§ẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA LỊCH SỬ

ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC

LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI
(từ 1917 đến nay)

HÀ NỘI - 2007
1


1. THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN
1.1. TS. Đặng Xuân Kháng
- Chức danh: Giảng viên
- Học vị: Tiến sĩ
- Địa điểm làm việc:
- Điện thoại: 0912398648
- Email:
- Các hướng nghiên cứu chính:
- Lịch sử Quan hệ quốc tế
- Lịch sử Thế giới hiện đại
- Nhật Bản học
- Châu Phi và Trung Đông
1.2. ThS. Lý Tƣờng Vân
- Chức danh: Giảng viên
- Học vị: Thạc sĩ
- Địa điểm làm việc: Khoa Lịch sử, Tầng 4 nhà B, Trường Đại học Khoa
học Xã hội và Nhân văn, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
- Điện thoại: Mobile: 0983082898

- Về Kiến thức:
- Sinh viên cần nắm được những kiến thức cơ bản về toàn bộ quá trình
lịch sử thế giới giai đoạn từ năm 1917 đến nay.
- Nắm vững sự lựa chọn con đường Xã hội Chủ nghĩa của Đảng và nhà
nước ta. Vai trò và vị trí của cách mạng Việt Nam đối với cách mạng thế giới
qua các thời kỳ lịch sử.
- Về Kỹ năng:
- Sinh viên có khả năng thuyết trình về các vấn đề chính trị, kinh tế, xã
hội cơ bản của giai đoạn lịch sử thế giới hiện đại
- Có tư duy độc lập trong phân tích và giải quyết các nội dung/vấn đề cơ
bản của lịch sử thế giới hiện đại
- Có khả năng làm việc/thảo luận theo nhóm.
3


- Về Thái độ:
- Xây dựng cho sinh viên có thái độ đúng đắn và lòng say mê, thích thú
đối với môn học Lịch sử Thế giới nói chung và Lịch sử Thế giới hiện đại nói
riêng.
- Góp phần tạo cho Sinh viên lòng tự hào dân tộc trước những đóng góp
của Việt Nam vào tiến trình cách mạng thế giới cũng như những thành tựu mà
đất nước đã và đang đạt được.
3.2. Mục tiêu chi tiết của môn học
Bậc 1: Nhớ
Bậc 2: Hiểu
Bậc 3: Tổng hợp, đánh giá, vận dụng
Mục tiêu
Bậc 1
Bậc 2
Bậc 3

cứu của môn học

Phần Một: Lịch sử Thế giới hiện đại (1917 - 1945)
Chương

1:

Cuộc - Phân biệt được bản - N¾m ®-îc tiền đề - Đánh giá Ý

Cách mạng Xã hội chất và nội dung của khách quan và chủ quan nghĩa lịch sử của
Chủ nghĩa Tháng 10 các cuộc Cách mạng của cuộc cách mạng Cuộc cách mạng
Nga năm 1917

Tư sản, Cách mạng XHCN Tháng 10 Nga XHCN Tháng 10
Dân chủ Tư sản; và diễn biến của nó

Nga

Cách mạng Dân chủ - Nắm được những - Đánh giá những

4


Tư sản kiểu mới; thuận lợi và khó khăn Tác động và Ảnh
Cách mạng Vô sản và trong cuộc đấu tranh để hưởng của Cách
Cách mạng Xã hội xây dựng và bảo vệ mạng Tháng 10
Chủ nghĩa.

chính quyền Xô Viết



trình Công nghiệp

dựng chủ nghĩa xã

hóa XHCN và

hội (1921 - 1941)

Công cuộc Tập
thể

hóa

nông

nghiệp ở Liên Xô
trong giai đoạn
này và hệ quả
của nó đối với
giai

đoạn

tiếp

theo.
Chương 3: Trật tự - Nắm được một số - Phân tích cục diện thế - Đánh giá tính
Thế giới sau CTTG I



nghị

- Nắm được một số Oasingtơn và nội dung
Trật tự thế giới trước của Hội nghị Oasinhtơn
Trật tự Vecxai –
Oasingtơn

và

đặc

điểm của các trật tự
đó
Chương 4: Các nước Nêu được 3 thời kỳ - Phân tích tình hình - Phân tích hệ quả
Tư bản chủ yếu (1918 phát triển của các phát triển của các nước của cuộc khủng
– 1939)

nước tư bản và đặc tư bản chủ yếu (Anh, hoảng kinh tế thế
điểm của từng thời Pháp, Mỹ, Đức, Ý, giới đối với hệ
kỳ: 1918 – 1923; Nhật) giai đoạn 1918 - thống quan hệ
1923 – 1929; 1929 – 1939

quốc tế những

- Phân tích nguyên nhân năm trước CTTG

1939.

cuộc khủng hoảng kinh – II

1945)

nước thuộc địa và phụ ở Á, Phi, Mĩ Latinh qua sản

hay

cách

thuộc dưới tác động các thời kỳ 1918 – mạng bạo lực và
của

Cách

mạng 1929; 1929 – 1939 và Cách mạng Tư

Tháng 10 Nga

sản dân tộc hay

1939 - 1945

cách

mạng

ôn

hòa) của các nước
thuộc địa và phụ
thuộc sau CTTGI.

1939

1.

Từ

1/9/39

đến

22/6/41
2.

Từ

22/6/41

đến

19/11/42
3. Từ 19/11/42 đến
24/12/43
4. Từ 24/12/43 đến
9/5/45
5. Từ 24/12/43 đến
15/8/45
7

sau CTTG - II
-


Xan Phranxico, Hội

với hệ thống

nghị Posdam; Hội nghị

quan hệ quốc tế

Ngoại trưởng 5 cường

nói chung

quốc tại Matxcơva.

- Phân tích và dự

- Phân tích sự phát triển

báo tình hình

của trật tự hai cực hay

trật tự thế giới

sự hình thành và phát

từ sau khi chiến

triển của Chiến tranh

- Công cuộc Cải tổ của Xô và các nước
Goocbachốp?

XHCN ở Liên
Đông Âu

- Sự ra đời của các nước - Liên hệ với quá
DCND Đông Âu và trình xây dựng
8


công cuộc xây dựng CNXH ở Việt
CNXH ở Đông Âu.

Nam?

- Sự khủng hoảng của - Phân tích bài
chế độ XHCN ở các học kinh nghiệm
nước Đông Âu từ nửa đối

với

Việt

sau những năm 1970 Nam.
đến 1990
Chương 10: Các nước Nêu tình hình chung - Nêu các giai đoạn phát - Rút ra được chu
Tư bản chủ yếu từ sau của các nước tư bản triển của CNTB từ sau kỳ phát triển của
CTTG - II đến nay


trào GPDT ở Châu Á, phát triển cơ bản của phát triển của phong phát
Châu Phi

và

triển

của

Mĩ Phong trào GPDT từ trào giải phóng dân tộc phong trào GPDT

Latinh từ sau CTTG- sau chiến tranh thế của các nước thuộc địa từ sau CTTG II
II

giới II.

và phụ thuộc ở Á, Phi, đến nay thông
Mĩ Latinh qua các giai qua xu thế hợp
đoạn 1945 – 1960 (giai tác,
9

phối

hợp


đoạn sụp đổ nhanh hành động giữa
chóng của hệ thống các phong trào và
thuộc địa) và từ 1960 xu thế tăng cường
đến nay (giai đoạn củng hợp tác kinh tế


hiện

đại

thuật
và

Những tác động,
của nó đối với
sự phát triển của
xã

hội

người.
Bài tổng kết và tư vấn
học tập
4. TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC
Môn học Lịch sử thế giới hiện đại (1917 đến nay) bao gồm những nội dung
chủ yếu sau: Thắng lợi của Cách mạng Tháng 10 Nga dẫn đến sự ra đời của Nhà
nước XHCN đầu tiên trên thế giới: Liên bang Cộng hòa XHCN Xô viết (Liên
Xô). Sau CTTG II, chủ nghĩa xã hội đã vượt ra khỏi phạm vi một nước và trở
thành một hệ thống thế giới với nhiều nước xã hội chủ nghĩa trên những lục địa
khác nhau. Trong các thập niên 50, 60, 70 của thế kỷ XX, chủ nghĩa xã hội đã
thực sự tồn tại như một lực lượng hùng hậu trên vũ đài quốc tế, đã góp phần
10

loài




Nước Nga sau chiến tranh
Đại hội X của Đảng Bônsêvich và Chính sách Kinh tế mới
Thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết
Thành tựu của công cuộc khôi phục kinh tế
2. Công cuộc công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa
Tầm quan trọng của công cuộc công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa
Đại hội XIV và đường lối công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa
Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928 - 1932): phát triển kinh tế quốc dân
3. Công cuộc tập thể hóa nông nghiệp
Đại hội XV và đường lối tập thể hóa nông nghiệp
Quá trình tiến hành tập thể hóa nông nghiệp
4. Kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1933 - 1937) và những thành tựu to lớn của chủ
nghĩa xã hội
Chƣơng 3: Hệ thống Vecxai – Oasinhtơn và việc phân chia lại thế giới giữa
các đế quốc thắng trận sau CTTG I
I. Vài nét về trật tự quốc tế trước trật tự Vecxai – Oasinhtơn
II. Hội nghị hòa bình Vecxai
1. Bối cảnh tiến hành Hội nghị
2. Nội dung Hội nghị
Vấn đề thành lập Hội Quốc Liên
Vấn đề nước Nga
Vấn đề ký Hòa ước với các nước bại trận
2.3.1. Hòa ước Vec xai ký với Đức
2.3.2. Hòa ước Xanh Giecmanh ký với Áo
2.3.3. Hòa ước Nơi y ký với Bungari
2.3.4. Hòa ước Trianông ký với Hungari
2.3.5.Hòa ước Xevrơ ký với Thổ nhĩ Kỳ
3. Ý nghĩa của Hệ thống Hòa ước Vecxai

Giai đoạn 1918 – 1929
Giai đoạn 1929 – 1939
Giai đoạn 1939 – 1945
II.
Một số phong trào cách mạng tiêu biểu
1. Cuộc cách mạng nhân dân ở Mông Cổ (1921 - 1924)
2. Cuộc cách mạng giải phóng dân tộc ở Thổ Nhĩ Kỳ (1919 - 1922)
3. Cuộc cách mạng dân tộc dân chủ ở Trung Quốc (1919 - 1945)
4. Phong trào đấu tranh giành giành độc lập dân tộc ở Ấn Độ (1918 – 1945)
5. Phong trào đấu tranh giành giành độc lập dân tộc ở Đông Nam Á (từ đầu
những năm 1920 đến 1945)
Chƣơng 7: Quan hệ quốc tế dẫn đến Chiến tranh thế giới II (1929 - 1939) và
Chiến tranh thế giới II (1939 - 1945)
I.
Quan hệ quốc tế dẫn đến CTTG II
1. Giai đoạn 1929 – 1936 : Sự tan vỡ về cơ bản của Hệ thống hòa ước Vecxai –
13


Oasinhtơn và sự hình thành 3 lò lửa chiến tranh thế giới
Sự hình thành « lò lửa chiến tranh » của Nhật ở Viễn Đông
Sự hình tành « lò lửachiến tranh thứ hai » ở châu Âu
Sự hình thành «lò lửa chiến tranh thứ ba »
2. Giai đoạn 1936 – 1939 : Sự hình thành hai khối đế quốc đối lập nhau và con
đường dẫn tới chiến tranh thế giới II
II.
Chiến tranh thế giới II
1. Giai đoạn 1 : từ 1/9/1939 đến 22/6/1941
2. Giai đoạn 2 : từ 22/6/1941 đến 19/11/1942
3. Giai đoạn 3 : từ 19/11/1942 đến 24/12/1943

Công cuộc Cải tổ của Gooc ba chốp
Sự tan vỡ của Liên bang Xô viết
II.
Các nước DCND Đông Âu
1. Sự ra đời của các nước DCND Đông Âu
2. Công cuộc xây dựng CNXH ở các nước Đông Âu từ sau CTTG II đến nửa
đầu những năm 1970
3. Quan hệ giữa các nước XHCN
4. Sự khủng hoảng và sụp đổ của chế độ XHCN ở các nước Đông Âu từ nửa sau
những năm 1970 đến 1990
III. Sự tan rã của hệ thống Xã hội chủ nghĩa : Sự giải thể của Hội đồng
tương trợ kinh tế SEV và Tổ chức Hiệp ước Vacxava
IV. Liên bang Nga, Cộng đồng các quốc gia độc lập SNG và các nước Đông
Âu từ 1991 đến nay.
Chƣơng 10: Các nƣớc tƣ bản chủ yếu từ sau CTTG II đến nay
I.
Khái quát chung
1. Giai đoạn 1 : 1945 – 1973
2. Giai đoạn 2 : 1973 đến nay
II.
Các nước tư bản chủ yếu
1. Nước Mỹ
2. Các nước Tây Âu
3. Nhật Bản
Chƣơng 11 : Phong trào cộng sản và công nhân quốc tế từ sau chiến tranh
thế giới II đến nay
Sinh viên tự học xác định
Chƣơng 12: Phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi và Mĩ Latinh
sau CTTG II
I.

(1900 - 1945), Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2002
5. Từ Thiên Tân, Lương Chí Minh (cb), Tập 6: Lịch sử thế giới thời đương đại
(1945 - 2000), Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2002
6. Vũ Dương Ninh, Một số chuyên đề lịch sử thế giới, Tập I, Nxb ĐHQG Hà
Nội, 2001
7. Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Kim (cb), Một số chuyên đề lịch sử thế giới,
Tập II, Nxb ĐHQG Hà Nội, 2006
8. Vũ Dương Ninh (cb), Giáo trình Lịch sử quan hệ quốc tế, Tập I, Nxb Giáo
dục, 2005
9. Cách mạng tháng 10 và phong trào giải phóng dân tộc, Nxb Sự Thật, 1987
16


10. Đỗ Thanh Bình (cb), Con đường cứu nước trong đấu tranh giải phóng dân
tộc ở một số nước châu Á, Nxb ĐHQG Hà Nội, 1999
11. Đỗ Thanh Bình, Lịch sử phong trào giải phóng dân tộc trong thế kỷ XX –
một cách tiếp cận, Trường ĐH Sư phạm, 2006
12. Những vấn đề cơ bản về lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế,
Nxb CTQG, 2002
13. Phong trào cộng sản và công nhân quốc tế và phong trào giải phóng dân
tộc: Giáo trình dùng trong trường Đảng cao cấp, Trường Đảng Nguyễn Ái
Quốc, 1983
14. Những vấn đề lý luận về phong trào giải phóng dân tộc trong giai đoạn hiện
nay, Viện Mác Lênin, Nxb TTLL, 1984
15. Hoàng Văn Hiển (cb), Giáo trình Quan hệ quốc tế từ 1945 đến 1995, Huế,
2003
16. Nguyễn Quốc Hùng, Quan hệ quốc tế thế kỷ XX, Nxb Giáo dục, 2000
17. Nguyễn Xuân Sơn (cb), Trật tự thế giới thời kỳ Chiến tranh lạnh, Nxb
CTQG, 1997
18. Viện Thông tin KHXH, Trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh: Phân tích và

Nội dung

Bài mở đầu và

Lý
thuyết
2

Hình thức tổ chức dạy học môn học
Lên lớp
Thực
hành, thí Tự học xác
nghiệm,
định
Bài tập
Thảo
điền dã
luận
1

Tổng

3

Ch-ơng 1
Ch-ơng 2

3

Ch-ơng 3


2

6

Ch-ơng 9

2

1

3

Ch-ơng 10

3

1

3
3

3

Ch-ơng 11

3
18

3

Thời

tổ chức

gian địa

dạy học

điểm

Lý
thuyết –
2 giờ
TC

Nội dung chính

Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị

Đọc 1 (9 Bài mở đầu:
40); 4 (318 - Giới thiệu đối tượng nghiên cứu
332)
- Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung nghiên cứu
Chƣơng 1: Cuộc cách mạng xã hội chủ
nghĩa tháng 10 Nga năm 1917
1. Tiền đề khách quan và chủ quan của
cuộc cách mạng
1.1. Khách quan: Sự hình thành và

phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc
trên toàn thế giới.

Thảo
luận – 1
giờ TC

Tuần 2: Chƣơng 2: Công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô (1921 - 1941)
Hình thức

Thời

tổ chức

gian địa

dạy học

điểm

Lý
thuyết –
3 giờ
TC

Nội dung chính

Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị


Hình thức

Thời

tổ chức

gian địa

dạy học

điểm

Nội dung chính

Ghi chú

viên chuẩn bị

I. Vài nét về trật tự quốc tế trước trật tự
Vecxai – Oasinhtơn
II. Hội nghị hòa bình Vecxai
1. Bối cảnh tiến hành Hội nghị
2. Nội dung Hội nghị
Vấn đề thành lập Hội Quốc Liên
Vấn đề nước Nga
Vấn đề ký Hòa ước với các nước bại
trận
2.3.1. Hòa ước Vec xai ký với Đức
2.3.2. Hòa ước Xanh Giecmanh ký với
Áo

Nội dung chính

Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị

2.3. Vấn đề ký Hòa ước với các nước bại Đọc 1 (66 75); 4 (283 trận
21

Ghi chú


1 giờ
TC

2.3.1. Hòa ước Vec xai ký với Đức
2.3.2. Hòa ước Xanh Giecmanh ký với
Áo
2.3.3. Hòa ước Nơi y ký với Bungari
2.3.4. Hòa ước Trianông ký với Hungari
2.3.5.Hòa ước Xevrơ ký với Thổ nhĩ Kỳ
3. Ý nghĩa của Hệ thống Hòa ước Vecxai
III. Hội nghị Oasingtơn
1. Hiệp ước 4 nước
2. Hiệp ước 5 nước
3. Hiệp ước 9 nước
Phân tích tác động của Hệ thống Hòa
ước Vecxai - Oasinhtơn tới hệ thống
quan hệ quốc tế đầu thế kỳ XX

Thảo


I. Khái quát chung: Từ 1918 đến 1939,
các nước tư bản phát triển qua 3 giai
đoạn : - 1918 – 1923: Giai đoạn
khủng hoảng kinh tế - chính trị
- 1923 – 1929 : Giai đoạn ổn
định tạm thời
- 1929 – 1939 : Giai đoạn
khủng hoảng kinh tế 1929 –
1933
II. Các nước tư bản chủ yếu (1918 –
1939)
1. Nước Anh
2. Nước Pháp
3. Nước Mỹ
4. Nước Đức
5. Nước Ý
6. Nước Nhật
22

1 (76 - 120);
4 (161 - 282)
và (607 668)

Ghi chú


Tuần 6: Chƣơng 5: Phong trào cộng sản và công nhân quốc tế (1918 - 1945)
Hình thức



Thời

tổ chức

gian địa

dạy học

điểm

Lý
thuyết –
3 giờ
TC

Nội dung chính

Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị

I. Khái quát phong trào đấu tranh giải
phóng dân tộc
1. Tác động của cuộc Cách mạng Tháng
10 Nga đối với phong trào giải phóng
dân tộc
2. Khái quát :
Giai đoạn 1918 – 1929
Giai đoạn 1929 – 1939
Giai đoạn 1939 – 1945

11.

Tuần 8: Chƣơng 7: Quan hệ quốc tế dẫn đến Chiến tranh thế giới II (1929 1939) và Chiến tranh thế giới II (1939 - 1945)
Hình thức

Thời

tổ chức

gian địa

dạy học

điểm

Lý
thuyết –
3 giờ
TC

Nội dung chính

Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị

Đọc 1 (166 I. Quan hệ quốc tế dẫn đến CTTG II
1. Giai đoạn 1929 – 1936 : Sự tan vỡ về 220); 4 (669
cơ bản của Hệ thống hòa ước Vecxai – 805)
– Oasinhtơn và sự hình thành 3 lò lửa
chiến tranh thế giới

Hình thức

Thời

tổ chức

gian địa

dạy học

điểm

Nội dung chính

Ghi chú

viên chuẩn bị

I. Trật tự hai cực Ianta
1. Hội nghị Ianta và sự hình thành trật tự
hai cực Ianta
2. Hội nghị Xan phranxitcô và việc
thành lập Liên Hợp Quốc
3. Hội nghị Pốtđam và vấn đề giải quyết
các nước bại trận
4. Hội nghị Ngoại trưởng 5 cường quốc
tại Matxcơva
II. Quá trình phát triển của trật tự hai
cực Xô – Mỹ (1947 đến 1989)
1. Về sự khởi đầu của Chiến tranh lạnh

thuyết –
1
giờ
TC

Nội dung chính

Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị

Giai đoạn 2 : Từ giữa những năm
1950 đến 1973
Giai đoạn 3 : từ 1973 đến kết thúc
Chiến tranh lạnh (1989)
25

Ghi chú