Ngoại
g ạ tác
TÀI CHÍNH CÔNG VÀ CHÍNH SÁCH CÔNG

4/4/2010

Ngoại tác - Tài chính công

1


Dẫn nhập
„ Ngoại tác phát sinh bất
ấ cứ khi nào hành

ộ g của một
ộ đối tác làm cho đối tác khác
động
xấu đi hoặc tốt hơn, nhưng đối tác ban đầu
không gánh chịu chi phí hoặc nhận lợi ích
của việc làm đó.
„ => Phản ảnh thất
ấ bại của thị trường=> hành
g của chính p
phủ g
gópp p
phần cải thiện p
phúc
động
lợi xã hội.
4/4/2010

g khí đốt thiên nhiên ((fossil
người,
fuels).
„ Những loại khí đốt như than,
than dầu,
dầu gas … thải
ra chất carbon dioxide. Chất này giữ hơi nóng
mặt
ặ trời
ời trong không
khô khí trái
ái đất
đấ .
„ Hình 1 cho thấy
y khuynh
y hướng
g nóng
g lên trong
g
1 thể kỷ qua.
4/4/2010

Ngoại tác - Tài chính công

4


Hình 1

Global Average Temperature Over Time


1940
0

1930
0

1920
0

1910
0

1900
0

4/4/2010

1890
0

56
1880
0

Global averrage tempe
G
erature

58.5

Ngoại tác - Tài chính công

6


LÝ THUYẾT NGOẠI TÁC
„ Ngoạii tác
á có
ó thể
hể vừa
ừ là tích
í h cực vàà tiêu
i cực, có
ó

thể :

Xảy ra khía cạnh cầu (ngoại tác cầu) hoặc
„ Xảy
y ra khía cạnh
ạ cungg ((ngoại
g ạ tác sản xuất)) .
„

4/4/2010

Ngoại tác - Tài chính công

7


ờ hợp
h ngoạii tác
á sản
ả xuất
ấ tiêu
iê cực, hãy
hã

xem xét ví dụ sau:
„
„

Một công
Mộ
ô ty thép
hé tối
ối đa
đ hóa
hó lợi
l i nhuận=>
h ậ
sản
ả phẩm
hẩ phụ
h
của nó (chất bùn) đổ vào dòng sông.
Những người đánh cá bị tổn hại bởi hành động này: cá
chết lợi nhuận của họ giảm xuống…

„ Đây là ngoại tác sản xuất tiêu cực,

producer
find
its firmoptimal
The
steel
socially
overproduces
level of
privately
p
surplus
yp optimal
p at Q
profit
. society
1p
from
production
society’s
iss at
viewpoint
viewpoint.
Q2, the
maximizing
output,
This
Theframework
marginal damage
does
notQ1. of SMC and SMB.

D = PMB =
SMB
0

Hình 2
4/4/2010

Q2

Q1

QSTEEL

N
Ngoại
i tác
tá sản
ả xuất
ất tiêu
tiê cực
ự
Ngoại tác - Tài chính công

10


Kinh tế học ngoại tác sản xuất tiêu cực
„ Sản xuất
ấ tối
ố ưu của công ty thép :

MD

„ Tương
T
ứ là ngừng
ứng
ừ sản
ả xuất
ất thép.
thé Đây
Đâ không
khô

phải là điều mà công ty thép muốn.
4/4/2010

Ngoại tác - Tài chính công

12


Kinh tế học ngoại tác sản xuất tiêu cực
„ Khi có ngoại tác, chi phí xã hội biên (SMC)

g
gồm
chi p
phí sản xuất và chi p
phí làm tổn hại
ạ

thép và thị trường thép sẽ trở nên bị thiệt:
„ Bằng

hình vẽ,
vẽ tam giác trong ở giữa
PMB/SMB và PMC từ Q2 đến Q1.

„ Trái lại, tổn
ổ thất
ấ đối
ố với người đánh cá lại

giảm xuống:
g
g
„ Bằng
4/4/2010

hình vẽ, nằm ở dưới MD từ Q2 đến Q1.
Ngoại tác - Tài chính công

14


Kinh tế học ngoại tác sản xuất tiêu cực
„ Mức tổn
ổ thất
ấ xã hội từ mức sản xuất
ấ gốc
ố Q1

Ngoại tác - Tài chính công

16


Price of
cigarettes

S=PMC=SMC

The The
yellow
smoker
triangle
sets
is the
surplus
PMB=PMC
to thetosmokers
find his
privately
p
((and p
producers)
y optimal
p
)q
quantity
at Q1. y
of

The
The socially
smoker
optimal
consumes
level
too
of level.
MD
the
manysmoking
cigarettes
is at
from
Q2,society’s
intersection
viewpoint
viewpoint.
of SMC and SMB
SMB.

p1
p2

D=PMB
D
PMB
SMB=PMB-MD
0


„ Tương ứng Q1 và P1, thặng dư giống như trước .

4/4/2010

Ngoại tác - Tài chính công

18


Ngoại tác tiêu dùng tiêu cực
„ Tiêu dùng của người hút thuốc
ố lá gây tổn
ổ

g khác (p
(patrons).
)
thất cho các khách hàng
„ Khách hàng muốn :

MD− > 0
„ Điều này nghĩa là không hút thuốc lá.

Nhưng thực
Nh
th tế được
đ
quyết
ết định
đị h bởi người



Ngoại tác tiêu dùng tiêu cực
„ Ở mức
ứ số
ố lượng
l
tối
ối ưu xã hội,
h i yêu cầu
ầ ít
í hút
hú

thuốc hơn. Khi đó, người hút thuốc lá trở
nên thiệt hơn. Thặng dư thị trường thuốc
ố lá
giảm xuống.
„ Bằng

hình vẽ, đó là tam giác giữa PMC và
SMB từ Q2 đến Q1.

„ Tổn thất của khách nhà hàng lại giảm. Bằng

hình vẽ, đó là diện tích ở dưới đường MD từ
Q2 đến Q1.

4/4/2010



Ngoại tác tích cực
„ Ngoại
N i tác
tá tích
tí h cực xảy
ả ra trong
t
sản
ả xuất
ất lẫn
lẫ tiêu
tiê

dùng.
„ Ngoại tác sản xuất tích cực (positive production
externality) khi sản xuất của một công làm gia
tăngg tình trạngg của người
g
khác nhưngg côngg tyy lại
không nhận được lợi ích/bù đắp
ắ từ các đối
ố tượng
khác.
„

Nghiên
N
hiê cứu
ứ vàà phát

production externalities:
p
„ Một

người cảnh sát mua bánh cam gần nhà
của bạn.
bạn
„ Kết quả, các nhà hàng xóm trở nên an toàn
b i sự cóó mặt của cảnhh sát
bởi
á liên
liê tục ở đây.
đâ
„ Trong
g trường
g này,
y, sản xuất bánh cam làm

gia tăng tình trạng của người hàng xóm.
„ Hình
Hì h 4 minh
i h chứng.
hứ
4/4/2010

Ngoại tác - Tài chính công

24



The red triangle
is
theoutput,
benefit
capture
(EMB)
the
represents
to the
deadweight loss
from
thebenefit
the
neighbors,
neighbor’s
benefit.
SMClevel
= PMC
private production
level. however.
The
The
donut
socially
shop
optimal
underproduces
of
p1
EMB

ất tích
tí h cực
ự .
Ngoại tác - Tài chính công

25