BỘ Y TẾ

TÀI LIỆU TẬP HUẤN

SỬ DỤNG THUỐC HỢP LÝ
TRONG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH
(Tài liệu dùng cho đào tạo liên tục điều dưỡng bệnh viện)

HÀ NỘI - 2005


BỘ Y TẾ
VỤ ĐIỀU TRỊ

TẬP HUẤN

SỬ DỤNG THUỐC HỢP LÝ
TRONG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH

HOẠT ĐỘNG ĐƯỢC THỰC HIỆN
NHỜ SỰ TÀI TRỢ CỦA CHƯƠNG TRÌNH HỢP TÁC Y TẾ
VIỆT NAM – THỤY ĐIỂN THÔNG QUA DỰ ÁN THÀNH PHẦN QUẢN LÝ DƯỢC

Đà nẵng, 6 - 2006


CHƯƠNG TRÌNH HỢP TÁC Y TẾ VIỆT NAM - THỤY ĐIỂN
Lĩnh vực quản lý dược (DMC2) tài trợ

BAN BIÊN SOẠN
CHỦ BIÊN

THƯ KÝ
DS. Phạm Thị Thanh Huyền

2

Tiểu dự án thành phần sử dụng thuốc hợp
lý thuộc lĩnh vực quản lý dược
Chương
trình
hợp
tác
Y
tế
Việt Nam - Thụy Điển


BỘ Y TẾ

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Số 9822 YT / K2ĐT

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Vv: Ban hành chương trình, tài liệu
đào tạo về sử dụng thuốc hợp lý

Hà Nội, ngày 20 tháng 12 năm 2004

Kính gửi: - Các bệnh viện trong toàn quốc

Bài 1

Vai trò và kỹ
năng của điều
dưỡng
trong
chăm sóc bằng
thuốc cho người
bệnh

Ba chức năng của người điều dưỡng trong 2
chăm sóc bằng thuốc.

Lý
thuyết

Thực
hành
1

Mối quan hệ giữa bác sĩ, dược sĩ và điều dưỡng trong chăm sóc bằng thuốc cho người
bệnh.
Các thông tin cơ bản người điều dưỡng cần
thu thập để lập kế hoạch chăm sóc bằng thuốc
cho người bệnh.
Nội dung quy trình điều dưỡng.

Bài 2

2

Nguồn gốc sự đề kháng kháng sinh, khả năng
lan truyền và các biện pháp ngăn ngừa sự gia
tăng vi khuẩn đề kháng

Bài 4

Tương tác thuốc Tương tác thuốc với thuốc; tương tác thuốc 2
với thức ăn và đồ uống.

2

Cách hướng dẫn dùng thuốc đúng cho người
bệnh: đúng thuốc, đúng khoảng cách giữa các
lần dùng thuốc, phối hợp thuốc đúng...
Bài 5

Tương kỵ

Trình bày được cơ chế của tương kỵ thuốc để 1
tránh phối hợp thuốc gây tương kỵ bất lợi.
Thận trọng trong pha thuốc cùng trong một
bơm tiêm, pha thuốc vào trong dịch truyền

4

2


(không pha các thuốc gây tương kỵ, chỉ pha
chung các thuốc tương hợp)


Bài 9

Bài10

Sử dụng thuốc
cho người bệnh
suy gan, suy
thận, người già,
phụ nữ có thai,
phụ nữ đang
cho con bú, trẻ
em

Nguyên tắc dùng thuốc hợp lý cho nhóm bệnh 2
nhân đặc biệt:

Những qui định
về quản lý sử
dụng thuốc gây
nghiện, thuốc hướng tâm thần,
tiền chất dùng
chữa bệnh

Các qui định cho điều dưỡng về quản lý, bảo 1
quản, cấp phát thuốc gây nghiện, thuốc hướng
tâm thần, tiền chất chữa bệnh.

Thông tin thuốc
Hướng dẫn sử

- Bế giảng + Post - test
Tổng số

20

Tổng cộng

40

20

5


LỜI NÓI ĐẦU
Năm 1996, Chính phủ đã ban hành Chính sách Quốc gia về thuốc nhằm đạt hai mục tiêu:
đảm bảo cung ứng đủ thuốc đảm bảo chất lượng và sử dụng thuốc hợp lý an toàn và hiệu
quả cho người bệnh.
Để thực hiện mục tiêu sử dụng thuốc hợp lý an toàn cần có sự tham gia tích cực của bác sĩ,
dược sĩ và điều dưỡng trong quá trình điều trị cho người bệnh. Trong nền kinh tế thị trường
hiện nay, với số lượng và chủng loại thuốc ngày càng phong phú và đa dạng, việc tập huấn
và đào tạo liên tục cho người điều dưỡng các kiến thức về sử dụng thuốc là việc làm cần
thiết.
Để tăng cường năng lực đào tạo liên tục kiến thức sử dụng thuốc của Sở Y tế và Hội đồng
thuốc và điều trị trong bệnh viện, Bộ Y tế với sự hỗ trợ của Chương trình hợp tác Y tế Việt
Nam - Thụy Điển đã biên soạn cuốn tài liệu Sử dụng thuốc hợp lý trong chăm sóc người
bệnh.
Tài liệu Sử dụng thuốc hợp lý trong chăm sóc người bệnh có nội dung mang tính thiết thực
và tính thực tiễn cao nhằm mục đích cung cấp những kiến thức cơ bản về sử dụng thuốc
hợp lý cho người điều dưỡng. Mục tiêu cuối cùng là giúp người điều dưỡng có kiến thức

Ba chức năng của người điều dưỡng trong chăm sóc bằng thuốc.
Mối quan hệ giữa bác sĩ, dược sĩ và điều dưỡng trong chăm sóc bằng thuốc cho
người bệnh.
Các thông tin cơ bản người điều dưỡng cần thu thập để lập kế hoạch chăm sóc bằng
thuốc cho người bệnh
Nội dung các bước trong quy trình điều dưỡng và chăm sóc bằng thuốc.
NỘI DUNG
Trong chăm sóc sức khỏe cho người bệnh ở trong bệnh viện cũng như trong cộng
đồng, vai trò của người điều dưỡng chiếm một vị trí hết sức quan trọng, đóng góp
cho sự thành công trong quá trình điều trị. Theo quan niệm mới hiện nay, điều
dưỡng (mà trước đây vẫn gọi là y tá) là một nghề thực thụ với 3 chức năng rõ ràng:
Chức năng độc lập
Chức năng phối hợp
Chức năng phụ thuộc
Thực hiện 3 chức năng này, người điều dưỡng đã góp phần không nhỏ đảm bảo
việc sử dụng thuốc tối ưu.
1. Quá trình chăm sóc bằng thuốc
Quá trình chăm sóc bằng thuốc cho người bệnh gồm kê đơn thuốc, cấp phát thuốc
và theo dõi dùng thuốc. Bác sĩ, dược sĩ và điều dưỡng đều tham gia vào quá trình
chăm sóc bằng thuốc cho người bệnh với chức năng và nhiệm vụ khác nhau, nhưng
mục đích cuối cùng đều là đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả. Điều
dưỡng là người trực tiếp dùng thuốc hoặc hướng dẫn người bệnh dùng thuốc; là
người theo dõi, phát hiện, xử trí ban đầu cho người bệnh và thông báo cho bác sĩ
biết những bất thường của người bệnh sau khi dùng thuốc. Đây là điều quan trọng,
đôi khi mang tính quyết định đến kết quả điều trị, ví dụ khi bệnh nhân bị choáng phản
vệ, điều dưỡng ngừng thuốc và tiêm ngay Adrenalin cho người bệnh sau đó mới gọi
bác sĩ, hoặc gọi cấp cứu. Dùng thuốc cho người bệnh hợp lý là khâu cuối cùng quyết
định sử dụng thuốc tối ưu cho người bệnh. Theo Tổ chức Y tế thế giới quá trình
chăm sóc bằng thuốc cho người bệnh cụ thể như sau:
Quá trình chăm sóc bằng thuốc của Tổ chức Y tế thế giới

điều trị bằng thuốc

-

Chỉ định đúng hay sai thuốc

-

Chỉ định không có hiệu lực.

Thuốc dới liều
Thuốc quá liều
Phản ứng có hại
Tơng tác thuốc
Ngời bệnh không phục tùng
điều trị

Ngăn ngừa

Giải quyết
Hiệu quả của thuốc tốt nhất và không có hoặc có
ít các phản ứng có hại

Chất lợng cuộc sống bệnh nhân tốt nhất

2. Vai trũ ca iu dng trong chm súc bng thuc
Vic dựng thuc cho ngi bnh phi m bo c s an ton v theo ỳng y
lnh. Trong quỏ trỡnh chm súc bng thuc cho ngi bnh, ngi iu dng phi
th hin vai trũ ca mỡnh qua nhng nhim v di õy:
2.1. ỏnh giỏ ngi bnh

hủy ở đâu? Người điều dưỡng còn phải quan tâm xác định xem thành viên nào trong
gia đình người bệnh có khả năng hiểu biết để giúp người bệnh dùng thuốc tại nhà.
Xem xét việc dùng thuốc đòi hỏi người điều dưỡng phải có phương pháp, phải có sự
hiểu biết đối với mỗi loại thuốc, phải hiểu mục đích của việc dùng mỗi loại thuốc cho
người bệnh, tác dụng, liều bình thường, đường dùng, khoảng cách dùng, những tác
dụng phụ có thể xảy ra, những lý do đặc biệt khiến phải kê đơn loại thuốc đó.
Hiểu biết của người điều dưỡng trong quá trình chăm sóc bằng thuốc cho người
bệnh sẽ giúp cho việc sử dụng thuốc vừa hiệu quả vừa an toàn (ví dụ trước khi dùng
thuốc điều trị cao huyết áp, người bệnh cần phải được đo huyết áp) hoặc có những
thuốc còn nghi ngờ hay chưa rõ, người điều dưỡng phải xem lại tài liệu hoặc hỏi lại
bác sĩ, dược sĩ.
2.2. Xây dựng kế hoạch thực hiện chăm sóc bằng thuốc:
Khi dùng thuốc, có 3 mục đích cơ bản cần phải đạt được là:
Thuốc phải đạt được hiệu quả mong muốn trong điều trị
Không có những biến chứng xảy ra với những thuốc đã được kê trong đơn và không
có biến chứng do cách dùng gây ra.
Người bệnh và gia đình hiểu được cách tự dùng thuốc an toàn nếu được bác sĩ
chỉ định.
2.3. Thực hiện việc chăm sóc bằng thuốc
Tính an toàn và hiệu quả của liệu trình điều trị bằng thuốc sẽ phụ thuộc vào từng cá
nhân người bệnh. Vì vậy người điều dưỡng phải thực hiện đúng những yêu cầu sau:
2.3.1. Những công việc trước khi dùng thuốc
Vào sổ (thuốc uống, thuốc tiêm) và kiểm tra số lượng, chủng loại thuốc của mỗi
người bệnh.

13


Xem kỹ chỉ định về dùng thuốc của bác sĩ (đường dùng, thời gian, số lần
dùng thuốc).

Như đã nêu ở phần trên, quá trình chăm sóc bằng thuốc cho thấy vai trò của điều
dưỡng đóng góp một phần rất quan trọng, quyết định hiệu quả tối ưu trong sử dụng
thuốc, theo dõi dùng thuốc cho người bệnh. Vai trò quan trọng này của điều dưỡng
đã được thể hiện trong những văn bản mang tính quản lý Nhà nước của Bộ Y tế như
trong thông tư 08/BYT-TT ngày 4/7/1997 của Bộ trưởng Bộ Y tế hướng dẫn việc tổ
chức, chức năng nhiệm vụ của Hội đồng thuốc và điều trị ở bệnh viện và trong quy
14


chế bệnh viện ban hành theo quyết định số 1895/1997/BYT-QĐ ngày 19/9/1999 quy
định Hội đồng thuốc và điều trị. Trưởng phòng điều dưỡng của bệnh viện là uỷ viên
thường xuyên của Hội đồng thuốc và điều trị. Trong phần nhiệm vụ cụ thể của Hội
đồng thuốc và điều trị có một nội dung ghi rất rõ mối quan hệ hợp tác giữa bác sĩ,
dược sĩ và điều dưỡng trong việc sử dụng thuốc hợp lý cho người bệnh.
Nhiệm vụ của điều dưỡng và mối quan hệ với bác sĩ, dược sĩ còn được quy định chi
tiết trong quy chế sử dụng thuốc của quy chế bệnh viện.
Mối quan hệ giữa bác sĩ, dược sĩ và điều dưỡng trong chăm sóc bằng thuốc được
thể hiện qua sơ đồ sau:
Y v¨n vÒ thuèc

A

B

C
B¸c sÜ

D−îc sÜ

D

Vì lợi ích của người bệnh, khi phát hiện có vấn đề không hợp lý trong sử dụng thuốc
người điều dưỡng với thái độ hợp tác phải trao đổi thẳng thắn với bác sĩ, dược sĩ.
Khi tiếp xúc với người bệnh phải dùng kiến thức khoa học (Y học dựa trên bằng
chứng) để hướng dẫn giải thích cho người bệnh về quá trình dùng thuốc, không
được phát biểu những nhận xét cảm tính chủ quan không có cơ sở khoa học. Điều
này
sẽ

15


tạo được sự tin cậy của người bệnh và góp phần không nhỏ cho sự thành công của
điều trị.
Dùng thuốc là một điều tưởng chừng đơn giản, nhưng để đạt được hiệu quả tối ưu
trong sử dụng thuốc cần có kiến thức, sự hiểu biết và sự tận tâm trong công việc,
cần có sự cộng tác của bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng và cả sự cộng tác của người
bệnh.
4. Ba lĩnh vực chăm sóc người bệnh
Quy trình điều dưỡng đã được đưa vào giảng dạy trong các trường điều dưỡng từ
1995 và đang được thực hiện rộng rãi trong các bệnh viện của Việt Nam. Bản chất
của quy trình điều dưỡng là tiếp cận phương pháp giải quyết vấn đề trong lĩnh vực
chăm sóc người bệnh. Quy trình gồm 4 bước dưới đây.

NhËn ®Þnh
®iÒu d−ìng

LËp kÕ ho¹ch
®iÒu d−ìng

§¸nh gi¸

thuc v cỏch dựng thuc cho phự hp vi chc nng hot ng v gii phu
c th.
Cỏc du hiu sng (nhit , mch, huyt ỏp, nhp th): Cỏc thụng s ny l c s
ỏnh giỏ hiu qa ca thuc iu tr. iu dng l ngi theo dừi ngi bnh
liờn tc nờn cú th phỏt hin kp thi nhng phn ng v tỏc ng ca thuc mi khi
tỡnh trng ca ngi bnh cú s thay i.
Tin s d ng thuc: Nhng thụng tin ny s giỳp ngi iu dng tiờn oỏn c
cỏc phn ng cú th xy ra v gi ý nhng iu cn lu ý thn trng khi dựng thuc
cho ngi bnh.
Hiu bit ca ngi bnh v cỏc thuc ang s dng (tờn thuc, liu dựng, tỏc dng
ca thuc). õy l nhng thụng tin cú ý ngha quan trng xỏc nh mc gii
thớch thụng tin v thuc cho ngi bnh.
5.2. K hoch chm súc bng thuc cho ngi bnh
Vic nhn nh v a ra chn oỏn iu dng l c s xõy dng k hoch
chm súc iu dng núi chung v chm súc bng thuc núi riờng. K hoch chm
súc bng thuc cho ngi bnh cn t c cỏc mc tiờu: an ton, hiu qu, to
s thoi mỏi v nõng cao kin thc dựng thuc cho ngi bnh.

An
toàn

Hiệu
quả

Kiến
thức

Thoải
mái


Để đảm bảo hiệu quả của thuốc, việc chọn thời gian dùng từng loại thuốc có ý nghĩa
rất quan trọng. Cần nắm chắc tính chất dược lý và dược động học của thuốc để
dùng thuốc đúng thời điểm nhằm đạt được hiệu quả tối ưu của thuốc. Ví dụ:
Erythromycin base cần phải uống xa bữa ăn do thuốc không bền vững trong môi
trường acid.
Tránh trộn các thuốc không tương hợp trong một bơm tiêm. Khi trộn các thuốc tiêm
cần chú ý các thuốc khi phối hợp với nhau có thể không tương hợp làm giảm hiệu
quả của thuốc (xem bảng danh mục các thuốc có thể phối hợp và không phối hợp).
Người điều dưỡng thông thường là người trực tiếp dùng thuốc cho người bệnh nên
cần có kiến thức về sự tương hợp cuả các thuốc khi pha trộn với nhau.
5.3.3. Các biện pháp tạo sự thoải mái cho người bệnh
Hỗ trợ về tinh thần cho người bệnh. Tác dụng của phương pháp placebo đã được
chứng minh trong liệu pháp điều trị. Một lời nói dịu dàng, một cách tiếp xúc tích cực
có thể tạo ra hiệu quả như dùng thuốc.
Hạn chế đau đớn khi tiêm.
Chăm sóc da vùng tiêm
18


Sắp xếp giường bệnh sao cho phù hợp với người bệnh khi dùng một số loại thuốc.
Ví dụ: những người bệnh dùng thuốc lợi tiểu cần sắp xếp nằm giường gần nhà vệ
sinh để đi tiểu cho thuận lợi.
5.3.4. Giáo dục y tế
Một khi người bệnh chịu trách nhiệm về sức khoẻ cho chính mình thì vấn đề cung
cấp các thông tin cần thiết về cách dùng thuốc, cách theo dõi có ý nghĩa cực kỳ quan
trọng, nhằm đảm bảo cho liệu pháp dùng thuốc có hiệu quả.
Thông tin hướng dẫn dùng thuốc cần viết ngắn gọn để đảm bảo tính nhất quán trong
việc hướng dẫn người bệnh.
Thông tin cơ bản hướng dẫn dùng thuốc cho người bệnh bao gồm:
Tên thuốc, liều lượng và tác dụng của thuốc.

B. Sai
Sau khi dùng thuốc, người điều dưỡng phải theo dõi những thay đổi về hành vi của
người bệnh
A. Đúng
B. Sai
Nhận định người bệnh là bước đầu tiên trong qui trình chăm sóc bằng thuốc
A. Đúng
B. Sai
Trước khi trộn các thuốc trong một bơm tiêm, người điều dưỡng cần phải kiểm tra
sự tương hợp của các thuốc đó:
A. Đúng
B. Sai
Giáo dục Y tế trong quy trình điều dưỡng là cung cấp các thông tin cho người bệnh
về cách dùng thuốc, cách theo dõi trong và sau khi dùng thuốc thuốc nhằm đảm bảo
hiệu quả điều trị.
A. Đúng
B. Sai
Điền từ thích hợp vào chỗ trống
Nhiệm vụ của người điều dưỡng trong chăm sóc bằng thuốc :
A. Đánh giá ………..
B. Xây dựng kế hoạch để thực hiện …………. bằng thuốc.
C. Thực hiện việc chăm sóc ………………..
Trước khi dùng thuốc cho người bệnh, một trong những biện pháp đảm bảo chất
lượng thuốc là người điều dưỡng cần phải kiểm tra .……… của thuốc
Điền ba lĩnh vực chăm sóc người bệnh của người điều dưỡng:
A. Chăm sóc điều dưỡng
B. Chăm sóc.....................................
C. Chăm sóc....................................
Điền 6 nguồn thông tin chính cần thu thập trong bước nhận định liên quan đến nội
dung chăm sóc thuốc.

C. Thông báo các bất thường của người bệnh khi dùng thuốc cho bác sỹ
D. Cả A, B và C
15. Trong khi dùng thuốc cho bệnh nhân, người điều dưỡng nên:
A. Làm theo y lệnh của bác sĩ
B. Thông báo cho bệnh nhân tên thuốc được dùng
C. Hướng dẫn cho bệnh nhân cách theo dõi và thông báo các bất thường sau
khi
dùng thuốc
D. Cả A, B và C
16. Quan hệ của bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng và người bệnh trong dùng thuốc là:
A. Điều dưỡng chỉ thực hiện theo y lệnh.
B. Bác sĩ, dược sĩ và điều dưỡng trao đổi thông tin về dùng thuốc và các
thông
tin
liên quan đến bệnh nhân trong quá trình điều trị.
21


C. Bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng và cả người bệnh trao đổi thông tin trong quá
trình
sử dụng thuốc điều trị.
D. Cả A, B và C
17. Đánh giá về chăm sóc thuốc cho người bệnh bao gồm:
A. Hiệu quả của thuốc
B. Sự hiểu biết của người bệnh về thuốc đang dùng
C. Ghi chép các theo dõi và thuốc đã dùng cho người bệnh
D. Cả A, B, và C
18. Các biện pháp đảm bảo an toàn cho người bệnh khi dùng thuốc.
A. Thực hiện mũi tiêm an toàn cho người bệnh, người tiêm và cộng đồng.
B. Cho người bệnh uống thuốc với nước đun sôi để nguội

Học viên chia thành 4 nhóm thảo luận về chức năng nhiệm vụ của điều dưỡng trong
bệnh viện hiện nay, nhấn mạnh chức năng làm việc độc lập. Sau 15 phút thảo luận,
các nhóm chuẩn bị kết quả thảo luận trên giấy chiếu overhead. Đại diện mỗi nhóm sẽ
trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình. Giảng viên và các nhóm khác nhận xét
và bổ xung.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bộ Y tế, (2001), Quy chế bệnh viện, Nhà xuất bản Y học.
Bộ Y tế, Thông tư 08/BYT-TT ngày 4/7/1997
Bộ Y tế, (2002), Hướng dẫn điều trị và sử dụng thuốc, Nhà xuất bản Y học
Clinical Guidelines (Diagnostic and treatment manual) 2nd Edition, 1990, Hartier
Paris.
Delaune Ladner, (1998), Fundermentals of Nursing - Standards and practice
Delmar Publishers.
Perry Poffer, (2002), Clinical nursing - skill and techniques 5th edition, Mosby

23


BÀI 2
CÁC THÔNG SỐ DƯỢC ĐỘNG HỌC CƠ BẢN
ỨNG DỤNG TRONG THỰC HÀNH
Thời gian: 2 tiết lý thuyết, 3 tiết thực hành
MỤC TIÊU
Sau khi học bài này, học viên có khả năng trình bày được:
Khái niệm cơ bản về dược động học.
Ý nghĩa các thông số dược động học cơ bản và ứng dụng trong thực hành.
NỘI DUNG
1. Mở đầu
Thuốc là chất được dùng để điều chỉnh hoặc thay đổi tình trạng về sinh lý, bệnh lý vì
lợi ích người sử dụng. Việc sử dụng thuốc hợp lý là khi người bệnh được dùng thuốc

điều dưỡng tăng cường hiệu quả của việc chăm sóc bằng thuốc cho người bệnh.
2. Các thông số dược động học
2.1. Khái niệm chung về dược động học
Dược động học là quá trình cơ thể tác động lên thuốc qua 4 giai đoạn: Hấp thu, phân
bố, chuyển hoá và thải trừ. Các giai đoạn này được thể hiện qua các thông số dược
động học và được miêu tả trong sơ đồ sau
C¬ thÓ
ng−êi bÖnh

thuèc

AUC

F%

A

E

D

T1/2

Vd
M

Cl
A (Absorption): Hấp thu

AUC (Area Under the Curve): Diện tích dưới

25


Có thể tăng hiệu quả của việc dùng thuốc bằng cách tăng AUC (tăng khả năng hấp
thu thuốc vào vòng tuần hoàn). Ví dụ: nên hướng dẫn cho bệnh nhân mỗi lần uống
thuốc với 100 – 150 ml (tương đương một cốc nước to) sẽ làm tăng AUC và do đó
sẽ làm tăng hiệu quả của việc dùng thuốc (trừ những thuốc cần phải đạt được nồng
độ tại chỗ cao ví dụ thuốc trừ giun, sán...thì có thể uống ít nước hơn).
2.2.2. Thể tích phân bố
Thể tích phân bố (Vd) biểu thị mối liên quan giữa lượng thuốc trong cơ thể và nồng
độ của thuốc trong huyết tương ở trạng thái cân bằng.
Thể tích phân bố biểu thị một thể tích cần phải có để toàn bộ lượng thuốc đưa vào
cơ thể phân bố ở nồng độ bằng nồng độ trong huyết tương nên còn gọi là thể tích
phân bố biểu kiến.
Ký hiệu: Vd (Volume of distribution)
Đơn vị: lít hoặc lít /kg
Mối liên hệ giữa thể tích phân bố của một thuốc trong cơ thể với nồng độ trong huyết
tương được thể hiện trong phương trình sau:

Vd =

D×F
Cp

Trong đó :
D: Liều thuốc cần đưa (g hoặc mg) ;
Vd: Thể tích phân bố ;
Cp: Nồng độ thuốc trong huyết tương (g/l hoặc mg /l) ;
F: Khả dụng sinh học của thuốc (%).
Như vậy, với cùng một liều dùng, nếu thể tích phân bố (Vd) của thuốc càng lớn thì

hơn so với trẻ bình thường. Dựa vào công thức tính Vd ta thấy, để không thay đổi
nồng độ thuốc có tác dụng trong huyết tương thì phải giảm liều thuốc đưa vào
cơ thể.
Trẻ em có tỷ lệ phần trăm lượng nước trong cơ thể cao hơn người lớn nên Vd của
những thuốc có tính thân nước sẽ cao. Vì vậy, liều tính theo mg /kg thể trọng ở trẻ
em cao hơn người lớn. Hoặc ở những trẻ bị mất nước như sốt cao, ỉa chảy...thì nguy
cơ ngộ độc do quá liều cao. Cần phải giảm liều ở những đối tượng này.
Người điều dưỡng phải theo dõi sự đáp ứng của người bệnh với liều dùng của
thuốc, những bất thường của người bệnh khi dùng thuốc như tiểu tiện ít, nôn, buồn
nôn, chán ăn, vàng da....Khi gặp những dấu hiệu bất thường này, điều dưỡng cần
thông báo với bác sĩ phụ trách để bác sĩ hiệu chỉnh liều thuốc.
2.2.3. Nửa đời trong huyết tương (T1/2)
Là thời gian cần thiết để nồng độ thuốc trong huyết tương giảm xuống còn một nửa
(50%) khi thuốc thải trừ với một tốc độ tỷ lệ với nồng độ thuốc.
Công thức tính:
T1/2 =

0,693 × Vss
Cl

Trong đó :
T1/2: Nửa đời trong huyết tương
Vss: Thể tích phân bố ở tình trạng ổn định
Cl: Độ thanh thải
Phần trăm lượng thuốc thải trừ ra khỏi cơ thể theo thời gian (t)
Thời gian (t)

% thuốc thải

1 lần T1/2

Đơn vị tính thời gian t là giờ (60 phút)
Như vậy sau một khoảng thời gian (t) bằng 4 đến 6 lần T1/2 thì hầu hết lượng thuốc
đưa vào cơ thể đã bị đào thải ra ngoài (94% - 97%).
Ứng dụng lâm sàng
Dựa vào trị số T1/2, ta có thể tính toán khoảng cách đưa thuốc hợp lý vào cơ thể
Ví dụ: T1/2 của cefotaxim là 1 - 2 giờ. Như vậy sau mỗi 4 - 8 giờ nên đưa thuốc một
lần để đảm bảo lượng thuốc trong máu tuần hoàn.
Ví dụ:
Khoảng
cách
dùng
thuốc
nhóm
(amoxicilin, oxacilin...) đường uống không hợp lý

bêta

-

lactam

C (mg/l)

Nång ®é tèi thiÓu
cã hiÖu qu¶ (MIC)

Khoảng
cách
dùng6h
thuốc