TR

NGă

I H C Y KHOA PH M NG C TH CH

KHOAă I UăD
B

NG ậ K THU T Y H C

MÔN HU N LUY N K N NGăYăKHOAăậ SKILLSLAB

BÀI GI NG

K N NGăYăKHOAăC ăB N
(DÀNH CHO SINH VIÊN Y NĂM TH 2)

- 2012-


THAM GIA BIÊN SO N
PGS TS BS CKII C

V

T nh

ThS.BS. Nguy n Ng


ng trình

iă h căthànhăth oăcácăk ăn ngă

giaoăti p,ăk ăn ngăth măkhám,ăk ăn ngăxétănghi m,ăk ăn ngăth ăthu tăvàăk ăn ngăđi uătr .ăNh ăđó,ăh ă
s ăt ătinăh n,ăth căhànhăt tăh năkhiăti păxúcăv iăb nhănhânăth t,ătrênănh ngătìnhăhu ngăth t.ăHi năt i,ă
h uăh tăcácăTr

ng/KhoaăYătrênăth ăgi iăvàătrongăc ăn

căđ uăđưăcóănh ngăđ uăt ăthíchăđángănh mă

phátătri năcácătrungătâmăhu năluy năk ăn ng,ăcònăg iălàăSkillslab.ă
Trênăc ăs ăđó,ăB ămônăHu năluy năK ăn ng YăKhoaăTi năLâmăSàngă(ti năthânălàă

năv ăHu năluy nă

k ăn ngă yăkhoaăti nălâmăsàng)ă c aăTr

căthànhăl pătheoă

ngă

iăh căYăKhoaăPh măNg căTh chă đ

quy tăđ nhăs ă28/Q - HYPNTăngàyă07/01/2011.ă
biênăso năgiáoătrìnhăgi ngăd yăc năđ

ă chu năb ăt tăchoăch



trình này.

TR

NGăKHOA

PGS.TS.BS.CKII. CAOăV NăTH NH



M CàL C
K NĂNGàGIáOàTI P

TRANG

1. K NĂNG GIAO TI P TH Y THU C - B NH NHÂN.................................................................... 1
2. K NĂNG KHAI THÁC B NH S ............................................................................................... 11

K NĂNGàTHĂMàKHÁM
3. KHÁM TOÀN TR NG ............................................................................................................... 35
4. KHÁM Đ U M T C VÀ TUY N GIÁP ............................................................................... 58
5. KHÁM PH I............................................................................................................................. 66
6. KHÁM TIM .............................................................................................................................. 80
7. KHÁM B NG ........................................................................................................................... 90
8. KHÁM TUY N VÚ ................................................................................................................. 107
9. KHÁM H U MÔN TR C TRÀNG ......................................................................................... 118
10. KHÁM M CH MÁU ............................................................................................................... 127

K NĂNGàXÉTàNGHI M


c

3. Hình thành k n ngăvàătháiăđ giao ti p hi u qu trong quá trình ti p xúc tr c
ti p v i b nh nhân.
IăT


NG,ă
iăt

Aă I M, PHÂN B

TH I GIAN

ng: sinh viên Y2 ậ YCT2

 Phân b th i gian: 180 phút
 Gi i thi u m c tiêu bài gi ng: 05 phút
 Gi i thi u n i dung bài gi ng: 45 phút
 Th căhànhăđóngăvai:ă120 phút
 Gi ng viên t ng k t cu i bu i: 10 phút
Tr

căkhiăđóngăvaiă
 Chu n b tr

c b ng ki m, các tình hu ngăđóngăvai.

 Nêu m c tiêu bài h c.

* Gi ng viên:
- Nh n xét chung.
- Rút ra bài h c có ích v k n ngăgiaoăti p v i b nh nhân.
1.

IăC

NG

Giao ti p là s chia s Ủă ngh ,ă tìnhăc m, thông tin v i m t ho c nhi uă ng i. Trong
giao ti p,ăchúngătaăth ng s d ng l iănóiăđ bi uăđ tăỦăngh ăc aămìnhăvàăđ traoăđ i
thông tin v iăng i khác. Nh ngăgiaoăti p không ch đ năgi n là nói chuy n v iăaiăđóă
mà còn bao hàm r t nhi u các v năđ khácă nh :ăB nă nóiănh ăth nào? B n hi uăđ i
t ng giao ti p v iămìnhănh ăth nào? Làm th nàoăđ hai bên có th hi u rõ v các
thôngătinăcùngătraoăđ i? v..v.
Chính vì v y,ăđ có th thu th p thông tin chính xác, giúp cho quá trình ch năđoánăvàă
đi u tr b nh,ăng i Th y thu c ph i có k n ngăgiaoăti p t t v i b nh nhân. Trong y
khoa, giao ti p v i b nh nhân là m t trong nh ng k n ngă thi t y u c aă ng i th y
thu c. Ng i b nh vào b nh vi n không nh ngăđ căch măsócăb ng các d ch v y t
s d ng thu c, hóa ch t, các k thu t y t chuyênăsâuầmàăcònăph iăđ căch măsócă
b ng tâm lý, th hi n qua cách th c giao ti p c a th y thu c v iăng i b nh.
Hai hình th c giao ti p chính là giao ti p b ng l i và giao ti p không l i. Hai hình
th c này ít khi tách r iănhau,ămàăth ng b sung cho nhau, ph i h p v i nhau t o ra
hi u qu cao nh t. Các y u t nhăh ngăđ n giao ti p b ng l i là:
 Ngôn ng mangăđ c tính cá nhân: tu i, gi i tính,ătrìnhăđ , ngh nghi p
 Ểmăđi u: gi ng nói nh nhàng, l ch s , d điăvàoălòngăng

i

 Tính phong phú:ă l ng t càng nhi u,ă càngă phongă phú,ă sinhă đ ng, giàu hình

ng,ăc măghét,ăng c nhiên, vui bu n

 Ánh m t có th là tín hi u c aă yêuă th
thích thú

ng,ă bu n r u, lo l ng, s hãi, không

 S v năđ ng c aăc ăth có th là ngôn ng nói lên s c m thông
M i quan h gi a Th y thu c và B nh nhân có th cóătácăđ ng tích c c ho c tiêu c c
choăng i b nh. âyălàăm t quan h h t s căđ c bi t vì t ng c ch ,ătháiăđ , l i nói c a
Th y thu căđ u nhăh ngăđ n tâm lý b nh nhân và Th y thu c ph i nói th nàoăđ
b nh nhân tinăt ng. M căđíchăgiaoăti p gi a Th y thu c và B nh nhân làăng i Th y
thu c c n phát huy nh ngătácăđ ng tâm lý tích c c và h n ch tiêu c călênăng i b nh.
Y h c hi năđ i có nhăh

ng r t l năđ n m i quan h Th y thu c - B nh nhân vì:

 S chuyên môn hóa và chuyên khoa hóa sâu s c nên Th y thu c ch ti p xúc
v i b nh nhân trong m tăgiaiăđo n r t ng n c aăquáătrìnhăđi u tr .
 K thu t d n d n thay th conăng i: Th y thu c ngày càng ít ti p xúc v i b nh
nhân ho c ch ti p xúc thông qua máy móc.
 Kho ng cách ki n th c r t l n gi a Th y thu c và B nh nhân.


àoăt o y khoa thiên v k thu tăh nălàănhânăv n.

Th y thu căth

ng ti p c n v i b nh nhân thông qua 2 cách chính:


c ch giao ti p, ng x khi h ch ng may ph i vào b nh vi n khám ch a b nh. Trong
bài này, chúng ta ch đ c păđ n các k n ngăgiaoăti p trong lúc ti păxúcăbanăđ u v i
b nh nhân nh m làm cho b nh nhân d dàng khai b nh và c m th y tho iămái,ăđ c
quan tâm.
2. CỄCăă

CăTHỐăC AăB NHăNHỂNăVẨăTH YăTHU C

* B nh nhân: Khi măđau,ăb nh nhân c m nh n nh ng s
thayăđ i, b t an, nh ng c m giác t bênătrongănh ăđauănh c,
đ ăc ng, u o i cùng nhi u c măgiácăm ăh không rõ ràng,
khó mô t , th măchíăkhôngănóiăđ c nên l i. Bên c nhăđóălàă
n i s hưi,ăloăâu,ăngh ăđ n s b t h nh c a mình, nh ng tác
đ ngă đ nă giaă đình,ă đ nă côngă nă vi c làm, ti n b c, k c
ngh ă đ n cái ch t,ă th ngă t t, di ch ng v lâu dài... Chính
nh các k n ngăgiaoăti p t t,ătháiăđ ph c v ân c n, thông
c m, m i quan h t tă đ p v i b nh nhân và nh ng l i nói
đ ng viên, khuy n khích c aă ng i Th y thu c s giúp
b nh nhân d dàng b c l cácăkhóăkh năc aămình,ăđ ng th i
c m th yăyênătâmăvàătinăt ngăvàoăng i Th y thu c.

4


K n ngăgiaoăti p Th y thu c ậ B nh nhân

* Th y thu c: Th ng trong tâm tr ng m t m i,ă c ngă th ng,
ắquen/chaiălìẰăv i b nh t t và r t có quy năuy.ăNg i Th y thu c
có th bi t đ c các bí m t v c ăth l n nh ngă tâmă t ă th m kín
c aă ng i b nh.ă Ng i b nh có th tâm s h t m i chuy n th m

 M i b nh nhân ng i.
 Khi chào h i,ă x ngă hôă v i b nh nhân ph i phù
h p v i tu i, gi i tính, phong t c t p quán.
5


B môn hu n luy n k n ngăYăkhoaă- SkillsLab

4.2. QUANăSÁTăB NHăNHỂN
 Luônăluônăch măchúăquanăsátăb nh nhân m t cách t nh vàăkínăđáo.
 Quá trình quan sát di n ra t lúc b tăđ uăchoăđ n khi k t thúc bu i giao ti p.
 Quan sát bên ngoài, ánh m t n c i, v m t, các hành vi c ch c a b nh nhân
đ x ngăhôăphùăh păvàăthuăđ c thông tin v b nh t t c a b nh nhân.
4.3. T OăMỌIăTR

NGăGIAOăTI PăTHO IăMÁI

 Tôn tr ng s riêngăt ăvàăgi bí m t cho b nh nhân, t oămôiătr
yênăt nh,ăkínăđáo,ăkhôngăb qu y r y, nói chuy n v aăđ nghe.

ng ph ng v n

 T o b u không khí giao ti p tho i mái, ân c n.
4.4. CÁCăT ăTH ăGIAOăTI P
 Phù h p v iăt ăth b nh nhân, n u b nh nhân ng i
thì Th y thu c ng i, n u b nh nhân đ ng thì Th y
thu căđ ng.
 T ăth giao ti p m tăđ i m t, t t nh t là ng i c nh
bàn làm vi căh nălàăsauăbànăđ ti p xúc b nh nhân.
 Kho ngăcáchăthôngăth


K n ngăgiaoăti p Th y thu c ậ B nh nhân

 Quaăđóăthuăđ c nhi uăthôngătinăh n.ăN u dùng câu h iăắđóngẰălúcăđ u s b
l nhi u thông tin có ích, quan tr ng. Khi b nh nhân trình bày các thông tin
m u ch t v b nh t t c a b nh nhân, lúc này, Th y thu c s dùng câu h iăđóngă
đ ki m tra và kh ngăđ nh nh ng gì mình v a thu nh năđ c.ăCóăngh aălàăng i
Th y thu c s d ng nh ng t ng c aă mìnhăđ nh c l i n i dung câu chuy n
b nh nhân đangănóiăb ng nh ng câu tóm t t ng n g n. M căđíchălàăđ hi u rõ
và chính xác nh ng thông tin c a b nh nhân.
 Câu h i m là câu h i mà b nh nhân có th tr l iă câuă dài,ă trìnhă bàyă đ
thông tin mà mình mu n nói ra.

c

 Câu h iăđóng là câu h i mà b nh nhân tr l iăđúngăho c sai.


t câu h i luôn ph i rõ ràng, d hi u,ăđ c hi u.

 M i l n ch h i m tăcâuămàăthôi.ăTránhăắthaoăthaoăb t tuy tẰăho căđ aăraănhi u
câu h i cùng m t lúc khi n b nh nhân không k p tr l i.
 Tránhăđ t câu h i d n d t.
4.7. L NGăNGHEăB NHăNHỂNă
 TrongătâmălỦ,ăng i b nhăth ng thích gi i bày tình tr ng
b nh và c m th y hài lòng n u Th y thu c bi t l ng nghe
m tăcáchăch măchú,ăc n th n và ch đ ng.
 Bi u l l ng nghe m tă cáchă ch mă chú,ă c n th n và ch
đ ng. Hãy t ra là b năđangăchúăỦăt iăng i nói b ng cách
g tăđ uăhayăđápăl i b ng nh ng câu ng n g n th hi n s

trình t chia s các m i quan tâm và lo l ng m t cách d dàngăh n.
 Tóm t t và ki m tra.


ng c m, giúp b nh nhân gi i t a tâm lý v b nh t t c a b n thân, t o s
thông c m gi a B nh nhân và Th y thu c.

 Tr n an ng

i b nh.

 Bày t tinh th n h p tác.

8


K n ngăgiaoăti p Th y thu c ậ B nh nhân

TâIàLI UàTHáMàKH O
1. B Y T (2006). Ki n th c - tháiăđ - k n ngăc năđ t khi t t nghi păBácăs ăđaăkhoa.ăNhàăxu t
b n Y H c.
2. D ánă y m nh hu n luy n k n ngăti n lâm sàng t iă8ătr ng khoa Y Vi t Nam (2009). K
n ngăgiaoăti p Th y thu c- B nh nhân. K n ng y khoaăc ăb n. Nhà xu t b n Y h c TPHCM,
tr.13-20.
3.

H ng Ng c (2004). Th y thu c và B nh nhân. Nhà xu t b n t ng h p TP. H Chí Minh.

4. Nguy năV năLê (2000). M t s s ki n hàng ngày
b nh vi n. Nhà xu t b n TP. H Chí Minh.


1

Chào h i b nh nhân- t gi i thi u

2

Bày t tinh th n h p tác

3

S d ng câu h i m - đóngă

4

Dùng t đ năgi n, d hi u

5

Ngôn ng nh nhàng, t nh trong giao ti p, m i l n ch
h i m t câu

6

Khen ng i vi căđúngăc a b nh nhân

7

Khuy n khích


3ăđ


K n ngăkhaiăthácăb nh s

K àNĂNGàKHáIàTHÁCàB NHàS à
M C TIÊU
1. Bi tăđ

c t m quan tr ng c a vi c khai thác b nh s

2. Th c hi n h i b nh theo m u b nh án t ph năhànhăchánhăđ n h t ph n ti n s .
3. Trình bày l iăđ
4. Bi tăđ
IăT


c th t cách làm m t b nh án n i khoa t ng quát

NG,ă
iăt

c b nh s sauăkhiăđưăh i b nh

Aă I M, PHÂN B

TH I GIAN

ng: Sinh viên Y2 ậ YCT2


à àK
à
à
à àC
à
à àĐ u tr àB nh nhân ra vi n

à à

Nh ă v y, ta nh n th y mu nă đi u tr t t ng i th y thu c ph i ch nă đoánă đúng;ă vàă
mu n ch năđoánăđúng,ăng i th y thu c ph i bi t cách h i b nh, cách khám b nh và
cách yêu c u các xét nghi m c n lâm sàng thích h p
M că đíchă c a h i b nhă làă đ phát hi n các tri u ch ng ch quan (còn g i là tri u
ch ngă c ăn ng).ă âyă làă nh ng bi u hi n do b nă thână ng i b nh cung c p cho th y

11


B môn hu n luy n k n ngăYăkhoaă- SkillsLab

thu c.ăDoăđóăch có b nh nhân bi t và c m nh n nên th y thu căkhóăđánhăgiáăđ
th c hay không, mô t cóăđúngăhayăkhông,ăm căđ n ng nh th nào.
khai thác b nh s có hi u qu , ng

c có

i th y thu c c n quan tợm đ n hai y u t :

1. Ph i có k n ngăgiaoăti p t t, hi uăđ


iănhàăđ aăđ n hay chuy n vi năđ đánhăgiáă

Nêuăđ c tri u ch ng chính làm b nh nhân ph i nh p vi n,ăthôngăth
ch ngă(vàiătr ng h p có th hai ho c ba tri u ch ng)
Có th ghi ch năđoánăchuy n vi n c a tuy nătr

c (n u c n thi t)

2.2.2 B nh s (di n ti n c a b nh hi n t i)
Chú ý là b nh s ph i liên quan ch t ch v i lý do nh p vi n

12

ng là m t tri u


K n ngăkhaiăthácăb nh s

Nên s d ng câu h i m không đ nh h ng tr c đ b nh nhân có th t do trình
bày theo ý h , ti p theo nên dùng câu h i m cóăđ nhăh ngăđ khai thác các thông tin
c n thi t. Không ng t l i khi b nhănhânăđangănói.ăGhiăchépăcácăthôngătinăc n thi tăđ
kh ngăđ nh b ng câu h iăđóngă(đúng/ăsai),ă(có/ăkhông)
N i dung h i liên quan v : th i gian xu t hi n các tri u ch ng, di n bi n các tri u
ch ng, t n su t,ă c ngă đ ,ă h ngă lanầă Cácă câuă h i này s đ c b sungă vàă đi u
ch nh t tăkhiăng i h i b nh có ki n th c v tri u ch ng c a b nh
H i v nh ng x tríăđưăđ

c th c hi nătr

căkhiăđ n khám:

13


B môn hu n luy n k n ngăYăkhoaă- SkillsLab

th )ă liênă quană trongă quáă trìnhă đi u tr , tri u ch ngă đóă cóă gi m ho că t ngă lên,ă
ho c tri u ch ng m i xu t hi nătrongăquáătrìnhăđi u tr ,
 Giai đo n 4: B nh tình hi n t i ghi nh ng tri u ch ngăliênăquanăđ n ph n khai
thác trên (ch y u là tri u ch ngăc ăn ng)
2.2.3 Khai thác thông tin v ti n s
 B n thân:ă ưăt ng m c b nhăgì?ă i u tr nh ăth nào? N u có, thì so v i l n
nàyănh ăth nào? N u là tr em thì h i v tiêmăphòng,ădinhăd ng, tâm lý, phát
tri n th ch t; ph n thì h i v ti năc năs n khoa, chu k kinh nguy t
 Giaăđình: Có ai m c b nhănh ăth này không? N uăcó,ăđi u tr nh ăth nào, k t
qu ra sao? H hàng có ai b nh gi ng không?
Khai thác thông tin v các y u t liên quan:
 D ch t : Nh ngăng i xung quanh có ai b không?ăMôiătr ng s ng, nhà , h
xí,ăn c s ch, có lui t i vùng b nh không? Các thông tin s giúp cho ch năđoánă
vàăđ c bi tăđ aăraăcác l iăkhuyênăt ăv n s c kho thích h p và th c t v iăđi u
ki n c a t ng b nh nhân
 L i s ng: H i v cácăthóiăquenănh ăhútăthu c, u ngăr u, v năđ ng, sinh ho t,
maă túyầH i rõ, ví d nh ă n u có u ngă r u: s l ngă baoă nhiêu/ngàyă ( c
l ng b ngăđ năv th tích), u ng vào lúc nào trong ngày?
 Kinh t , xã h i: Nhi u khi ch c năquanăsátăc ngăcóăth đoánăđ căng òiăb nh
có kinh t cao hay th p, n u c n có th h i thêm v thu nh p, v trí xã h iầăvìă
có nhi u b nhăliênăquanăđ n v năđ này và các thông tin s giúp choăt ăv n và
đi u tr thích h p.
2.2.4 T ng h p b nh s
Sau khi khai thác xong b nh s , ti n s c a b nhănhân,ăng i th y thu c c n t ng h p
các thông tin thu th păđ c. Thông báo l iăcácăthôngătinăđóăchoăb nh nhân, h i b nh


ng x trí, bi n pháp theo dõi, ch m sóc

3.12. Tiênăl

ng

TH CàHâNH àKHáIàTHÁCàB NHàS
Bài t p 1: 30 phút
Sinh viên chia t ng nhóm nh , m i nhóm 3-5 sinh viên. M tăsinhăviênăđóngăvaiă1ăb nh
nhân, m tăsinhăviênăđóngăvaiăbácăs ,ăth c hành h i b nh theo m u b nh án. Tình hu ng
do gi ng viên cung c p (1 tình hu ng/nhóm sinh viên)
Gi ngăviênăđóngăgópăỦăki n ph n h i b nh và cách trình bày c a nhóm sinh viên trên
d a theo b ng ki m
Bài t p 2: 60 phút
Sinh viên ti p xúc b nh nhân gi tình hu ng 1
Gi ng viên c 2 sinh viên h i b nh, sinh viên còn l i b sung n u th yăch aăđ . Sau
khi h i b nh, vi t b nh án lên b ng (t ph nă hànhă chánhă đ n h t ph n ti n s )
Gi ng viên nh n xét ph n h i b nh và cách vi t b nh án
Bài t p 3: 60 phút
Sinh viên ti p xúc b nh nhân gi tình hu ng 2
Gi ng viên c 2 sinh viên h i b nh, sinh viên còn l i b sung n u th yăch aăđ . Sau
khi h i b nh, vi t b nh án lên b ng (t ph năhànhăchánhăđ n h t ph n ti n s )
Gi ng viên nh n xét và ch nh s a ph n h i b nh và cách vi t b nh án

15


B môn hu n luy n k n ngăYăkhoaă- SkillsLab


i 50%

3ăđi m: Th c hi n k ,ăthaoătácăđúng,ăđ y đ

N I DUNG

1

Chào h iă (tháiă đ
nghiêm túc

2

Hành chính (tên, tu i, gi iă tính,ă đ a ch , ngh
nghi p, ngày vào vi nầ)

3

Lý do vào vi n (lý do chính)

4

B nh s :ă(đ yăđ )

0ăđi m

1ăđi m

2ăđi m



10

Vi t ph n b nh s theo m u b nhă ánă ă (đúngă
m u, ng n g n,ăđ yăđ )

T ng s :ăầ../30ăđi m

17


B môn hu n luy n k n ngăYăkhoaă- SkillsLab

M UàB NHàÁNàN IàKHOá
(Bàiăđ c thêm)
1. PH NăHẨNHăCHỄNH
 H và tên: (ghi ch inăhoa)ầầầầầ..ầầăTu iầầầ.ăGi i tínhầầầ
 Dân t c: ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ
 Ngh nghi p (chú ý ghi chi ti t, c th vì giúp ích cho ch năđoán)ầầầầ.


a ch : (ghi rõ)ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.

 Ngày vào vi n: ầầgi ầầ phút.


a ch liên l căng

Ngàyầầ.thángầầăn mầầầ.


c phát hi n