KHÁI QUÁT VĂN HỌC DÂN GIAN
VIỆT NAM
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp HS:
- Hiểu và nhớ những đặc trưng cơ bản của văn học dân gian.
- Hiểu giá trị to lớn của văn học dân gian. HS có thái độ trân trọng di sản văn hóa tinh
thần của dân tộc, từ đó học tốt.
- Nắm khái niệm từng thể lọai của văn học dân gian Việt Nam
II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
 Sách giáo khoa Ngữ văn 10 – tập 1.
 Sách giáo viên Ngữ văn 10 – tập 1.
 Thiết kế dạy học Ngữ văn 10 – tập 1.
 Thiết kế bài giảng Ngữ văn 10 – tập 1.
 Giới thiệu giáo án Ngữ văn 10 – tập 1.
 Bài tập Ngữ văn 10 – tập 1.

III) CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp gợi tìm, kết hợp các hình thức
trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi.

IV) TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1. Kiểm tra bài cũ:
BÀI: HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP BẰNG NGÔN NGỮ
CÂU HỎI:
1. Họat động giao tiếp là gì? Họat động giao tiếp gồm mấy quá trình? Kể ra? Nêu
nhân tố giao tiếp.
2. Phân tích họat động giao tiếp trong bài ca dao: "Trâu ơi ta bảo trâu này…"


3. Hãy viết một thông báo ngắn cho học sinh toàn trường biết về họat động làm

cảm hơn? Mượt mà hơn? Và mang giá trị biểu
đạt cao hơn? Vì sao?
- So với cách nói thông thường, cách nói trong
bài ca dao thú vị hơn, hay hơn vì giàu hình

NỘI DUNG CẦN ĐẠT
I.ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA VHDG
VIỆT NAM
1. Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ
thuật ngôn từ truyền miệng (tính truyền
miệng)
a. Văn học dân gian là tác phẩm ngôn từ nghệ
thuật
- Ngôn từ nghệ thuật là ngôn ngữ đa nghĩa,
giàu hình ảnh và màu sắc biểu cảm.
- Tác phẩm được xây dựng bằng chất liệu ngôn
từ nghệ thuật, được chọn lọc, trau chuốt, mang
tính thẩm mỹ cao.
-> Văn học dân gian đã lấy ngôn từ nghệ thuật
làm chất liệu nghệ thuật chính vì vậy văn học
dân gian là tác phẩm ngôn từ nghệ thuật.


ảnh, vừa thể hiện được tình cảm sâu nặng (một
dạ khăng khăng) của cô gái giành cho chàng
trai, vừa ý nhị, kín đáo nhưng cũng rất thiết
tha, đầy nữ tính.
? Như vậy, em hiểu như thế nào là ngôn từ
nghệ thuật?
- Đó là ngôn ngữ đa nghĩa, giàu hình ảnh, màu

Nhong nhong nhong, ngựa ông đã về
Cắt cỏ Bồ Đề cho ngựa ông ăn
Dung dăng dung dẻ
Dắt trẻ đi chơi
Đến cổng nhà trời

Cách thức truyền miệng:
- Theo không gian: Di chuyểntác phẩm bằng


Lạy cậu lại mợ
+ Điệu cò lả:
Cái cò cái vạc cái nông
Sao mày dẫm lúa nhà ông hỡi cò
Không không tôi đứng trên bờ
Mẹ con nhà Vạc đổ vờ cho tôi

hình thức truyền miệng từ nơi này sang nơi
khác.
- Theo thời gian: Bảo lưu tác phẩm từ thời này
qua đời khác, thời đại này qua thời đại khác
- Thông quan diễn xướng dân gian: nói, kể, hát,
diễn.

+ Dân ca quan họ Bắc Ninh
“Còn duyên kẻ đón người đưa
Hết duyên đi sớm về trưa một mình”
? Em hiểu thế nào là sáng tác tập thể? Quá
trình sáng tác và hoàn chỉnh tác phầm văn học
dân gian diễn ra như thế nào?

gia cùng sáng tạo hoặc tiếp nhận) tu bổ, sửa
chữa, thêm bớt cho phong phú, hoàn thiện.


- Tính tập thể và tính truyền miệng là những
đặc trưng cơ bản, chi phối xuyên suốt quá trình
sáng tạo và lưu truyền tác phẩm văn học dân
gian, thể hiện sự gắn bó mật thiết của văn học
dân gian với các sinh hoạt khác nhau trong đời
sống cộng đồng.

II. HỆ THỐNG THỂ LOẠI CỦA VĂN
HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM


Loại

Thể
loại
Thần
thoại

Sử thi

Truyền
thuyết
TỰ
SỰ

Cổ tích

đất nước , dân tộc hoặc
cộng đồng cư dân của
một vùng
- Thánh Gióng; Sự tích
Hồ Gươm.
- Kể về số phận của
những con người bình
thường trong xã hội thể
hiện tinh thần nhân đạo
và lạc quan của nhân dân.
- Thạch Sanh; Sọ Dừa;
Tấm Cám.


Ngụ
Ngôn

Truyện
cười

Hoạt động 3: Tìm hiểu về những giá trị cơ bản
của văn học dân gian
Vì sao VH dân gian được coi là kho tri thức vô
cùng phong phú và đa dạng?
Gv gợi mở: Tri thức dân gian bao gồm những
tri thức về các lĩnh vực nào? Của bao nhiêu
dân tộc?
-Tri thức dân gian được trình bày như thế nào?
- VH dân gian thể hiện trình độ nhận thức và
quan điểm của ai? Điều đó có gì khác với giai

Thầy bói xem voi; Đẽo
cày giữa đường.
Tác phẩm tự sự dân gian
ngắn, có kết cấu chặt chẽ,
kết thúc bất ngờ, kể về
những sự việc xấu, trái tự
nhiên trong cuộc sống, có
tác dụng gây cười, nhằm
mục đích giải trí, phê
phán.
- Lợn cưới áo mới; Tam
đại con gà.
- Tác phẩm tự sự dân gian
bằng thơ, phản ánh số
phận và khát vọng của
con người về hạnh phúc
lứa đôi và sự công bằng
xã hội.
- Tiễn dặm người yêu –
dân tộc Thái
Tác phẩm tự sự bằng văn
vần,có lối kể mộc mạc,
phần lớn nói về các sự
kiện, sự việc của làng,
của nước mang tính thời
sự.
- Vè Chàng Lía; Vè Thất
thủ kinh đô
Câu nói ngắn gọn, hàm
súc phần lớn có hình ảnh,

SÂN
Chèo
KHẤU
DÂN
GIAN

- Bài văn vần hoặc câu
nói thường có vần, mô tả
vật đố bằng ẩn dụ hoặc
những hình ảnh, hình
tượng khác lạ để người
nghe tìm lời giải, nhằm
mục đích giải trí, rèn
luyện tư duy và cung cấp
những tri thức về đời
sống.
- Tác phẩm thơ trữ tình
dân gian, thường kết hợp
với âm nhạc khi diễn
xướng, được sáng tác
nhằm diễn tả thế giới nội
tâm của con người.
Tác phẩm kịch hát dân
gian, kết hợp các yếu tố
trữ tình và trào lộng để ca
ngợi những tấm gương
đạo đức và phê phán, đả
kích cái xấu trong xã hội.
- Quan âm thị Kính


đẹp:
+ Tình yêu quê hương, đất nước.
+ Lòng vị tha, đức kiên trung.
+ Tính cần kiệm, óc thực tiễn,...
3. VH dân gian có giá trị thẩm mĩ to lớn, góp
phần quan trọng tạo nên bản sắc riêng cho
nền VH dân tộc:
- Nhiều tác phẩm VH dân gian trở thành mẫu
mực nghệ thuật để người đời học tập.
- Khi VH viết chưa phát triển, VH dân gian
đóng vai trò chủ đạo.
- Khi VH viết phát triển, VH dân gian là nguồn
nuôi dưỡng, là cơ sở của VH viết, phát triển
song song, làm cho VH viết trở nên phong phú,
đa dạng, đậm đà bản sắc dân tộc.


VI. Củng cố:
1. Hướng dẫn học bài:
Câu hỏi:
-

Văn học dân gian có những đặc trưng cơ bản nào?
Kể tên các thể loại của văn học dân gian?
Tóm tắt các giá trị cơ bản của văn học dân gian?
2. Hướng dẫn chuẩn bị bài:
- Học thuộc ghi nhớ, các khái niệm thể loại.
- Sưu tầm một số truyện, thơ thuộc văn học dân gian