HOÀNG THỊ KIM THUÝ

MODULE gdtx

3
®Æc ®iÓm cña ®èi t−îng
gi¸o dôc th−êng xuyªn

|

95


A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
1. B c vào thiên niên k th hai c a th k XXI, m t trong nh ng nhân t
quy t nh, thúc y quá trình h i nh p qu c t là ch t l ng ngu n
nhân l c c a m i qu c gia. Vi t Nam, trong ho ch nh chi n l c
phát tri n kinh t — xã h i, ng và Nhà n c ã r t chú tr ng n nhân
t con ng i, coi s phát tri n con ng i v a là m c tiêu, v a là ng l c
chính c a phát tri n xã h i. Trong các v n ki n c a i h i ng l n th
XI ã kh ng nh phát tri n v s l ng và ch t l ng ngu n nhân l c là
m t trong nh ng gi i pháp t phá phát tri n kinh t — xã h i.
Giáo d c và ào t o c xem là c s phát huy ngu n l c con ng i.
Hi n nay, Vi t Nam ang trong quá trình xây d ng và phát tri n m t xã
h i h c t p — n i m i ng i dân u c trang b ki n th c, k n ng và
tay ngh cao; c h c th ng xuyên, liên t c và su t i. H th ng giáo
d c th ng xuyên Vi t Nam ã tr thành công c m r ng t o c
h i h c t p cho m i ng i và xây d ng xã h i h c t p.
Chi n l c phát tri n giáo d c giai o n 2001 — 2010 và trong d th o
chi n l c giáo d c giai o n 2011 — 2020 ch rõ quan i m: xây d ng xã
h i h c t p, t o i u ki n cho m i ng i, m i l a tu i, m i trình

góp ph n nâng cao dân trí trong c ng ng, t o thêm và tái t o ngu n
l c cho s phát tri n kinh t — v n hóa — xã h i và th c hi n công b ng
trong giáo d c.
3. C ng theo Lu t Giáo d c n m 2005, giáo d c th ng xuyên có 4 lo i
ch ng trình giáo d c: Ch ng trình xoá n n mù ch và giáo d c ti p
t c sau bi t ch ; Ch ng trình ào t o b sung, tu nghi p nh kì, b i
d ng nâng cao trình , c p nh t ki n th c, k n ng; Ch ng trình giáo
d c áp ng yêu c u ng i h c; Ch ng trình giáo d c l y v n b ng
c a h th ng giáo d c qu c dân theo hình th c v a h c v a làm, h c t
xa, t h c có h ng d n. M i lo i ch ng trình u c xác nh: m c
ích, n i dung, ph ng pháp, ánh giá.
M i lo i ch ng trình ch ph c v giáo d c cho m t lo i i t ng nh t
nh, vì h có nh ng nhu c u riêng, m c ích riêng, i u ki n h c t p
khác nhau, kh n ng nh n th c khác nhau và c bi t do công vi c khác
nhau nên h h c c ng r t khác nhau.
4. H c viên h c giáo d c th ng xuyên th ng là ng i l n tu i. H h c
cho hôm nay, h c làm ngay “c n gì h c n y” ch không ph i h c cho
t ng lai, cho mai sau. Th c t c ng có nhóm i t ng là thanh thi u
niên, do nh ng hoàn c nh và i u ki n h không th theo h c t i các
tr ng ph thông mà h ph i tham gia h c giáo d c th ng xuyên có
ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

97


th th c hi n c c m là c h c t p ph n u tr thành ng i lao
ng có ki n th c, có k n ng. Nhóm i t ng này có nh ng c i m
tâm lí, tình c m, nh n th c c ng khác nhau vì v y c i m h c t p c a



— Nêu c trong m i ch ng trình l i có nh ng lo i i t ng khác nhau.
Ví d : tham gia ch ng trình h c t p ch ng trình áp ng yêu c u
ng i h c có các lo i i t ng là ng i tr tu i hay ng i l n tu i; có
nh ng ng i h c chuy n giao khoa h c — công ngh , nh ng l i có ng i
h c d ng sinh, s c kh e...
— Nêu c trong m i lo i ch ng trình giáo d c ch có th áp ng nhu
c u h c t p c a m i nhóm i t ng nên ph i có cách gi ng n i dung,
ph ng pháp giáo d c riêng...
— Nêu c c i m h c t p c a các nhóm i t ng tham gia trong các
ch ng trình giáo d c th ng xuyên: nhu c u, ng c , i u ki n, kh
n ng h c t p.
— Bi t c nh ng khó kh n, thu n l i khi h c viên tham gia t ng lo i
ch ng trình h c t p.
— Bi t c i u ki n, kh n ng c a trung tâm giáo d c th ng xuyên áp
ng nhu c u h c t p c a các lo i i t ng giúp h c viên h c t p t t.
2.2. VỀ KĨ NĂNG

— Phân tích c nguyên nhân vì sao mà giáo d c th ng xuyên có 4 lo i
ch ng trình trên. M c tiêu c a các lo i ch ng trình y là gì?
— Bi t phân tích t ng lo i ch ng trình áp ng cho t ng lo i i t ng
h c t p, trên có s ó mà xác nh c nh ng n i dung, cách th c t
ch c h c t p thích h p.
— Bi t phân tích c i m h c t p c a h c viên l a ch n nh ng n i dung
và ph ng pháp thích h p giúp h c viên t k t qu trong h c t p.
2.3. VỀ THÁI ĐỘ

— Trân tr ng v i k t qu t c c a m i lo i ch ng trình trong vi c
nâng cao dân trí, ào t o nhân l c và b i d ng nhân tài cho t n c.

giáo d c qu c dân là gì? Nêu m t s n i dung c a lo i ch ng trình này.
2. THÔNG TIN PHẢN HỒI

2.1. Các loại chương trình đang thực hiện ở giáo dục thường xuyên

* Hi n nay, các ch ng trình sau ây ang c th c hi n giáo d c
th ng xuyên:
— Ch ng trình xoá mù ch , sau xoá mù ch .
— Ch ng trình giáo d c th ng xuyên c p ti u h c.
— Ch ng trình giáo d c th ng xuyên c p THCS (b túc THCS).
— Ch ng trình giáo d c th ng xuyên c p THPT (b túc THPT).
— Ch ng trình v a h c v a làm trình trung h c chuyên nghi p, trung
h c ngh , cao ng, i h c.
— Ch ng trình b i d ng ngo i ng .
— Ch ng trình b i d ng tin h c ng d ng.

100 | MODULE GDTX 3


— Các ch ng trình ào t o b sung, tu nghi p nh kì, b i d ng và nâng
cao trình , c p nh t ki n th c, k n ng, chu n hóa các lo i trình .
— Các ch ng trình giáo d c áp ng yêu c u c a ng i h c.
Trong các ch ng trình trên thì a s các c s giáo d c th ng xuyên
u th c hi n, ó là các ch ng trình b túc THPT (chi m t l h n 92%),
ch ng trình b i d ng ngo i ng (h n 60%), ch ng trình b i d ng
tin h c ng d ng (g n 70%). M t s c s giáo d c th ng xuyên còn m
các l p chuyên giúp ng i dân nâng cao thu nh p, c i thi n ch t
l ng cu c s ng (g n 37%); các l p b i d ng c p nh t ki n th c v
qu n lí, pháp lu t, kinh t và xã h i cho cán b qu n/huy n, xã/ph ng
(28,9%); các khoá ào t o, ào t o l i, b i d ng nâng cao trình v


%

TT u tiên

20,4
19,6
5,3
48,4
92,3
69,6
60,1
31,1

10
11
13
4
1
2
3
8

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

101



12
* ánh giá m c quan tr ng c a các lo i ch ng trình giáo d c th ng
xuyên ang th c hi n l y v n b ng, ch ng ch c a h th ng giáo d c
qu c dân và không l y v n b ng ch ng ch (xem b ng 1.2):
9

B ng 1.2. Xét theo lo i giáo d c l y v n b ng và giáo d c không c n l y v n
b ng, ch ng ch c a h th ng giáo d c qu c dân
Ý ki n tr l i
TT Lo i hình giáo d c th

1
2

ng xuyên

Lo i hình giáo d c l y v n b ng,
ch ng ch c a giáo d c qu c dân
Lo i hình giáo d c không l y v n
b ng, ch ng ch c a giáo d c
qu c dân

102 | MODULE GDTX 3

R t
quan
tr ng

Quan
tr ng

ngh a là hi n nay ng i i h c r t c n có b ng, có ch ng ch vì nhu c u
vi c làm, vì các c quan tuy n d ng lao ng còn coi n ng v b ng c p
mà ch a tuy n ch n ng i lao ng có n ng l c th c s . M t khác Nhà
n c còn ch a có nh ng chính sách thích h p t o i u ki n cho ng i
h c có ki n th c th c s và s d ng nhân tài thông qua n ng l c c a h .
* Xem xét m c nhu c u l y v n b ng ch ng ch và không l y v n b ng,
ch ng ch c a các lo i ch ng trình giáo d c th ng xuyên nh sau (xem
b ng 1.3):
B ng 1.3. Xét theo trình

ào t o

c nh n v n b ng, ch ng ch
Ý ki n tr l i

TT

1
2
3
4
5
6
7

Lo i hình giáo d c th ng xuyên
l y v n b ng, ch ng ch

R t
quan

45,8
56,4
39,4
51,0

35,4
10,6
1,0
7,3

100
100
100
100

40,6

52,1

7,3

100

40,6

52,1

7,3

100


1
2
3
4
5
6
7
8

ào t o

Lo i hình giáo d c th ng xuyên
v n b ng, ch ng ch

R t
quan
tr ng

Quan
tr ng

38,9

53,7

7,4

100


h c ngh v a làm v a h c
L y b ng t t nghi p cao ng v a làm v a h c
L y b ng t t nghi p cao ng ngh v a làm
v ah c

104 | MODULE GDTX 3

Không
quan T ng
tr ng

TB

1,82
1,83
2,22
2,67
2,34
2,33
2,33
2,32

Thang i m

3 : R t quan
tr ng
2 : Quan tr ng
1 : Không quan
tr ng


THPT là s 1: 2,67/3, th 2 là b ng t t nghi p trung h c chuyên nghi p t i ch c:
2,34/3, th 3 là b ng t t nghi p trung h c k thu t và trung h c ngh : 2,33/3.

* N u xem xét các m c quan tr ng c a các lo i hình giáo d c không l y
v n b ng ch ng ch c ng cho ta m t k t qu i u tra nh sau (xem b ng 1.4):
B ng 1.4. Xét lo i hình không l y v n b ng, ch ng ch

Ý ki n tr l i
TT

1
2
3
4

Lo i hình giáo d c th ng xuyên
không l y v n b ng, ch ng ch

Nh ng ng i còn mù ch , m i bi t
ch ho c trình v n hoá th p
Nâng cao hi u bi t v chính tr —
xã h i
Nâng cao hi u bi t v kinh t —
thu nh p
Áp d ng khoa h c — công ngh vào
s n xu t

R t
quan
tr ng

9,6

100

57,3

38,5

4,2

100

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

105


Ý ki n tr l i
TT

Lo i hình giáo d c th ng xuyên
không l y v n b ng, ch ng ch

5

Nâng cao tay ngh , h c ngh m i
B i d ng chuyên môn, nghi p v
6 cho cán b , công ch c

1,1

100

52,6

40,0

7,4

100

17,9

61,1

21,1

100

16,5

62,9

20,6

100

17,9



TB

2,09
2,27

Thang i m

3 : R t quan
tr ng.
2 : Quan tr ng.


TT

Lo i hình giáo d c th

ng xuyên

không l y v n b ng, ch ng ch

Nâng cao hi u bi t v kinh t —
3 thu nh p
Áp d ng khoa h c — công ngh vào
4 s n xu t
5 Nâng cao tay ngh , h c ngh m i
B i d ng chuyên môn, nghi p v
6 cho cán b , công ch c
Giáo d c, truy n thông c a các b ,
7 ban ngành (B Lao ng, Th ng

bình 2,53/3; th hai là ch ng trình nâng cao tay ngh hay h c ngh m i:

2,47/3 và ch ng trình nâng cao trình và b i d ng nghi p v cho
cán b công ch c là 2,45/3, r i n các lo i ch ng trình khác. M c dù
các ch ng trình trên u c n thi t trong vi c nâng cao dân trí, b i
d ng nhân l c và nâng cao ch t l ng cu c s ng cho m i ng i.
* Xem xét các m c thu n l i, khó kh n hi n nay c a vi c th c hi n các
lo i ch ng trình giáo d c th ng xuyên nh sau (xem b ng 1.6):
ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

107


B ng 1.6. Xét m c thu n l i, khó kh n c a vi c th c hi n
ch ng trình giáo d c th ng xuyên
M c
TT

(%)

Các lo i ch ng trình
Giáo d c th ng xuyên R t Thu n Bình Khó R t
thu n
khó T ng
l y v n b ng,
l i th ng kh n
l i
kh n


38,4 14,1 100

6,1
7,9

19,4
17,8

34,7
32,7

37,8 2,0 100
30,7 10,9 100

3,3

26,1

43,5

15,2 12,0 100

2,2

25,0

45,7

20,7


26,5

4,1

100

8,2

20,6

53,6

15,5

2,1

100

6,5

100


M c
TT

(%)

Các lo i ch ng trình

6
7
8
9
10
11

Các lo i ch ng trình giáo d c th ng
xuyên l y v n b ng, ch ng ch

Ch ng trình xoá mù ch và giáo d c ti p
t c sau xoá mù ch
Ch ng trình b túc THCS
Ch ng trình b túc THPT
Ch ng trình trung h c chuyên nghi p
v a làm v a h c
Ch ng trình trung h c k thu t, trung
h c ngh v a làm v a h c
Ch ng trình cao ng v a làm v a h c
Ch ng trình cao ng ngh v a làm
v ah c
Ch ng trình i h c v a làm v a h c
Ch ng trình l y ch ng ch ngo i ng
Ch ng trình l y ch ng ch tin h c
Ch ng trình giáo d c l y v n b ng
ch ng ch khác

TB

2,64 5

ch ng trình giáo d c th ng xuyên hi n nay.
Ch ng trình giáo d c l y
v n b ng, ch ng ch khác
Ch ng trình l y ch ng ch tin h c
Ch ng trình l y ch ng ch ngo i ng
Ch ng trình

i h c v a làm v a h c

Ch ng trình cao ng ngh
v a làm v a h c
Ch ng trình cao ng v a làm v a h c
Ch ng trình trung h c k thu t,
trung h c ngh v a làm v a h c
Ch ng trình trung h c chuyên nghi p
v a làm v a h c
Ch ng trình b túc trung h c ph thông
Ch ng trình b túc trung h c c s
Ch ng trình xoá mù ch và giáo d c
ti p t c sau khi bi t ch

Qua kh o sát k t qu cho th y, vi c th c hi n ch ng trình ào t o l y
ch ng ch tin h c th c hi n thu n l i nh t, i m trung bình là 3,18/5;
th hai là ch ng trình ào t o i h c v a làm v a h c: 3,09/5; th ba là
ch ng trình ào t o cao ng v a làm v a h c: 3,05/5, r i n các lo i
ch ng trình khác. i u này có v r t ngh ch lí, càng ào t o trình
cao thì ch ng trình l i càng d th c hi n. Ch ng trình xoá mù ch và
giáo d c ti p t c sau xoá mù ch l i khó th c hi n nh t: 2,64/5. Vì v y
c n xem xét l i c u trúc c a ch ng trình xoá mù ch và giáo d c ti p
t c sau xoá mù ch .

th ng xuyên

B Giáo d c và ào t o
B Lao ng, Th ng binh,
Xã h i
B V n hoá, Th thao,
Du l ch
B Nông nghi p, Phát tri n
nông thôn
B Yt
B Thông tin, Truy n thông
B Tài nguyên, Môi tr ng
B Lâm nghi p
B Thu s n
B T pháp
oàn Thanh niên C ng s n
H Chí Minh
H i Thanh niên
H i Ph n
H i Nông dân
H i Khuy n h c
H i Ng i cao tu i

Ch ng trình
l y v n b ng,
ch ng ch

Ch ng trình
không l y
v n b ng,

40,5
46,4
47,6
50,0

41,2
60,7
59,5
53,6
52,4
50,0

100
100
100
100
100
100

21,4

78,6

100

8,4
12,0
15,5
8,4
2,4


Ch ng trình
không l y
v n b ng,
ch ng ch

T ng

17,9

82,1

100

16,0

84,0

100

17 H i Ngành ngh
Các lo i ch ng trình d án
18 qu c gia

Các ch ng trình giáo d c l y v n b ng ch ng ch h u h t là do B
Giáo d c và ào t o cung c p (99%), r i n các B Y t , B T Pháp, B

Thu s n, B Lao ng — Th ng binh và Xã h i. Ng c l i, các ch ng
trình không c n v n b ng, ch ng ch ch y u do các các oàn th , các
h i nh H i Ng i cao tu i (97,%), H i Khuy n h c (91,%), H i Thanh

3

V a làm v a h c

30,3

37,1

32,6

4

H c t xa

19,3

66,3

14,5

112 | MODULE GDTX 3

Hi n t i

T

ng lai

C hi n t i và
t ng lai

T h c không có
h ng d n

3,6

80,4

16,1

7

Hình th c khác

11,1

88,9

0

TT

T

ng lai

C hi n t i và
t ng lai

T ng



|

113


Nội dung 2

XÁC ĐỊNH CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN TƯƠNG ỨNG VỚI
CÁC CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

Hoạt động. Thảo luận phân loại các nhóm đối tượng tham gia
học tập các loại chương trình giáo dục thường xuyên.
1. CÂU HỎI

—

i v i ch ng trình xóa mù ch và giáo d c ti p t c sau bi t ch , h c
viên là nh ng ng i nh th nào?
— i v i ch ng trình ào t o b sung, tu nghi p nh kì, b i d ng
nâng cao trình , c p nh t ki n th c, k n ng, h c viên là ng i nh
th nào?
— i v i ch ng trình giáo d c áp ng yêu c u ng i h c, h c viên là
ng i nh th nào?
— i v i ch ng trình giáo d c l y v n b ng c a h th ng giáo d c
qu c dân, h c viên là ng i nh th nào?

2. THÔNG TIN PHẢN HỒI

—


05 — 06

06 — 07

07 — 08

Xoá mù ch 47.909 41.760 65.454 52.621
75.896
78.570
Sau xoá 183.514 183.514 43.092 39.095
43.814
54.470
mù ch
B túc
51.770
49.750
ti u h c 31.288 37.543 42.293 39.856
B túc
151.667 165.616 248.609 209.170 143.163 154.158
THCS
B túc
264.090 311.398 351.281 380.171 389.611 475.859
THPT
Chuyên 416.667 2.333.656 4.114.994 6.297.194 10.217.048 12.780.540
Ngo i ng , 303.094 550.000 526.321 807.225 1.089.280 1.970.580
tin h c
H c t xa 90.000 100.000 79.602 127.768 206.527 307.159
(Ngu n: Th ng kê giáo d c và ào t o, B Giáo d c và ào t o và V
Giáo d c Th ng xuyên — Báo cáo t ng k t hàng n m)

nhau nâng cao dân trí, góp ph n ào t o i ng cán b và l c l ng
lao ng có v n hoá, có chuyên môn, tham gia áng k vào phát tri n
kinh t — xã h i c a a ph ng.
K t qu phi u xin ý ki n cho th y có 82,4% s cán b qu n lí giáo d c và
GV nh n nh hi n t i, trong 2 lo i i t ng c a giáo d c th ng xuyên
là thanh thi u niên và ng i l n tu i (nh ng ng i lao ng, cán b ,
công nhân,...) thì t l thanh thi u niên là cao h n, chi m kho ng 75%,
nh ng sau n m 2010 n 2020 i t ng ch y u c a giáo d c th ng
xuyên s là ng i l n tu i, chi m t l cao h n kho ng 65%. H cho r ng
n n m 2020, do hoàn thành ph c p giáo d c THPT nên i t ng
thanh thi u niên s gi m d n và do vi c phát tri n ngày càng nhi u các
lo i hình tr ng THPT (ngoài công l p) s thu hút nhi u thanh thi u
niên theo h c. (xem b ng 2.2.)
B ng 2.2. T l tu i c a h c viên h c giáo d c th ng xuyên
hi n t i và t ng lai

Các lo i

it

ng

T 15 — 21 tu i
Trên 21 tu i (ng i lao
b , công nhân viên...)
116 | MODULE GDTX 3

ng, cán

2008 — 2010 (%)

các ch ng trình giáo d c th ng xuyên.

2. THÔNG TIN CƠ BẢN

— H c viên tham gia h c ch ng trình xóa mù ch và giáo d c sau bi t ch
bi t c, bi t vi t, có th th c hi n nh ng k n ng s ng t t h n nh :
d y con cái h c hành, c các n thu c ch a b nh hay thu c b o v v t
nuôi cây tr ng ho c tham gia vào các l p chuy n giao khoa h c k thu t
nâng cao n ng su t v t nuôi cây tr ng. Nói chung i u ki n h c t p c a
h c viên r t khó kh n.
— H c viên tham gia h c ch ng trình ào t o b sung, tu nghi p nh kì,
b i d ng nâng cao trình , c p nh t ki n th c, k n ng làm t t công
vi c ang làm, ho c nâng cao trình
ti p t c h c lên b c cao h n.
i u ki n h c t p c a h nói chung không c thu n l i, nh t là th i
gian h c t p.
— H c viên tham gia ch ng trình giáo d c áp ng yêu c u ng i h c
c p nh t, b sung ki n th c k n ng s ng c n thi t, góp ph n nâng
cao hi u bi t, nâng cao ch t l ng cu c s ng c a b n thân, gia ình,
c ng ng và góp ph n phát tri n c ng ng b n v ng. i u ki n h c
t p c a h không có khó kh n l m.
ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

117


— H c viên tham gia ch ng trình giáo d c l y v n b ng c a h th ng
giáo d c qu c dân theo hình th c v a làm v a h c, h c t xa, t h c có

có thay i trong t ng lai. i v i i t ng là nh ng thanh
niên/thi u niên, h u h t u có m c ích tìm ki m c h i ti p t c
h c lên b c cao h n ho c l y b ng c p, vì v y t l lo i i t ng này
chi m u th h n (70%) nh ng t sau 2010 n 2020, khi mà i t ng
118 | MODULE GDTX 3


ch y u c a giáo d c th ng xuyên là nh ng ng i lao ng l n tu i
m c ích h c t p ch y u c a h là làm t t h n công vi c ang làm,
chuy n i công vi c có thu nh p cao h n ho c b sung, hoàn
thi n ki n th c... chi m n 60%. (xem b ng 3.1).
B ng 3.1. T l

ng c và nhu c u h c t p c a h c viên hi n t i và t ng lai

TT

ng c , nhu c u h c t p

Hi n t i —
2010 (%)

2015 —
2020 (%)

Theo nhu
cu

l y b ng c p
70