MỤC LỤC

1


LỜI NÓI ĐẦU
Hoạt động điều tra là một giai đoạn quan trọng của Tố tụng hình sự,
nhằm mục đích xác định tội phạm, tìm ra sự thật khách quan của hành vi
phạm tội.., tạo cơ sở cho việc giải quyết vụ án. Để đạt được mục đích,
điều tra viên phải sử dụng các phương pháp tâm lý một cách phù hợp.
Sau đây chúng em xin trình bày các phương pháp tâm lý mà điều tra
viên có thể sử dụng trong quá trình lấy lời khai của người bị hại:
a. Để hiểu được thái độ của người bị hại đối với việc khai báo.
b. Để giúp người bị hại tái hiện lại những tình tiết khi họ quên hoặc
nhầm lần.

NỘI DUNG
1.
a.

Để hiểu được thái độ của người bị hại đối với việc khai báo.
Phương pháp quan sát
Lấy lời khai của người bị hại là hoạt động điều tra do điều tra viên
tiến hành bằng cách sử dụng các biện pháp tác động đến tư duy, tình
cảm, ý chí của người bị theo quy định của pháp luật, thông qua giao tiếp
2


ngôn ngữ và các phương tiện biểu cảm khác như nét mặt, cử chỉ, ánh
mắt… nhằm thu thập chứng cứ từ lời khai của họ.
Điều tra viên trong quá trình giao tiếp với người bị hại phải quan sát

của người bị hại. Phương pháp này được sử dụng rộng rãi trong hoạt
động tư pháp và thường xuyên kết hợp với phương pháp quan sát.
c.

Phương pháp thực nghiệm
Phương pháp thực nghiệm là phương pháp mà trong đó nhà nghiên
cứu chủ động tạo ra các hiện tượng cần nghiên cứu, sau khi đã tạo ra
điều kiện cần thiết loại trừ yếu tố ngẫu nhiên. Ví dụ: điều tra viên có thể
tiến hành thực nghiệm tìm hiểu thái độ của người bị hại thông qua giao
tiếp được tiến hành tại gia đình hoặc nơi làm việc của họ.

d.

Phương pháp nghiên cứu hồ sơ tài liệu độc lập

4


Các đặc trưng tâm lý của đối tượng (một con người cụ thể, một nhóm
người, tập thể người….) thường được ghi lại dấu ấn trong các tài liệu
độc lập khác nhau. Khái quát các tài liệu độc lập này có thể giúp ta đưa
ra những kết luận nhất định về đối tượng nghiên cứu. Vì tài liệu thu
được là chính thống nên các sự kiện, con số nhận được mang tính chân
thực và tạo điều kiện cho người nghiên cứu tiếp tục phân tích các sự
kiện, hiện tượng một cách khách quan, có hiệu quả. Trong quá trình
nghiên cứu, điều tra viên cần có tác phong làm việc cụ thể tỉ mỉ, khách
quan và thận trọng, không được bỏ qua bất cứ tài liệu nào. Nghiên cứu
theo phương pháp này cho phép kiểm tra tính hợp pháp, tính có căn cứ
trong lời khai của người bị hại. Và từ đó có thể biết được thái độ của
người bị hại khi khai xem có đúng với những gì trong tài liệu hay không.

Trong một số trường hợp, sau khi thực hiện hành vi phạm tội, người
bị hại do quá sợ hãi hay bị kích động hoặc trong quá trình điều tra do
khả năng diễn đạt kém trong trạng thái tinh thần không bình tĩnh đã quên
hoặc nhầm lẫn tình tiết của vụ án. Để kích thích trí nhớ của người bị hại,
giúp họ tái hiện được tình tiết mà họ quên hoặc nhầm lẫn, điều tra viên
có thể sử dụng phương pháp truyền đạt thông tin.

6


Phương pháp truyền đạt thông tin là phương pháp mà chủ thể tác
động đưa ra những thông tin có liên quan đến các vấn đề mà người bị tác
động đang quan tâm, nhằm tác động đến tư duy tình cảm, ý chí…của họ.
Từ đó làm xuất hiện những cảm xúc hay làm thay đổi thái độ và hành vi
của người bị tác động. Phương pháp truyền đạt thông tin được sử dụng
rộng rãi trong tất cả các giai đoạn tố tụng.
Đối với phương pháp truyền đạt thông tin, đây là phương pháp sử
dụng những thông tin có ý nghĩa với đối tượng làm phương tiện tác động
đến tâm lý của họ để đạt được những mục đích nhất định. Các thông tin
này, sau khi được tiếp nhận, sẽ đi sâu vào các quá trình trí tuệ, làm thay
đổi nhận thức, làm xuất hiện những xúc cảm và dẫn đến những thay đổi
trong thái độ và hành vi của người tiếp nhận thông tin. Như vậy, đối với
trường hợp điều tra viên muốn kích thích trí nhớ của người bị hại, giúp
họ tái hiện những tình tiết họ quên hoặc nhầm lẫn thì việc tiếp nhận
thông tin sẽ làm tích cực hóa hoạt động trí tuệ của của bị can, làm xuất
hiện trong đầu óc họ những liên tưởng, tạo khả năng nhớ lại tình tiết bị
quên.
Ví dụ: Trong một vụ cướp tài sản người bị hại là chị A. Tuy nhiên,
do trời tối và do yếu tố bất ngờ nên chị A không thể nhớ được mặt của
thủ phạm. Điều tra viên sẽ đưa ra những câu hỏi nhằm mục đích giúp A

ức trong tình tiết mà họ đã quên.
Người bị hại là người trong cuộc, hơn ai hết hiểu rõ diễn biến vụ án.
Bởi vậy, việc lấy lời khai của người bị hại rất quan trọng góp phần làm
sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án đã xảy ra. Song, không phải lúc
nào họ cũng đủ tỉnh táo để kể lại diễn biến vụ án cho cơ quan điều tra.
Họ thường có tâm lý sợ hãi, căng thẳng vì chịu tác động bởi hành vi
phạm tội của bị can nên khó có thể diễn tả lại sự kiện khách quan đã xảy
ra. Hơn nữa, hành vi phạm tội của bị can luôn mang tính bất ngờ đối với
người bị hại nên sự nhìn nhận sự việc bị hại ít nhiều không rõ ràng,
mạch lạc… Từ đó, yêu cầu khiến họ nhớ lại một cách đúng đắn sự việc
được đặt ra. Phương pháp đặt và thay đổi vấn đề tư duy có thể giúp họ
làm được điều đó.
Điều tra viên, người trực tiếp điều tra vụ án là chủ thể thực hiện
phương pháp đặt và thay đổi vấn đề tư duy. Theo đó, điều tra viên sẽ đặt
ra một loạt câu hỏi có hệ thống liên quan đến vụ án xảy ra. Ví dụ: trong
9


một vụ án cướp giật dây chuyền, người bị hại nói rằng đang chạy xe trên
đường thì bị một thanh niên, tóc để dài (chị ta nghi ngờ là con gái), cao,
đội mũ lưỡi chai, đi xe Dream biển số 54-S4 3679 giật lấy chiếc dây trên
cổ làm chị ngã xe…Trường hợp này, điều tra viên có thể đưa ra một loạt
những câu hỏi như: Hôm ấy chị đi đâu? Hẹn với ai? Lúc mấy giờ? Xảy
ra ở đâu? Hắn mặc áo màu, quần màu gì? Người gầy hay béo? Chị nhìn
thấy hắn qua gương chiếu hậu không? Lúc hắn giật chị thấy mặt hắn
không, như thế nào? Hắn cướp từ phía bên trái, phải, sau? Chị ngã bên
nào? Ngã rồi mới nhìn thấy biển số hay lúc chưa ngã đã nhìn thấy biển
số? Xe hắn đi màu gì, nhìn có cũ, mới không? Trước khi đến địa điểm
xảy ra vụ án, đã từng gặp hắn chưa? …
Để trả lời các câu hỏi đó, người bị hại buộc phải sử dụng những tình


1.

2.

3.
4.

Giáo trình Tâm lý học Tư pháp, Trường Đại học Luật Hà Nội,
Nxb, CAND, 2009.
/> />“Tâm lý học tư pháp: hướng dẫn trả lời lý thuyết, giải bài tập tình
huống và trắc nghiệm” , Chu Liên Anh – Dương Thị Loan, 2010.

12