ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
-----------

-----------

PHẠM THỊ MINH THƯ

Tên đề tài:
NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ, LÂM SÀNG BỆNH GIUN ĐŨA CHÓ Ở
THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
VÀ DÙNG THUỐC ĐIỀU TRỊ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

: Chính quy

Chuyên ngành : Thú y
Khoa

: Chăn nuôi Thú y

Khóa học

: 2010 - 2014

Thái Nguyên – 2014



Giảng viên hướng dẫn : TS. Lê Minh

Thái Nguyên – 2014


LỜI CẢM ƠN
Được sự đồng ý của Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi thú
y, cô giáo hướng dẫn và sự nhất trí của Trạm Thú y Thành phố Thái Nguyên,
tỉnh Thái Nguyên, em thực hiện nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm
bệnh lý, lâm sàng bệnh giun đũa chó ở thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái
Nguyên và dùng thuốc điều trị”.
Trong quá trình thực hiện đề tài em đã nhận được sự quan tâm của nhà
trường, Khoa Chăn nuôi Thú y, cán bộ Trạm Thú y thành phố Thái Nguyên,
bạn bè và gia đình.
Nhân dịp này em xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu Nhà trường,
khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Trạm Thú
y thành phố Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi giúp em hoàn thành khóa
luận tốt nghiệp này. Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới cô giáo
hướng dẫn TS. Lê Minh đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo giúp đỡ em trong quá
trình thực hiện đề tài.
Em xin gửi lời cảm ơn tới tập thể lớp 42-TY đã quan tâm, giúp đỡ,
động viên em trong suốt quá trình thực tập, rèn luyện tại trường.
Một lần nữa em xin kính chúc toàn thể thầy, cô giáo trong khoa Chăn
nuôi Thú y sức khỏe, hạnh phúc và thành đạt. Chúc cán bộ công nhân viên
Trạm Thú y thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên công tác tốt, chúc các
bạn sinh viên mạnh khỏe và thành công trong cuộc sống.
Em xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày

tháng

nghiên cứu khoa học nên bản khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót, rất
mong nhận được sự góp ý của Quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp để bản
khóa luận được hoàn thiện hơn.
Thái Nguyên, ngày

tháng

Sinh viên

Phạm Thị Minh Thư

năm 2014


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 4.1.

Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa ở chó tại 3 xã, phường của
thành phố Thái Nguyên ............................................................. 27

Bảng 4.2.

Thời gian trứng giun đũa phát triển thành trứng có sức gây
nhiễm bệnh trong phân ở ngoại cảnh ......................................... 31

Bảng 4.3.

Kết quả gây nhiễm cho chó ....................................................... 34

Bảng 4.4.

Hình 1.1: Trứng giun Toxocara canis.................................................................. 4
Hình 1.2: Giun đũa Toxocara canis ................................................................. 4
Hình 1.3. Trứng giun Toxascaris leonina ............................................................ 5
Hình 1.4. Toxascaris leonina .............................................................................. 5
Hình 1.5. Sơ đồ vòng phát triển Toxocara canis .............................................. 6
Hình 1.6. Sơ đồ vòng phát triển của Toxascaris leonina .................................. 7
Hình 4.1. Biểu đồ về tỷ lệ nhiễm của chó ở các xã, phường .......................... 28
thuộc thành phố Thái Nguyên ....................................................................... 28
Hình 4.2. Biểu đồ về cường độ nhiễm tại các xã, phường .............................. 29
thuộc thành phố Thái Nguyên ....................................................................... 29


LỜI CẢM ƠN
Được sự đồng ý của Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi thú
y, cô giáo hướng dẫn và sự nhất trí của Trạm Thú y Thành phố Thái Nguyên,
tỉnh Thái Nguyên, em thực hiện nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm
bệnh lý, lâm sàng bệnh giun đũa chó ở thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái
Nguyên và dùng thuốc điều trị”.
Trong quá trình thực hiện đề tài em đã nhận được sự quan tâm của nhà
trường, Khoa Chăn nuôi Thú y, cán bộ Trạm Thú y thành phố Thái Nguyên,
bạn bè và gia đình.
Nhân dịp này em xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu Nhà trường,
khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Trạm Thú
y thành phố Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi giúp em hoàn thành khóa
luận tốt nghiệp này. Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới cô giáo
hướng dẫn TS. Lê Minh đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo giúp đỡ em trong quá
trình thực hiện đề tài.
Em xin gửi lời cảm ơn tới tập thể lớp 42-TY đã quan tâm, giúp đỡ,
động viên em trong suốt quá trình thực tập, rèn luyện tại trường.
Một lần nữa em xin kính chúc toàn thể thầy, cô giáo trong khoa Chăn

3.1. Ðối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu.............................................. 18
3.2. Vật liệu nghiên cứu ................................................................................ 18
3.3. Nội dung nghiên cứu .............................................................................. 19
3.4. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................ 19
3.5. Phương pháp xử lý số liệu ...................................................................... 25
PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .......................... 27
4.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa chó ở một số xã, phường của thành phố
Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên ..................................................................... 27
4.2. Nghiên cứu khả năng phát triển của trứng giun đũa chó ở ngoại cảnh .......... 30
4.3. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh giun đũa chó ................ 33
4.3.1. Kết quả gây nhiễm cho chó................................................................. 33
4.3.2. Biểu hiện lâm sàng của chó bị bệnh giun đũa do gây nhiễm ............... 35


4.3.3. Biểu hiện lâm sàng của chó bị bệnh giun đũa chó tự nhiên ................. 38
4.3.4. Bệnh tích bệnh giun đũa chó do gây nhiễm ........................................ 40
4.3.5. Nghiên cứu một số chỉ tiêu huyết học của chó bị bệnh và chó khỏe.... 42
4.4. Đánh giá hiệu quả của một số thuốc điều trị bệnh giun đũa chó.............. 46
4.4.1. Hiệu lực của thuốc điều trị bệnh giun đũa chó ..................................... 46
4.4.2. Độ an toàn của một số thuốc điều trị bệnh giun đũa chó ...................... 48
PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐÊ NGHỊ ....................................... 50
5.1. Kết luận .................................................................................................. 50
5.2. Tồn tại .................................................................................................... 51
5.3. Đề nghị ................................................................................................... 51
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................... 54
I. Tài liệu tiếng việt ....................................................................................... 54
II. Tài liệu nước Ngoài .................................................................................. 56
III. Tài liệu Internet ....................................................................................... 56




PHẦN 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
2.1.1. Đặc điểm sinh học của giun đũa chó
2.1.1.1. Vị trí của giun đũa chó trong hệ thống phân loại động vật
Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [14], hệ thống phân loại giun đũa ký
sinh ở chó như sau:
Lớp: Nematoda Rudolphi, 1808
Bộ: Ascaridida Skrjabin và Schulz, 1940
Phân bộ: Ascaridina Skrjabin, 1915
Họ: Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945
Giống: Toxocara Stiles, 1905
Loài Toxocara canis Werner, 1782
Loài Toxascaris leonina Linstow, 1902
Ký chủ cuối cùng: chó
Nơi ký sinh: dạ dày, ruột non
2.1.1.2. Đặc điểm hình thái, kích thước, cấu tạo giun đũa chó
* Giun đũa Toxocara canis (Werner 1782)
Theo mô tả của Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [9], giun đũa Toxocara
canis có đặc điểm như sau:
T.canis có kích thước lớn, màu vàng nhạt, đầu hơi cong về phía bụng,
miệng có 3 môi bao quanh, trên mỗi môi đều có các răng nhỏ. Thực quản hình
trụ, đặc biệt giữa thực quản và ruột có đoạn phình to như dạ dày.
Giun đực dài 50 – 100 mm, đầu có cánh dài, hẹp, hơi giống mũi giáo,
có hai gai giao cấu bằng nhau, dài 0,75 – 0,95 mm.
Giun cái dài 90 – 180 mm, đuôi thẳng. Lỗ sinh dục cái ở khoảng 1/4
phía trước thân. Giun cái đẻ trứng, trứng hình tròn hoặc hình ovan, đường
kính 0,068 – 0,075 mm, có 4 lớp vỏ dày, trên vỏ trứng có những nếp nhăn nhỏ
mịn, tế bào phôi xếp thành khối bên trong.

(Nguồn: />okosokaraza [30])

(Nguồn: />2013_09_01_archive.html [31])


5

* Giun đũa Toxascaris leonina (Linstow, 1902).
Theo Lê Thị Hải, 2011 [5], giun đũa T.leonina có đặc điểm:
T.leonina có màu vàng nhạt, đầu có 3 môi, thực quản hình trụ, không
có đoạn phình to như loài T.canis.
Giun đực dài 20 – 60 mm. Lỗ sinh dục ở cuối cơ thể, hai gai giao hợp
bằng nhau.
Giun cái dài 65 – 100 mm, lỗ sinh dục cái ở phía trước thân, trứng hình
ovan, có 4 lớp vỏ dày, vỏ ngoài cùng nhẵn, tế bào phôi xếp thành khối kín
trong trứng, đường kính 0,075 – 0,085mm.

Hình 1.3. Trứng giun Toxascaris leonina

Hình 1.4. Toxascaris leonina
(Nguồn: [32])

2.1.1.3. Vòng đời của giun đũa chó
* Giun đũa Toxocara canis (Werner, 1782)
Giun cái trưởng thành ký sinh ở dạ dày, ruột non, đẻ trứng. Trứng giun
theo phân được thải ra môi trường bên ngoài, gặp điều kiện ngoại cảnh (nhiệt độ,
độ ẩm, ánh sáng) thích hợp, trứng phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm, ấu trùng
vẫn nằm trong vỏ trứng. Khi xâm nhập vào trong đường tiêu hóa của chó qua
thức ăn nước uống, ấu trùng cảm nhiễm phá vỡ vỏ trứng và chui ra khỏi trứng,
bắt đầu quá trình di hành trong cơ thể ký chủ. Ấu trùng xuyên qua niêm mạc

Hình 1.5. Sơ đồ vòng phát triển Toxocara canis
Sprent quan sát thấy ấu trùng Toxacara canis ở giai đoạn hai dài 0,335 0,444 mm và ký sinh trong các mô khác nhau của chó. Các ấu trùng này lột
xác lần hai ở gan, phổi, tim hoặc trong thành dạ dày. Ở đây, chúng lột xác lần
ba và trở thành ấu trùng giai đoạn bốn và chuyển đến ruột chó. Ấu trùng giai
đoạn bốn lột xác lần thứ tư trong ruột chó dài 5,3 - 7,4 mm. Spent cho biết, ở
chó sơ sinh, ấu trùng giai đoạn ba chỉ ở phổi. Sau 3 ngày, ấu trùng này chuyển
vào ruột chó, ở đó, 23 ngày sau, chúng phát triển thành giun trưởng thành.
(Phan Địch Lân và cs, 1989) [12].


7

* Giun đũa Toxascaris leonina (Linstow, 1902)
Giun cái trưởng thành ký sinh ở ruột non của ký chủ cuối cùng. Giun
đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi, phát triển thành
trứng có ấu trùng gây nhiễm, ấu trùng vẫn nằm trong trứng. Trứng lẫn vào
thức ăn, nước uống, vào đường tiêu hóa của ký chủ, ấu trùng được giải phóng
ở ruột, chúng chui qua niêm mạc ruột tới tĩnh mạch của rồi vào gan, theo hệ
tuần hoàn đến phổi, phế nang, lên yết hầu, ấu trùng cảm nhiễm theo đờm lên
miệng rồi được nuốt trở lại ruột non. Tại đây ấu trùng lột xác 3 lần rồi phát
triển thành dạng trưởng thành. Thời gian hoàn thành vòng đời từ 55 – 72 ngày
(Skrjabin và cs, 1963 [16]).
Vòng đời phát triển của Toxascaris leonina được mô tả như sau:
T.leonnina

Trứng

( ruột non chó)

Trứng có ấu

cũng như thú ăn thịt khác bị nhiễm giun nặng ở giai đoạn còn non và nhẹ hơn
ở giai đoạn trưởng thành (Trịnh Văn Thịnh, 1963; Đoàn Văn Phúc và Phạm
Văn Khuê, 1993) (Dẫn theo Hoàng Minh Đức, 2008) [2].
* Tuổi cảm nhiễm
Qua nghiên cứu của nhiều tác giả, hầu hết các tài liệu cho thấy: chó
nhiễm giun đũa chủ yếu ở giai đoạn tuổi còn non (chiếm 60%) và nhiễm nặng
hơn chó trưởng thành. Skrjabin K.I và Petrov A.M (1963) [16] cho biết: chó
80 - 90 ngày tuổi mới thấy nhiễm giun đũa Toxascaris leonina, chó 2 tháng
tuổi nhiễm nặng giun đũa Toxocara canis. Thậm chí chó 15 - 21 ngày tuổi đã
thấy nhiễm Toxocara canis do vòng đời phát triển của loại này qua bào thai.
William Heinemann (1978) [28] điều tra sự nhiễm Toxocara canis ở
các lứa tuổi khác nhau của chó, tác giả cho biết: chó dưới 1 năm tuổi tỷ lệ
nhiễm là 45%, trên 1 năm tuổi là 20%.
Chó con nhiễm giun đũa nặng vì cơ thể có sức đề kháng yếu với mầm
bệnh, dễ mẫn cảm với các loài giun. Mặt khác, giun đũa truyền cho chó non
ngay từ khi còn trong bụng mẹ (qua bào thai).
Theo Skrjabin và Petrov (1963) [16]: ở chó lớn, bệnh do Toxocara
canis thấy ít hơn so với chó con, điều đó nói lên rằng: chó trưởng thành có
sức đề kháng (miễn dịch) đối với bệnh Toxocara canis.
Tác giả cũng cho biết chó mắc bệnh sớm nhất vào tuần tuổi thứ năm,
chó trưởng thành mắc bệnh nhẹ hơn chó non. Chó trưởng thành được nuôi
dưỡng tốt, có sức đề kháng cao với giun đũa Toxocara canis. Người ta làm
thực nghiệm gây nhiễm 15.000 trứng giun đũa có sức gây bệnh cho 3 chó hai
năm tuổi, cả 3 chó đều không bị bệnh khi nuôi dưỡng tốt. Nhưng chó bị mắc


9

bệnh ngay sau khi giảm tiêu chuẩn vitamin A trong thức ăn. Chó và các loài
thú ăn thịt trưởng thành khác ít bị nhiễm Toxocara canis, điều này chứng tỏ

cấp tất cả các kiến thức về lý thuyết trong khuôn khổ chương trình giảng dạy.
Trong quá trình học tập luôn có những buổi thực hành, những đợt đi thực tập
giáo trình nhằm giúp sinh viên hoàn thiện hơn về kiến thức thực tế. Song, vẫn
còn những hạn chế.
Trong quá trình đào tạo ở nhà trường, giai đoạn thực tập tốt nghiệp luôn
chiếm một vị trí rất quan trọng đối với sinh viên trước khi ra trường. Giai đoạn
thực tập tốt nghiệp giúp sinh viên làm quen với kiến thức chuyên môn. Bên cạnh
đó, qua quá trình làm việc tại cơ sở, sinh viên có thể nắm bắt được cách thức
quản lý cũng như việc phân công lao động trong cơ sở mình, được tiếp xúc với
các cán bộ kỹ thuật, các hộ nông dân - những người thầy thực tiễn giúp cho sinh
viên tác phong làm việc sáng tạo để có thể đáp ứng được những yêu cầu của thực
tiễn sau này, góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế đất nước.
Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, yêu cầu của cơ sở, được sự
đồng ý của Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông lâm
Thái Nguyên, được sự giúp đỡ của giảng viên hướng dẫn TS. Lê Minh, chúng
tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, lâm sàng
bệnh giun đũa chó ở thành phố thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên và dùng
thuốc điều trị”.
Do thời gian và trình độ còn hạn chế, bước đầu còn bỡ ngỡ với công tác
nghiên cứu khoa học nên bản khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót, rất
mong nhận được sự góp ý của Quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp để bản
khóa luận được hoàn thiện hơn.
Thái Nguyên, ngày

tháng

Sinh viên

Phạm Thị Minh Thư


vài trăm con trong ruột non chó thì bệnh lý thể hiện rõ.


12

1.1.2.3. Bệnh tích
Theo Sprent (1955), ấu trùng giun đũa Toxocara canis khi di hành
trong máu có thể làm tắc mao mạch, tắc ống dẫn mật và gây viêm nhiễm ở đó.
Giun đũa Toxascaris leonina trưởng thành với số lượng nhiều có thể gây tắc
ruột và thủng ruột non của chó (dẫn theo Hoàng Minh Đức, 2008 [2]).
Trịnh Văn Thịnh (1963) [19] nhận xét: ấu trùng giun đũa gây những
tổn thương ở phổi, phế nang khi nhanh chóng di hành.
Phạm Văn Khuê và cs (1993) [6] cho biết: viêm gan, viêm túi mật,
viêm phổi ở chó non do quá trình di hành của ấu trùng Toxocara canis,
hoặc giun đũa trưởng thành chui vào túi mật phá hoại chức năng hoạt động
của các cơ quan.
2.1.2.4. Biện pháp phòng, chống bệnh giun đũa ở chó
* Điều trị bệnh:
Ngày nay, có rất nhiều loại hóa dược đã được nghiên cứu trong và ngoài
nước được sử dụng để điều trị và phòng bệnh giun sán cho gia súc và gia cầm.
Trong số đó có nhưng loại thuốc dễ sử dụng có hiệu lực cao, an toàn và đang
được áp dụng điều trị cho động vật.
- Piperazin
Sloan (1954) dùng cho chó với liều 200mg/kg TT và mèo liều 100mg/kg
đều có hiệu lực tẩy giun đũa. Sprent và English (1958) cho rằng: Piperazin
adipate liều 200mg/kg tẩy được giun đũa trưởng thành. Chó con 1 - 2 tuần tuổi,
khi điều trị có thể ngăn ngừa sự sinh sản của giun, từ đó phòng sự phát tán của
trứng ra khỏi môi trường. Tuy nhiên, thuốc này không ngăn được chó con bị
nhiễm trước khi sinh (dẫn theo Hoàng Minh Đức, 2008 [2]).
Theo Hayes và Medaniel (1959), hợp chất Piperazin được dung nạp tốt

nước. Là sản phẩm lên men của nấm mốc Streptomyces avermitilis. Thuốc dung
nạp khá tốt, được bào chế dưới dạng dung dịch tiêm.
Thuốc có tác động bằng cách phong bế sự dẫn truyền xung động thần
kinh của ký sinh trùng do tăng hiệu quả phóng kích thích axit gamma
aminobutyric. Chất trung gian hóa học này can thiệt chủ yếu vào các loại giun
tròn. Phổ loạt lực rộng với các loại giun tròn.


14

- Bí đỏ
Bí đỏ còn gọi là bí ngô, bí rợ, tên khoa học là Cucurbita pepo, họ Bầu
bí. Dây bí đỏ mọc lan trên mặt đất. Hiện nay có nhiều loài mà quả có hình
dáng và màu sắc khác nhau: hình cầu, hình cầu dẹt, hình trụ; vỏ nâu, vỏ vân,
vỏ sẫm màu; thịt đỏ, thịt hồng, thịt vàng; có loại nặng trên 100kg. Trong số đó
có khá nhiều loài lai giống.
Tác dụng: điều trị giun sán cho gia súc.
Cách dùng: Hạt bí ngô (bí đỏ) 40 g, rang cho hơi vàng, lột vỏ cho ăn
lúc sáng sớm, khi đói (Nguyễn Quang Tính, 2014 [25]).
- Hạt cau
Cây cau còn gọi là binh lang, tân lang, có tên khoa học: Arecaceae. Cau
là cây nhiệt đới có thân trụ, thẳng đứng, cao 15 – 20 m, có nhiều vòng sẹo đều
đặn của vết lá rụng. Hoa đực ở trên nhỏ, màu trắng, thơm, hoa cái to hơn ở
dưới. Quả hạch hình trứng thuôn đầu, vở quả nhẵn bóng, còn non màu lục sau
vàng, vỏ quả giữa nhiều xơ.
- Tác dụng: Theo y học cổ truyền, hạt cau vị chát, tính ôn, có tác dụng
diệt trùng, trừ giun sán, tiêu tích, hành thủy.
- Cách điều trị giun đũa chó bằng hạt cau: Hạt cau khô thái nhỏ 80g
cùng 2 bát trược, sắc lấy 1 bát, chia uống dần trong 1 giờ cho hết. Hoặc sáng
sớm cho ăn 80g hạt bí ngô đã rang chín, sắc 80g hạt cau với nước, lây 600ml.

Biểu hiện lâm sàng của chó bị bệnh giun đũa chó tự nhiên ........ 38

Bảng 4.6.

Bệnh tích bệnh giun đũa chó do gây nhiễm ............................... 40

Bảng 4.7.

Tỷ lệ tiêu bản có bệnh tích vi thể do gây nhiễm giun đũa cho chó. 41

Bảng 4.8.

So sánh số lượng hồng cầu, số lượng bạch cầu và hàm lượng
huyết sắc tố của chó trước và sau khi gây bệnh giun đũa ........... 43

Bảng 4.9.

So sánh công thức bạch cầu của chó trước và sau khi gây bệnh ..... 45

Bảng 4.10. Hiệu lực của một số loại thuốc điều trị giun đũa cho chó........... 46
Bảng 4.11. Các chỉ tiêu sinh lý của chó nhiễm giun đũa .............................. 48
Bảng 4.12. Tỷ lệ chó có phản ứng sau khi dùng thuốc................................. 49


16

ở chó với tỷ lệ nhiễm: A. caninum 72%; T. canis 20,4; T. leonine 29,4%; T.
vulpis 17,1%; Strongyloides canis 14,2%.
Ngô Huyền Thúy và cs (1994) [23] xét nghiệm mẫu phân chó ở Hải
Phòng và Hà Nội thấy nhiễm 5 loại giun tròn, tỷ lệ lần lượt là : T. canis 27,8%