Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán

MỤC LỤC
TT
22
23
1
24
2
25
3
26
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21


1. Cơ sở lí luận:
2. Thực trạng
2.1.Thuận lợi – khó khăn:
2.2. Thành công – hạn chế:
2.3. Mặt mạnh – mặt yếu:
2.4. Các nguyên nhân, các yếu tố tác động
2.5. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã
đề ra
3. Giải pháp, biện pháp
3.1. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
3.2. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
3.3. Điều kiện thực hiện giải pháp, biện pháp
3.4. Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp
3.5. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên
cứu
4. Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học
của vấn đề nghiên cứu

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

TRANG
26
26
03
27
03
28
04
29
04

những trò chơi máy móc, tối tân, nhưng lạm dụng những đồ chơi gươm súng và
điện tử thì cũng không được dư luận đồng tình. Tôi đã tự hỏi tại sao bây giờ trẻ em
ít chơi những trò chơi đơn giản dễ làm, có tính giáo dục nhân cách, mang lại kiến
thức bổ ích như trước kia mà chúng chỉ thích chơi những trò chơi điện tử như: bắn

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

2


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán
súng, đua xe… Chính điều trăn trở đó đã nảy ra trong tôi một ý nghĩ là hãy đưa các
trò chơi vào hoạt động giảng dạy trong các trường phổ thông.
Bản thân tôi là một giáo viên dạy toán trường THCS, một môn học mà nhiều
học sinh rất sợ - ngại học và đã có nhiều học sinh nói rằng môn học này quá “khô
khan”. Chính vì lí do đó tôi đã đưa một số trò chơi toán học vào các tiết luyện tập
của mình để gây hứng thú học tập cho học sinh và qua đó các em có thể tự tổ chức
trò chơi toán học vào những lúc giải lao, lúc rảnh rỗi để khắc sâu kiến thức và đặc
biệt có thể xa rời các trò chơi điện tử kém tính giáo dục thể chất và tinh thần. Trên
thực tế những giờ dạy mà tôi đã đan xen tổ chức chò chơi Toán học tôi thấy học
sinh rất thích thú, rất hào hứng đón nhận trò chơi và kiến thức dần dần được các em
nắm bắt thông qua các hoạt động đó một cách nhẹ nhàng và hiệu quả, góp phần tạo
nên một môi trường giáo dục an toàn, bình đẳng, lành mạnh, luôn tạo được sự thoải
mái, hứng khởi cho từng học sinh, phát huy được tính chủ động, tích cực, sáng tạo
của học sinh trong học tập và các hoạt động tập thể.
Với những lí do trên cùng với kinh nghiệm của bản thân đã tích luỹ được, tôi
thiết nghĩ cần đưa ra chuyên đề này để một phần nào đó khích lệ phong trào học tập
môn Toán của học sinh, giúp học sinh có cái nhìn mới hơn về môn học này và đặc
biệt đã làm phong phú thêm vốn trò chơi của các em để các em có những lựa chọn
đúng đắn trong các hoạt động giải trí của bản thân. Từ đó, tôi mạnh dạn xây dựng

lựa chọn những trò chơi phù hợp để “Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán ”.
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
- Nghiên cứu trong phạm vi: Các tiết dạy theo thời khoá biểu (đúng phân
phối chương trình) và các tiết phụ đạo, các tài liệu liên quan đến nội dung “Chơi
mà học – học mà chơi”, sách giáo khoa, sách giáo viên, các tài liệu tham khảo về
chương trình Toán THCS.
- Đối tượng khảo sát: Học sinh trường THCS Lê Đình Chinh, xã Quảng
Điền, huyện Krông Ana, tỉnh ĐăkLăk.
- Thời gian nghiên cứu: 5 năm học: 2010 – 2011, 2011 – 2012, 2012 – 2013,
2013 – 2014, 2014 – 2015.
5. Phương pháp nghiên cứu:

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

4


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán
- Phương pháp khảo sát, điều tra.
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Phương pháp thực hành, thử nghiệm.
- Phương pháp kiểm tra, đánh giá.
- Phương pháp lấy ý kiến của đồng nghiệp: Nhờ đồng nghiệp dự giờ các tiết
dạy có tổ chức trò chơi, từ đó lấy ý kiến hay, ý kiến có lợi cho đề tài.
- Phương pháp so sánh: Xem xét, so sánh hiệu quả về mặt tư tưởng, tâm lí
của học sinh và chất lượng tiết dạy giữa tiết dạy có tổ chức trò chơi và cũng với tiết
dạy đó nhưng ở lớp khác không tổ chức trò chơi.

II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận:

2.1.Thuận lợi – khó khăn:
- Thuận lợi: Trò chơi Toán học là trò chơi có luật trong đó có nội dung tri
thức gắn liền với nôị dung bài học, giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của
bản thân để chơi; thông qua chơi, học sinh được củng cố, vận dụng kiến thức, nội
dung đã học vào tình huống của trò chơi và qua đó trẻ được học. Trò chơi Toán
học có tác dụng rèn luyện trí tuệ lẫn thể chất và phẩm chất đạo đức cho học sinh.
- Khó khăn: Đối với những học sinh từ trung bình trở xuống thì sự chuyển
tải kiến thức còn gặp khó khăn, nhất là những bài toán có nội dung tổng hợp. Một
phần học sinh còn tư duy chậm, lối suy nghĩ ngại khó, chưa tự giác tích cực trong
học tập, liên hệ giữa lí thuyết với thực hành yếu, còn tình trạng học vẹt.
2.2. Thành công – hạn chế:
- Thành công: Trò chơi Toán học giúp cho học sinh phát triển cả về thể chất
lẫn tinh thần. Trò chơi giúp học sinh phát triển năng lực toàn diện một cách tự
nhiên, giúp các em trao đổi kinh nghiệm, tương tác lẫn nhau. Từ đó các em tiếp thu
kiến thức một cách dễ dàng.
Những học sinh từ trung bình khá trở lên say sưa học môn toán. Tự mình
tìm tòi được nhiều cách giải và nắm chắc được mối quan hệ kiến thức giữa các bài,
các phần với nhau.

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

6


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán
- Hạn chế: Khi tham gia trò chơi, một số học sinh còn có những phản ứng
tiêu cực. Đặc biệt, là các đối tượng học sinh từ trung bình trở xuống khi gặp trò
chơi chứa những bài toán có nội dung tổng hợp.
2.3. Mặt mạnh – mặt yếu:
- Mặt mạnh:

Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán là một trong những nét đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng tích cực nhằm ứng dụng các kiến thức và kĩ năng
của môn Toán vào giải quyết những tình huống thường gặp trong đời sống hằng
ngày của học sinh.
Việc tìm hiểu nội dung và phương pháp học Toán ở học sinh THCS bao gồm
các trò chơi có mục đích học tập rõ rệt. Nó là dấu ấn của những cuộc chơi, làm lắng
đọng mãi trong tâm hồn học sinh và tạo ra nguồn sức mạnh thôi thúc học sinh học
tốt hơn, phát triển tốt hơn. Đồng thời những trò chơi học tập là những phương tiện
dạy học và giáo dục phù hợp nhằm tránh lối học vẹt, tư duy thụ động, máy móc,
rập khuôn giúp học sinh tích cực, tự giác, chủ động, phấn khích trong học tập góp
phần nâng cao hiệu quả giáo dục.
3. Giải pháp, biện pháp
3.1. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán chủ yếu giúp học sinh nắm bắt
kiến thức của tiết dạy, kích thích sự phấn chấn, hào hứng học tập của học sinh, từ
đó, giúp học sinh hệ thống được kiến thức và khắc sâu lý thuyết, phát triển tư duy
suy luận toán học, phát huy tính chủ động, sáng tạo.
Tổ chức trò chơi nhằm tác động đến tình cảm, tâm lí và đem lại niềm vui
tươi, sự hứng thú trong học tập cho học sinh
3.2. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
* Nội dung giải pháp, biện pháp:
Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

8


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán
a) Cách tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán: Giáo viên là người hướng
dẫn, là trọng tài của các trò chơi, là trung tâm thu hút học sinh nên phải có tác
phong chững chạc, nghiêm túc nhưng lại vui vẻ, gần gũi, hoà đồng với học sinh.

hút và hấp dẫn người chơi, cần hướng dẫn luật chơi cụ thể để học sinh nắm chắc
được cách chơi. Trò chơi nào khó, giáo viên có thể cho học sinh chơi thử trước.
- Động viên học sinh chơi hết mình nhưng phải đảm bảo nội qui, nề nếp của
trường, của lớp.
* Cách thức thực hiện:
Để hình thành các trò chơi toán học trong các bài giảng tôi đã sử dụng luôn
một số các bài tập trong sách giáo khoa hoặc sách bài tập để làm trò chơi. Về cách
chơi tôi có thể áp dụng các trò chơi trên truyền hình hoặc các trò chơi dân gian để
tạo ra các trò chơi.
Cụ thể dưới đây tôi sẽ giới thiệu một số trò chơi, cách chơi các trò chơi đó.
(1)Trò chơi thứ nhất: Thử tài thông minh
Trò chơi này được áp dụng sau khi học sing học xong bài “Ghi số tự nhiên”
hoặc bài “Phép trừ và phép chia” trong chương trình Số học lớp 6.
- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị một số yêu cầu cần thiết ghi trên bảng phụ,
học sinh chuẩn bị bảng nhóm, bút lông.
- Cách chơi: Sau tiết dạy giáo viên đưa bảng phụ có nội dung trò chơi.
Học sinh chọ 4 đội ở 4 tổ, các đội hội ý trong 3 phút. Sau đó các đội cử đại
diện đưa ra đáp án.
Giáo viên đưa đáp án để quyết định sự thắng thua của các đội.
Ví dụ: - Khi dạy bài “Ghi số tự nhiên” (Số học lớp 6), giáo viên có thể đưa
ra bài tập về số La Mã như sau: Có 9 que diêm được sắp xếp như hình vẽ

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

10


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán
Hãy chuyển chỗ một que diêm để được kết quả đúng (Giáo viên nên khai
thác nhiều cách giải khác nhau của bài toán này).


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán

Nếu

- Góc A và góc B là 2 góc đối đỉnh

- Aˆ = Bˆ

- Hai đường thẳng a, b có một điểm

- Hai đường thẳng a, b cắt nhau

chung

- Hai đường thẳng a, b song

- Hai đường thẳng a, b không có

song

điểm chung nào

- Chúng song song với nhau

- Hai đường thẳng phân biệt cùng
vuông góc với đường thẳng thứ ba

Thì
- Chúng song song với nhau

Cách chơi: Chia làm 2 đội (2 nội dung tương tự). Mỗi đội khoảng 3 đến 4
học sinh lần lượt lên điền kết quả)
Ví dụ: - Khi dạy tiết “Luyện tập” sau bài “Tính chất cơ bản của phép cộng
phân số” (Số học 6).
- Hoặc sau khi dạy xong bài “Phép trừ phân số”, “Phép nhân phân số”, hoặc
các bài toán về cộng số nguyên, trừ số nguyên, nhân số nguyên… giáo viên đều có
thể tổ chức trò chơi này.
Giáo viên cho sẵn hàng gạch phía dưới. Học sinh lên lần lượt cầm từng viên
gạch xây chồng lên trên theo quy tắc viên gạch trên bằng tổng (hay hiệu, tích,
thương) hai viên gạch dưới kề với nó. (Số trên viên gạch là tùy theo yêu cầu của bài
dạy). Chẳng hạn:

6
174 −4
17 17
−7
1
Tác dụng: Trò chơi
này giúp các em17
phải vận dụng cả khả năng tính toán
17
nhanh, chính xác, khéo léo thì mới có thể chiến thắng.
(4) Trò chơi thứ tư: Ai nhanh hơn
Trò chơi này được phát triển từ trò chơi “cướp cờ” mà các em vẫn được chơi
từ nhỏ.
Giáo viên có thể sử dụng trong nhiều bài dạy với yêu cầu mỗi lần lên cờ là
một yêu cầu khác nhau.
Đa số các bài đố vui trong sách giáo khoa đều có thể được sử dụng làm trò
chơi


lên làm theo yêu cầu của trò chơi rồi bóc chữ cái dán vào ô trống ở dưới.
Kết quả:
N

1 3 2
1
; ; ;... 
5 10 5
2

M

2 3 5
11
; ; ;... 
3 4 6
12

H

1 1 1
5
; ; ;... 
6 4 3
12

S

2 5 1
7

1 2 7
5
; ; ;... 
18 9 18
9

5
12

H

5
9

O
9
10

I

1
2

A
11
14

N

11

Ví dụ: Tiết Luyện tập về “Cộng hai số nguyên cùng dấu” (Số học 6)

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

15


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán
Giáo viên gắn các miếng bìa trên bảng như hình vẽ sau:

2

1

-3

-4
-2
-1

-7

16

-16

7

0


Chọn hai đội chơi, mỗi đội 3 học sinh lên lần lượt lật từng miếng bìa để ghép
vào đúng chỗ trên bảng.
Đội 1:

1) Tổng của 3 số nguyên âm là một số nguyên âm
2) Tổng của 5 số nguyên dương là một sô nguyên dương
3) (–11) + (–19) = –30
4) |–15| + 5 = 20
5) Giảm 50C tức là cộng với –50C

Đội 2:
1) Tổng của n số nguyên dương là một số nguyên dương
2) Tổng của n số nguyên âm là một số nguyên âm
3) ( + 14) + ( + 16) = + 30
4) |–15| + 35 = 50
5) Tăng 50C tức là cộng với 50C
Tác dụng: Qua trò chơi này các em rèn khả năng nghe tốt, phản xạ nhanh và
đặc biệt đây là một cách thú vị để các em rèn luyện về kiến thức các phần của bài
học. Các em cũng có thể tự làm và tự tổ chức chơi này với nhau và có thể áp dụng
cho tất cả các môn học.
(6) Trò chơi thứ sáu: Trò chơi ô chữ
Trò chơi này có thể áp dụng cho các bài liên quan đến các khái niệm.
- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị một bảng kẻ ô có thể gắn các miếng bìa chữ
hoặc số lên. Đồ dùng này còn có thể sử dụng cho bài “Số nguyên tố. Hợp số. Bảng
số nguyên tố” trong chương trình Số học 6 (Sàng số nguyên tố).

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

17


chơi này, học sinh lại có thêm một kiến thức mới, biết thêm được một nhà Toán
1

H

Ơ

P

S

Ô

Â

P

R

Ô

N

G

3

G

I


N

2

T

5
6

A

N

U

Y

Ê

N

H

I

Ê

N


tôi áp dụng cho một số bài dạy định lí trong chương trình Hình học.
Chuẩn bị: Các tờ giấy khổ A4, vẽ các hình lên trên (các hình sẽ tùy theo nội
dung bài và kiến thức mà giáo viên cần học sinh phát hiện ra).
Cách chơi: Cho học sinh toàn lớp đoán.
Ví dụ: Khi dạy xong bài “Quan hệ giữa đường vuông góc và đường xiên,
đường xiên và hình chiếu” (Hình học 7), tôi đã đưa ra một số hình ảnh sau để học
sinh đoán:

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

19


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán

Kiến thức: Trong các đường xiên và đường vuông góc kẻ từ một điểm ở
ngoài đường thẳng đến đường thẳng đó, đường vuông góc là đường ngắn nhất.

Kiến thức:
Trong hai đường xiên kẻ từ một điểm nằm ngoài đường thẳng đến đường
thẳng đó, đường xiên nào có hình chiếu lớn hơn thì lớn hơn.
Trong hai đường xiên kẻ từ một điểm nằm ngoài đường thẳng đến đường
thẳng đó, đường xiên nào lớn hơn thì có hình chiếu lớn hơn.

Kiến thức: Trong hai đường xiên kẻ từ một điểm nằm ngoài đường thẳng đến
đường thẳng đó, nếu hai đường xiên bằng nhau thì có hình chiếu bằng nhau.
…
Tác dụng: Qua trò chơi này học sinh được ôn lại các định lí, kiến thức đã
học. Từ các hình vẽ các em phát hiện được ra các định lí đã học.


Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

21


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán
- Tương tự khi dạy bài: “Tỉ số lượng giác của góc nhọn” (Hình học 9), bài
“Vè” để nhớ các tỉ số lượng giác của góc nhọn có thể được ghi là:
“Sin đi học
Cos không hư
Tang đoàn kết
Cotang kết đoàn”.
(Chữ cái đầu của các cụm từ “đi học”, “không hư”, “đoàn kết”, “kết đoàn”
tương ứng là các cạnh: đối – huyền, kề – huyền, đối – kề, kề – đối).
Hoặc:

“Tìm sin lấy đối chia huyền
Cosin hai cạnh kề, huyền chia nhau
Còn tang ta hãy tính mau
Đối trên, kề dưới chia ngay ra liền
Cotang là nghịch đảo của tang
Ai chưa tính được, xếp hàng học thôi”.

Tác dụng: Giúp học sinh tìm ra cách nhớ các công thức, quy tắc, tính chất,…
toán học thông qua các bài “Vè” suôn vần, suôn điệu mà chính học sinh sưu tầm
hoặc sáng tác. Tránh được sự cứng nhắc, rập khuôn khi học toán, tạo ra được không
khí học tập vui tươi, phấn khởi cho học sinh.
(9) Trò chơi thứ chín: Cùng nhau leo núi
Trò chơi này áp dụng được trong các tiết dạy có nhiều kíên thức, các tiết ôn
tập chương.

dung cần thử trí nhớ lên bảng, cho 2 đội quan sát khoảng 1 phút, sau đó giáo viên
lấy bảng phụ xuống, yêu cầu 2 đội ghi lại những nội dung mà mình đã nhìn thấy

Giáo viên: Bùi Thị Thảo Uyên – Trường THCS Lê Đình Chinh

23


Sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức trò chơi trong tiết luyện tập Toán
vào bảng nhóm (trong khoảng 3 phút). Đội có nội dung ghi lại đúng và nhiều hơn là
đội chiến thắng.
Ví dụ:
- Khi dạy bài “Ôn tập chương I” (Hình học 7), giáo viên có thể vẽ sẵn các
hình vẽ về hai góc đối đỉnh, hai đường thẳng song song, hai đường thẳng vuông
góc, tiên đề Ơclit, quan hệ giữa tính vuông góc và tính song song lên bảng phụ để
tổ chức cho học sinh chơi trò chơi.
- Khi dạy bài “Ôn tập chương II” (Hình học 7), giáo viên có thể ghi sẵn các
kiến thức về định lí tổng ba góc trong tam giác, các trường hợp bằng nhau của hai
tam giác lên bảng phụ để tổ chức cho học sinh chơi trò chơi.
- Khi dạy bài “Ôn tập chương I” (Hình học 9), giáo viên có thể ghi sẵn các
hệ thức về cạnh và đường cao trong tam giác vuông, một số tính chất của các tỉ số
lượng giác lên bảng phụ. Cho học sinh chơi theo luật chơi như đã nêu ở trên.
…
Tác dụng: Rèn luyện trí nhớ, tạo niềm vui thích, hăng say, tích cực học tập
cho các cho các em học sinh.
Ngoài ra còn có rất nhiều trò chơi nữa mà các bạn có thể tổ chức cho học
sinh.
3.3. Điều kiện thực hiện giải pháp, biện pháp
- Các trò chơi nêu trên thường đa dạng, phổ biến, đơn giản, dễ thực hiện nên
có thể tổ chức thường xuyên.

căng thẳng khi học toán, phá tan đi được sự sợ sệt, âu lo, ám ảnh của các em học
sinh yếu kém mỗi khi đến tiết học toán, giúp các em tự tin vào bản thân mình hơn,
hòa nhập vào tập thể trong tình thân ái, vui tươi, thân thiện.
4. Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu
- Sáng kiến kinh nghiệm trên đã được tôi áp dụng cho học sinh lớp 6ª1
trường THCS Lê Đình Chinh, năm học 2014 – 2015.
- Kết quả:
Giỏi
7

Trước áp dụng SKKN
Khá
TB
Yếu
Kém
3
8
10
4

Giỏi
12

Sau áp dụng SKKN
Khá
TB
Yếu
6
9
4