nước ngoài, công tác thanh khoản hợp đồng gia công là một
khâu nghiệp vụ khá quan trọng không thể thiếu, giúp cơ quan Hải quan nắm
bắt được số lượng nguyên phụ liệu nhập khẩu có được doanh nghiệp sử dụng
vào sản xuất hàng gia công để xuất khẩu hay không, nhằm tránh lợi dụng trốn
thuế nhập khẩu.

SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

2

Luận văn tốt nghiệp

Từ những nhận định trên em mạnh dạn chọn đề tài: “ Công tác thanh
khoản hợp đồng nhận gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài tại
Chi cục Hải quan quản lý hàng đầu tư - gia công Hà Nội”.
Đề tài nhằm mục đích nghiên cứu công tác thanh khoản hợp đồng nhận
gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài tại Chi cục Hải quan quản lý
hàng đầu tư - gia công Hà Nội, từ đó tìm ra nguyên nhân và giải pháp thiết
thực nhất nâng cao hiệu quả công tác thanh khoản hợp đồng nhận gia công
hàng hóa cho thương nhân nước ngoài.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nguyên vật liệu nhập khẩu, sản phẩm
xuất khẩu và các vấn đề khác liên quan tới công tác thanh khoản hợp đồng gia
công.
Do em được phân công thực tập tại Chi cục Hải quan quản lý hàng đầu

thiếu sót. Em kính mong nhận được sự giúp đỡ của các thầy, cô giáo và các
cán bộ, công chức thuộc Chi cục Hải quan quản lý hàng đầu tư – gia công Hà
Nội để bài luận văn của em được hoàn thiện và có thể góp phần ứng dụng
trong thực tiễn.
Em xin chân thành cảm ơn!

SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

4

Luận văn tốt nghiệp

CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC THANH
KHOẢN HỢP ĐỒNG NHẬN GIA CÔNG HÀNG HÓA CHO
1.1.

THƯƠNG NHÂN NƯỚC NGOÀI
Những vấn đề cơ bản về hàng hóa nhận gia công cho thương nhân

nước ngoài
1.1.1. Gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài
1.1.1.1. Khái niệm
Gia công được hiểu là việc bỏ sức để làm ra một sản phẩm mới hay thực
hiện một số công đoạn trong quá trình sản xuất trên cơ sở nguyên phụ liệu

phẩm.
- “Phụ liệu” là phần nguyên liệu tham gia tạo nên sản phẩm gia công
nhưng không phải thành phần chính của sản phẩm.
“Vật tư gia công” là các loại sản phẩm, bán thành phẩm tham gia vào
quá trình sản xuất sản phẩm gia công nhưng không trực tiếp cấu thành sản
phẩm gia công. Vật tư gia công bao gồm cả bao bì hoặc vật liệu làm bao bì
chứa sản phẩm gia công.
“ Phế liệu gia công” là nguyên liệu, vật tư, máy móc, thiết bị bị loại ra
trong quá trình gia công được thu hồi để làm nguyên liệu cho một quá trình
sản xuất khác.
“ Phế thải gia công” là nguyên liệu, phụ liệu bị loại ra trong quá trình
gia công mà không còn giá trị sử dụng.
“ Phế phẩm gia công” là sản phẩm không đạt tiêu chuẩn kĩ thuật (quy
cách, kích thước, phẩm chất, …) theo thỏa thuận của hợp đồng/phụ lục hợp
đồng gia công, bị loại ra trong quá trình gia công.
“ Định mức sản xuất sản phẩm gia công theo thỏa thuận trong hợp
đồng” bao gồm:
“ Định mức sử dụng nguyên liệu” là lượng nguyên liệu cần thiết, hợp lý
để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm gia công;
“ Định mức vật tư tiêu hao” là lượng vật tư tiêu hao cho sản xuất một
đơn vị sản phẩm gia công;
“ Tỷ lệ hao hụt nguyên liệu hoặc vật tư” là lượng nguyên liệu hoặc vật
tư hao hụt bao gồm hao hụt tự nhiên, hao hụt do tạo thành phế liệu, phế phẩm,
phế thải gia công (trừ phế liệu, phế thải đã tính vào định mức sử dụng) tính
theo tỷ lệ % so với định mức sử dụng nguyên liệu hoặc định mức vật tư tiêu
hao.
SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


nước ngoài như sau:
Gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài là một hành vi thương
mại mà người đặt gia công - chủ hàng nước ngoài giao cho người nhận gia
SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

7

Luận văn tốt nghiệp

công- doanh nghiệp Việt Nam nguyên liệu, vật tư, bán thành phẩm…. để sản
xuất, chế biến, lắp ráp ra sản phẩm mới, hoặc bán thành phẩm theo mẫu mã,
tiêu chuẩn kĩ thuật do người đặt gia công quy định, sau đó xuất trả chủ hàng
nước ngoài, hoặc bên thứ ba khác do bên đặt gia công chỉ định. Doanh
nghiệp Việt Nam nhận gia công được trả một khoản thù lao gia công theo
thỏa thuận giữa hai bên.
1.1.1.2. Đặc điểm của gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài
Hoạt động gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài mang các đặc
điểm của hoạt động gia công nói chung:
- Là một hoạt động thương mại.
- Hàng hóa gia công cho thương nhân nước ngoài có hai thuộc tính là giá
trị và giá trị sử dụng.
- Nội dung gia công gồm: sản xuất, chế biến, chế tác, sửa chữa, tái chế,
lắp ráp, phân loại, đóng gói hàng hóa…..theo yêu cầu bằng nguyên liệu của
bên đặt gia công.
- Hoạt động sản xuất gắn liền với tiêu thụ hàng hóa, bên đặt gia công là

thời điểm hợp đồng gia công hết hiệu lực và thông báo phụ lục này với cơ
quan Hải quan trước hoặc cùng thời điểm thương nhân Việt Nam làm thủ tục
xuất khẩu, nhập khẩu lô hàng đầu tiên theo phụ lục hợp đồng.
Nếu một hợp đồng gia công có thời hạn hiệu lực trên một năm thì tách
hợp đồng thành nhiều phụ lục để thực hiện. Thời gian thực hiện của mỗi phụ
lục không quá một năm. Trường hợp đặc biệt, thời gian gia công một sản
phẩm vượt quá một năm thì hợp đồng/phụ lục hợp đồng gia công thực hiện
theo từng sản phẩm (như gia công đóng tàu, sửa chữa tàu biển...).
Hợp đồng nhận gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài là sự
thỏa thuận giữa hai bên đặt gia công và nhận gia công, theo đó bên nhận gia
công (ở Việt Nam) thực hiện công việc để tạo sản phẩm theo yêu cầu của bên
đặt gia công (ở nước ngoài) còn bên đặt gia công nhận sản phẩm và trả tiền
công. Hợp đồng nhận gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài phải
được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương
đương như fax, điện báo, thông điệp dữ liệu…
1.1.3.

Vai trò của hoạt động gia công hàng hóa cho thương nhân

nước ngoài
Ngày nay, gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài khá phổ biển
ở nhiều nước, đặc biệt là các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Hoạt
SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

9

vào phân công lao động quốc tế, khai thác được nguồn tài nguyên đặc biệt là
giải quyết được vấn đề việc làm cho xã hội.
Tạo điều kiện để từng bước thiết lập nền công nghiệp hiện đại và quốc tế
hóa:
- Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện
đại hóa.
SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

10

Luận văn tốt nghiệp

- Nhận được thiết bị hay công nghệ mới về cho nước mình, nhằm xây
dựng một nền công nghiệp dân tộc.
- Đem lại nguồn thu ngoại tệ, giảm sự mất cân đối trong thanh toán
quốc tế…
Đối với Việt Nam, nhờ vận dụng phương thức gia công hàng hóa cho
thương nhân nước ngoài đã khai thác được mặt lợi thế rất lớn về lao động và
đã thu hút được thiết bị, kĩ thuật, công nghệ tiên tiến phục vụ cho quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, giải quyết vấn đề việc làm và cải
thiện đời sống nhân dân. Tiếp cận và học hỏi các kiểu quản lý mới, mở rộng
thị trường tiêu thụ, tăng cường các mối kinh tế đối ngoại với các nước.
Tuy nhiên, hoạt động gia công ở Việt Nam cũng còn tồn tại những nhược
điểm như:
-


Học viện Tài chính
1.2.1.

11

Luận văn tốt nghiệp

Khái niệm, đặc điểm và nguyên tắc của công

tác thanh khoản hợp đồng nhận gia công hàng hóa cho
thương nhân nước ngoài
 Khái niệm:
Theo quy định của Nhà nước, Hải quan quản lý đăng ký hợp đồng gia
công, kiểm tra và giám sát nguyên phụ liệu nhập khẩu và hàng gia công xuất
khẩu.
Quy trình thủ tục Hải quan đối với hàng hóa gia công cho thương nhân
nước ngoài có thể chia làm năm giai đoạn đó là:
- Thông báo hợp đồng gia công
- Thông báo, điều chỉnh, kiểm tra định mức
- Nhập khẩu nguyên liệu, vật tư gia công
- Xuất khẩu sản phẩm gia công
- Thanh khoản hợp đồng gia công.
Sau toàn bộ quá trình gia công chế biến, bên nhận gia công phải làm thủ
tục thanh khoản hợp đồng gia công. Thanh khoản hợp đồng nhận gia công
hàng hóa cho thương nhân nước ngoài là khâu cuối cùng trong quy trình kiểm
tra, giám sát Hải quan đối với hàng hóa gia công cho thương nhân nước
ngoài. Đây là khâu nghiệp vụ khá quan trọng, công chức Hải quan tiến hành
kiểm tra lại quá trình thực hiện hợp đồng của doanh nghiệp căn cứ vào số
lượng và định mức, số thành phẩm thực tế xuất khẩu, tính thuế (nếu có) và

của Giám đốc doanh nghiệp. Trong quá trình thực hiện hợp đồng gia công, Hải
quan không kiểm tra định mức từng mã hàng, nhưng khi có căn cứ chứng tỏ
định mức ghi trong hợp đồng/phụ lục hợp đồng gia công và khai báo với Hải
quan không chính xác, không trung thực, Hải quan sẽ tiến hành kiểm tra định
mức, nếu phát hiện sai phạm, doanh nghiệp sẽ bị xử lý theo quy định của pháp
luật. Theo Luật Hải quan, trong trường hợp phát hiện có dấu hiện vi phạm pháp
luật Hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu đã được thông quan, cơ
quan Hải quan được áp dụng kiểm tra sau thông quan.
 Nguyên tắc:
Căn cứ để thanh khoản hợp đồng gia công là lượng nguyên liệu, phụ
liệu, vật tư nhập khẩu, lượng sản phẩm xuất khẩu theo định mức sử dụng
nguyên liệu, phụ liệu, vật tư, định mức vật tư tiêu hao và tỷ lệ hao hụt doanh
nghiệp đã đăng ký với cơ quan Hải quan. Công tác thanh khoản phải được

SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

13

Luận văn tốt nghiệp

thực hiện theo đúng quy trình thủ tục Hải quan và tuân thủ các quy định của
pháp luật.
Đối với những hợp đồng gia công có nguyên liệu dư thừa, phế liệu, phế
phẩm, máy móc, thiết bị mượn được xử lý theo sự thỏa thuận trong hợp đồng
gia công và quy định của pháp luật Việt Nam.

SV: Nguyễn Thị Liên

Công chức kiểm tra yêu cầu thanh khoản
Kiểm tra hồ sơ thanh khoản Lớp: CQ47/05.04
Xác nhận hoàn thành thanh khoản


Học viện Tài chính

Luận văn tốt nghiệp

14

Sơ đồ 2: Quy trình thanh khoản hợp đồng/ phụ lục hợp đồng gia công còn
nguyên liệu vật tư dư thừa, phế liệu, phế phẩm, máy móc thiết bị thuê, mượn phục
vụ gia công

Tiếp nhận, kiểm tra yêu cầu
thanh khoản

Công chức kiểm tra yêu cầu
thanh khoản

Kiểm tra hồ sơ thanh khoản

Xử lý nguyên liệu, vật tư dư
thừa, phế liệu, phế phẩm, máy
móc, thiết bị thuê mượn phục
vụ gia công


Nội dung sau:
- Kiểm tra thời hạn khai đề nghị thanh khoản;
- Kiểm tra, đối chiếu kết quả thanh khoản tại Hệ thống và nội dung đề
nghị thanh khoản của doanh nghiệp.
Căn cứ kết quả đánh giá quản lý tuân thủ của thương nhân trong công tác
thanh khoản hợp đồng gia công để xử lý như sau:
a) Đối với các thương nhân đáp ứng các tiêu chí xác định thương nhân
chấp hành tốt pháp luật về hải quan thì:
a1) Nếu kết quả kiểm tra, đối chiếu phù hợp thì phản hồi thông tin chấp
nhận kết quả thanh khoản cho người khai hải quan; yêu cầu người khai hải
quan xử lý nguyên liệu, vật tư dư thừa, phế liệu, phế phẩm; máy móc, thiết bị
thuê mượn phục vụ hợp đồng gia công (nếu có) theo quy định và chuyển sang
Bước 4.
a2) Nếu kết quả kiểm tra, đối chiếu không phù hợp thì báo cáo Chi cục
trưởng quyết định việc yêu cầu người khai hải quan nộp hồ sơ thanh khoản
SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

16

Luận văn tốt nghiệp

theo quy định để kiểm tra chi tiết; phản hồi thông tin, nêu rõ lý do cho người
khai hải quan.
b) Đối với thương nhân không đáp ứng các tiêu chí xác định thương nhân
chấp hành tốt pháp luật về hải quan để phân loại hồ sơ thanh khoản hoặc thương


Luận văn tốt nghiệp

khai hải quan xử lý nguyên liệu, vật tư dư thừa, phế liệu, phế phẩm; máy móc,
thiết bị thuê mượn phục vụ hợp đồng gia công theo quy định.
Bước 4: Kiểm tra việc xử lý nguyên liệu, vật tư dư thừa, phế liệu, phế
phẩm; máy móc, thiết bị thuê mượn phục vụ hợp đồng gia công:
Công chức tiếp nhận yêu cầu thanh khoản thực hiện tiếp nhận, kiểm tra
văn bản thông báo đã hoàn thành thủ tục xử lý nguyên liệu, vật tư dư thừa,
phế liệu, phế phẩm; máy móc, thiết bị thuê mượn phục vụ hợp đồng gia công
và các hồ sơ kèm theo văn bản thông báo.
Nếu kết quả kiểm tra hồ sơ xử lý nguyên liệu, vật tư dư thừa, phế liệu,
phế phẩm; máy móc, thiết bị thuê mượn phục vụ hợp đồng gia công:
- Không phù hợp: Phản hồi thông tin để người khai hải quan tiếp tục xử
lý theo quy định.
- Phù hợp: Chấp nhận kết quả xử lý và chuyển sang Bước 5 để thực hiện
xác nhận hoàn thành thanh khoản.
Thời hạn làm thủ tục hải quan đối với nguyên liệu dư thừa; máy móc,
thiết bị tạm nhập; phế liệu, phế phẩm là:
Chậm nhất 30 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan Hải quan hoàn thành
việc kiểm tra, đối chiếu hồ sơ thanh khoản, thương nhân làm thủ tục hải quan
để giải quyết số nguyên liệu, vật tư dư thừa; máy móc, thiết bị tạm nhập; phế
liệu, phế phẩm, phế thải (nếu có).
Hình thức xử lý nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị dư thừa:
- Bán tại Việt Nam: Thực hiện xuất nhập khẩu tại chỗ.
- Xuất khẩu trả ra nước ngoài: Thực hiện như đối với lô hàng xuất
khẩu thương mại.
- Chuyển sang hợp đồng gia công khác: Thực hiện chuyển tiếp.
- Biếu, tặng: Thực hiện nhập khẩu phi thương mại.
- Tiêu hủy: Có văn bản thông báo hải quan, hải quan giám sát.

thống; phản hồi “Thông báo chấp nhận kết quả thanh khoản” cho người khai
hải quan và xác nhận trên hồ sơ thanh khoản (ghi ngày, tháng, năm; ký tên,
đóng dấu công chức tại 02 Bảng thanh khoản hợp đồng gia công); trả doanh
nghiệp 01 bản, lưu 01 bản cùng bộ hồ sơ thanh khoản.
Nội dung xác nhận tại Bảng thanh khoản hợp đồng gia công phải ghi rõ
nguyên liệu dư thừa; máy móc, thiết bị thuê, mượn (nếu có) đã chuyển sang hợp
đồng/phụ kiện hợp đồng gia công nào, theo tờ khai nào, hoặc đã tái xuất/tiêu thụ
nội địa, biếu tặng theo tờ khai nào, phế liệu, phế phẩm đã tiêu thụ nội địa/biếu
tặng/tái xuất theo tờ khai nào hoặc đã tiêu hủy theo biên bản nào.
Thời gian xác nhận hoàn thành thủ tục thanh khoản:
-

Trường hợp hợp đồng/phụ lục hợp đồng không có nguyên liệu, vật tư

dư thừa; máy móc, thiết bị thuê, mượn; phế liệu, phế thải:

SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

19

Luận văn tốt nghiệp

Chậm nhất 01 ngày làm việc sau khi hoàn thành việc kiểm tra, đối chiếu, lãnh
đạo Chi cục xác nhận hoàn thành thủ tục thanh khoản trên Hệ thống xử lý dữ
liệu điện tử hải quan và xác nhận trên hồ sơ thanh khoản trong trường hợp có

Luật Hải quan số 29/2001/QH10 ngày 29/06/2001; Luật sửa đổi bổ sung
một số điều của Luật Hải quan số 42/2005/QH11 ngày 29/11/2006.
Luật thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14/06/2005.
SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04


Học viện Tài chính

20

Luận văn tốt nghiệp

Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 45/2005/QH11 ngày 14/06/2005;
Luật quản lý thuế số 78/2006/QH11 ngày 29/11/2006.
Nghị định 154/2005/NĐ-CP ngày 15/12/2005 của Chính Phủ quy định
chi tiết một số Điều của Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát
hải quan.
Nghị định 12/2006/NĐ-CP ngày 23/01/2006 quy định chi tiết luật
Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế và hoạt động đại lý, mua
bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nước ngoài: Quy định tại Điều 29, 30,
31, 32, 33, 34, 35, Mục 1 về nhận gia công hàng hóa cho thương nhân nước
ngoài.
Nghị định số 85/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính Phủ quy định
chi tiết thi hành Luật quản lý thuế.
Nghị định số 18/2009/NĐ-CP ngày 18/02/2009 của Chính Phủ quy định
việc sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 97/2007/NĐ-CP ngày 07 tháng
6 năm 2007 của Chính phủ quy định việc xử lý vi phạm hành chính và cưỡng
chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan.

mại.
Một số công văn khác của Tổng cục Hải quan.
1.3.2.

Vai trò của quản lý Nhà nước về Hải quan đối với hàng hóa

gia công cho thương nhân nước ngoài
Mục tiêu chủ yếu của Việt Nam là tạo sự tăng trưởng kinh tế nhanh
chóng để nâng cao mức sống dân chúng và thực hiện công nghiệp hóa hiện
đại hóa hướng về xuất khẩu. Như vậy, gia công hàng xuất khẩu là hoạt động
nằm trong định hướng phát triển của đất nước vì có liên quan đến cả xuất
khẩu và nhập khẩu.
Việt Nam là nước đang phát triển, ngành công nghiệp của ta còn ở trình
độ chưa cao, hoạt động gia công cho thương nhân nước ngoài mang đặc thù
riêng là: Nguyên phụ liệu chủ yếu là do nước ngoài cung cấp.Trong nhiều
trường hợp máy móc, thiết bị cũng do bên đặt gia công cung cấp dưới hình
thức thông qua hợp đồng mượn hoặc thuê máy móc, thiết bị. Hết thời hạn gia
công (thường là 3 đến 5 năm) bên nhận gia công có trách nhiệm tái xuất trả lại
cho bên đặt gia công. Do đó rất dễ xảy ra các sai phạm từ phía thương nhân
đặt gia công cũng như từ phía thương nhân nhận gia công. Bên đặt gia công
có thể lợi dụng hợp đồng gia công để đưa thiết bị cũ, công nghệ lạc hậu sang
Việt Nam hay nhập lậu hàng cấm, hàng nhập khẩu có điều kiện vào thị trường
SV: Nguyễn Thị Liên

Lớp: CQ47/05.04