Bài tiểu luận

PHẦN MỞ ĐẦU
I.Lý do chọn đề tài
Lịch sử loài người đã trải qua năm hình thái xã hội, tương ứng với sự
phát triển của trình độ của lực lượng sản xuất qua mỗi thời kì. Trong quá trình
ấy sự phát triển không ngừng của văn minh nhân loại với những thành tựu to
lớn của nền khoa học kĩ thuật và công nghệ. cũng từ đó xuất bản ra đời, là sản
phẩm của nền văn minh nhân loại. Nó vừa là thành quả vừa là công cụ thiết
yếu thúc đẩy sự phát triển của văn minh nhân loại, có vai trò quan trọng đối
với sự phát triển của văn minh.
Nói đến xuất bản là nói đến xuất bản phẩm, tiêu biểu nhất là sách, sách
và xuất bản sách có vai trò rất to lớn đối với lịch sử, với nền kinh tế, với đời
sống xã hội và cuộc đấu tranh tư tưởng của nhân loại.
“Trên trái đất chỉ có hai nguồn ánh sáng soi rọi được muôn nơi: Đó là
ánh sáng mặt trời và ánh sáng khoa học trong sách báo”.(C.Mac)
Ngành xuất bản ở Việt Nam đã manh nha phát triển từ thời phong kiến,
khi xã hội xuất hiện nhu cầu chép sách, sử, kinh phật…của các triều đại
phong kiến. Xuất bản bắt đầu phát triển khi ngành khoa học xuất bản xuất
hiện ở nước ta vào những năm 80 của thế kỉ XX. Trong suốt quá trình ra đời
và phát triển, xuất bản luôn có vai trò là nền tảng tri thức của xã hội, làm nên
những giá trị lâu dài và bền vững. Bên cạnh đó, góp phần đắc lực vào việc
tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia phong trào cách mạng, cổ vũ , biểu
dương những tấm gương tốt, đấu tranh với những cái xấu, cái ác, là vũ khí sắc
bén để chống lại kẻ thù. Trong giai đoạn hiện nay xuất bản lại là một trong
hai lĩnh vực được đánh giá quan trọng trên mặt trận văn hóa- tư tưởng xuyên
suốt và nhất quán trong quan điểm của đảng ta, có tác động mạnh mẽ phục vụ
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Những năm qua, các đơn vị ngành xuất bản luôn nỗ lực triển khai thực
hiện tốt các nhiệm vụ, vai trò của ngành, và cũng đã đạt được những thành
1

người.

2


Bài tiểu luận
Trong giai đoạn hiện nay, nhân cách đạo đưc phẩm chất nghề nghiệp
của người biên tập xuất bản chịu nhiều tác động và biến đổi, bên cạnh những
tấm gương xuất sắc và chân chính, một bộ phận nhỏ chưa xác định được vị trí
vai trò của mình, từ đó có những lệch chuẩn trong công việc. Tiểu luận đưa ra
một số kiến nghị giải pháp nhằm góp phần tích cực xây dựng mô hình nhân
cách người biên tập xuất bản, nâng cao chất lượng đội ngũ biên tập xuất bản
cho ngành, hoàn thành tốt nhiêm vụ chính trị xã hôi đặt ra.
2.Nhiệm vụ
Để đạt được mục đích nêu trên và nâng cao hiệu quả của tiểu luận, đề
tài đi vào giải quyết một số nhiệm vụ cơ bản sau:
Làm rõ một số khái niệm cơ bản về xuất bản, xuất bản phẩm, biên tập
xuất bản, biên tập viên, vị trí, vai trò và những yêu cầu trong giai đoạn hiện
nay.
Nội dung mô hình nhân cách người biên tập xuất bản, xây dựng ý thức
nghề nghiệp người biên tập viên ở nước ta hiện nay.
Thực trạng biên tập viên xuât bản Việt Nam hiện nay.
Phương hướng giải quyết
Rút ra kêt luận, bài học thực tiễn cho nghề nghiệp tương lai
III.Phương pháp nghiên cứu
1.Tài liệu tham khảo
Để hoàn thành nội dung tiểu luận sao cho phù hợp và đảm bảo tính
khoa học, em đã sử dụng bài giảng thông qua giờ học trên lớp, tham khảo nội
dung cơ bản của giáo trình “Lí luận nghiệp vụ xuất bản”- PGS. TS Trần Văn
Hải( chủ biên), khoa xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

Chương 2: Mô hình nhân cách người biên tập xuất bản
Chương 3: Xây dựng ý thức nghề nghiệp biên tập viên xuất bản
Chương 4: Thực trạng ngành xuất bản, biên tập viên ở nước ta hiện nay
và giải pháp

4


Bài tiểu luận

PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
I. Khái niệm xuất bản
Trong lịch sử văn minh, ngành xuất bản ra đời là sản phẩm của nền văn
minh nhân loại đã phát triển đến một giai đoạn nhất định.nó vừa là thành quả
vừa là công cự thiết yếu thúc đẩy văn minh nhân loại, có vai trò quan trọng
đối với sự phát triển của văn minh.Sự ra đời của xuất bản gắn liền với sự phát
triển của các phương tiện thông tin đại chúng.
Có thể khái quát những nội dung cơ bản của xuất bản như sau:
Xuất bản là khâu trung gian giưa tác giả và bạn đọc, đó là một quá trình
hoạt động đồng bộ, liên tục và hoàn chỉnh ba khâu: biên tập xuất bản, in và
phát hành.
Biên tập xuất bản: lựa chọn, gia công biên tập các tác phẩm có sẵn. Đó
là việc lựa chọn văn hóa, sao cho có những tác phẩm phù hợp với nhu cầu tiếp
nhận, nhu cầu tiêu dùng của độc giả. Dựa theo nhu cầu đó mà sửa chữa, bổ
sung, chỉnh lí, hoàn thiện các thông tin, tri thức trong tác phẩm. Sản phẩm của
xuất bản là những tác phẩm văn hóa tinh thần đã được gia công hoàn thiện để
truyền bá.
In: là hoạt động nhân bản tác phẩm đã được gia công chỉnh lí để tạo
cho nó một vỏ vật chất nhất định và đưa tới cho công chúng sử dụng.

dành vào dùng trong một số người đọc hạn hẹp. Do vậy, ở một cách ttiếp cận
nhất định, xuất bản phẩm không phải bao giờ cũng gắn liền với sách. Sách cổ
không phải là một xuất bản phẩm theo nghĩa thông thường. Khi xuất bản ra
đời mà bản chất của nó là hoạt động truyền bá và sách khi đó được nhân bản
để phát hành thì trở thành một sản phẩm quan trọng. Ngoài sách, xuất bản
phẩm còn bao gồm văn hóa phẩm, báo chí, tranh ảnh, băng đĩa nhạc,…
Theo điều 4 luật xuất bản Việt Nam 2004 đã định nghĩa xuất bản phẩm
như sau:
“Xuất bản phẩm là tác phẩm, tài liệu về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã
hội, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, văn học, nghệ thuật được
xuất bản bằng tiếng Việt, tiếng dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài
6


Bài tiểu luận
và còn được thể hiện bằng hình ảnh, âm thanh trên các vật liệu, phương tiện
kĩ thuật khác nhau”.
Như vậy, có thể hiểu, xuất bản phẩm là các tác phẩm … thuộc các lĩnh
vưc văn hóa tinh thần khác nhau, được xuất bản, in, phát hành định kì hoặc
không định kì, nhằm phổ biến thông tin, tri thức, tư tưởng,..cho nhiều người.
Hoạt động xuất bản là hoạt động được diễn ra tại các cơ sở in, biên tập,
phát hành .Công tác lãnh đạo, quản lí xuất bản do Ban tuyên giáo, vụ xuất
bản, cục xuất bản tiến hành, đồng thời có sự tham gia của các cơ quan nghiên
cứu và đào tạo ngành xuất bản…
III. Hoạt động biên tập xuất bản
“Biên tập xuất bản”, nếu tách rời khái niêm này, ta sẽ có hai khái niêm:
“biên tập” và “xuất bản”.Trong đó hoạt động biên tập thuộc một quá trình của
hoạt động xuất bản, là khâu đầu tiên, cũng là khâu trung tâm của hoạt động
xuất bản. nó cung cấp hạt nhân tinh thần để tạo nên giá trị sử dụng của xuất
bản phẩm, quyết định phương hướng phát triển và ý nghĩa của hoạt động xuất

viên thì không thể có những xuất bản phẩm chất lượng tung ra thị trường,
mang tri thức văn hoá đến với nhân dân.
Nghề biên tập là công việc được biết đến trong hậu trường.khi đọc một
cuốn sách, người ta thường chỉ quan tâm tới tên tác giả, thử hỏi, có mấy ai
quan tâm và biết đến cái tên của người biên tập viên, được giấu ở trang cuối
cùng của cuốn sách theo luật định.
Nói về nghề biên tập, Giáo sư, tiến sĩ I. Moontanhet, Tổng biên tập báo
Toronto (Canada), chuyên gia giảng dạy các khóa huấn luyện nghề biên tập
và xuất bản ở một số nước đang phat triển ở châu Á, châu Mĩ, Latinh đã gọi
người biên tập là “những chiến sĩ vô hình”, những chiến sĩ hi sinh thầm lặng
trên mặt trận văn hóa. Ông cho rằng để làm tốt vai trò và chức năng của người
biên tập, họ phải là người hiểu biết sâu và rộng, tức là về mặt kiến thức, người
biên tập vừa phải có điểm vừa phải có diện. Người biên tập cũng như người
lính vô hình khi sử dụng thành thạo các loại vũ khí của mình, người biên tập
chân chính và có trình độ phải là người am hiểu lĩnh vực đề tài mà mình phụ
trách, hiểu cộng tác viên, khai thác bản thảo đúng với yêu cầu của ban biên
8


Bài tiểu luận
tập, bản thảo phải phù hợp với chức năng và nhiệm vụ của nhà xuất bản.tiếp
sau đó là việc thẩm định tác phẩm, tham gia chỉnh sửa, làm đẹp cho tác phẩm.
Biên tập viên cũng được gọi là những bà đỡ về mặt tinh thần, nếu lao
động nói chung của nhân loại được xem là hành vi “rót dầu vào đĩa đèn cuộc
đời và tư tưởng giúp vao việc thắp sáng nó lên”, thì công việc của một người
biên tập viên cũng là một thứ lao động “rót dầu” thầm lặng, một loại lao động
tỉ mỉ và cũng căng thẳng, đòi hỏi phải tiêu hao nhiều tâm trí, bút lực chẳng
kém bất kì một nghề lao động nặng nhọc chân chính nào.
Người biên tập viên đôi khi còn được gọi là những nghệ sĩ- biên tập,
khi họ thực sự là người có năng khiếu, nhạy cảm trước những diễn biến chính

sĩ trên mặt trận văn hóa tư tưởng. Bởi vậy mới có những đòi hỏi, đặt ra cho
người biên tập viên một mô hình nhân cách phù hợp và xứng đáng với vị trí,
vai trò của mình.

10


Bài tiểu luận

CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH NHÂN CÁCH NGƯỜI CÁN BỘ
BIÊN TẬP XUẤT BẢN
I. Mô hình nhân cách người cán bộ biên tập xuất bản
Bất cứ một nghề nghiệp nào, trong một lĩnh vự nào đều đòi hỏi con
người trong lĩnh vực ấy có những yêu cầu nhất định đáp ứng cho công việc
của họ, đó không chỉ là những yêu cầu về tri thức, về văn hóa, kĩ năng, kinh
nghiệm, khả năng nhận thức, sáng tạo… trong mọi tình huống công việc, và
trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, khoa học công nghệ, hay văn hóa
nghệ thuật…Đó còn là những yêu cầu cơ bản về phẩm chất đạo đức, nhân
cách con người phù hợp, xứng đáng với vị trí công việc của họ.
Một bác sĩ đúng mực là người đáp ứng được những yêu cầu về chuyên
môn trong lĩnh vực y học, bên cạnh đó phải nhận thức được vịt rí vai trò quan
trọng của nghề y đối với xã hội, nhận thưc được trách nhiệm của mình đối với
chuyên môn, với bệnh nhân, và cả ý thức “lương y như tử mẫu” của một bác
sĩ.
một giáo viên cần có những kiến thức sâu rộng về lĩnh vực chuyên môn
của mình, cũng phải đáp ứng được những quy tắc, những chuẩn mực, phẩm
chất đạo đức để xứng đáng là người thầy, xứng đáng với sự nghiệp “trồng
người” quan trọng của quốc gia, dân tộc.
Một chiến sĩ công an nhân dân không chỉ là người có tri thức văn hóa,
khoa học, có đủ điều kiện về năng lực thể chất, tinh thần mà cần có lập trường

Đặc biệt là công nghệ thông tin. Một cán bộ biên tập xuất bản không phải là
người chỉ cặm cụi với những con chữ trên bản thảo, bằng những tri thức khoa
học một ngành, một chiều, mà cần nắm bắt sự phát triển của khoa học kĩ
thuật, nhận thức được những thành tựu của khoa học công nghệ, vận dụng nó
trong nắm bắt tri thức nhân loại và công việc biên tập của mình.
Thời đại mới cũng đòi hỏi việc gắn liền mục tiêu phát triển kinh tế và
mục tiêu văn hóa trong sự phát triển bền vững. Việc phát triển khoa học công
nghệ, công nghệ thông tin không chỉ đáp ứng, phục vụ cho việc phát triển các
nhu cầu vật chất của con người xã hội.Nếu một xã hội chỉ có những thành tựu

12


Bài tiểu luận
vật chất nhằm mục tiêu phát triển kinh tế, thì xã hội đó có thể tồn tại và phát
triển bền vững hay không?
Trong thực tế của cuộc sống hiện đại, xã hội phát triển, khoa học phát
triển, công nghệ thông tin phát triển thì con người cũng biến đổi, nhưng đó
chưa hẳn là sự biến đổi tích cực theo hướng phát triển. Vòng quay kinh tế thị
trường đang làm cho con người ngày càng nhanh chóng hòa nhập với cuộc
sống hiện đại, nhiều khi thái quá, chỉ sống với thực tại và tương lai mà quên
đi quá khứ, sáng tạo, tiếp thu và vận dụng quá nhiều tư tưởng lối sống, phong
cách hiện đại mà làm mai một đi bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc, những
giá trị nhân bản, nhân văn của xã hội. Một thực trạng nữa đó là việc phát triển
không đi đôi với bảo tồn, chỉ biết đến lợi ích trước mắt mà không lường được
hậu quả của nó trong tương lai. Xã hội ngày càng có những biểu hiện thoái
hóa, biến chất trong cách ứng xử, trong văn hóa, phẩm chất, đạo đức con
người. Những hiện tượng phi văn hóa xuất hiện và những giá trị văn hóa
truyền thống tốt đẹp, nhân bản bị lu mờ,…Do đó,con người trong thời đại
hiên nay phải là con người của thời đại, không chỉ có năng lực trí tuệ cao,

thực tiễn cách mạng. Nó tạo cho con người tự giác nhận thức và hoạt động
theo quy luật khách quan, có niềm tin, có phương pháp, tư duy và hành động
đúng đắn.
Người cán bộ biên tập xuất bản được coi như người lính gác trên mặt
trận văn hóa tư tưởng của Đảng, chức năng ciuar họ là truyền bá, giáo dục thế
giới khách quan, nhân sinh quan khoa học cho toàn xã hội. Muốn vậy trước
hết học phải là những người “sáng mắt, sáng lòng”. Họ phải nắm vững và vận
dụng được lý luận Mác –Lênin trong công tác tư tưởng. Họ nắm vững lý luận
đó thì mới có thể truyền bá một cách chính xác, phát triển nó trên cơ sở tiếp
thu những thành tựu khoa học mới, và bảo vệ được nó trước sự tấn công của
kẻ thù tư tưởng.
Trong thời đại hiện nay, mặc dù con người đã đạt tới trình độ khoa học
công nghệ rất cao, song sự phát triển xã hội vẫn còn sự phân chia và áp bức
giai cấp và tất yếu còn đấu tranh giai cấp. Bản thân chủ nghĩa tư bản hiện đại
không thể tự điều chỉnh được các mâu thuẫn xã hội cơ bản trong sự phát triển
không thể tự đổi mới để trở thành xã hội tương lai của nhân loại. Hình thái
14


Bài tiểu luận
kinh tế cộng sản chủ nghĩa tất yếu sẽ thay thế hình thái tư bản chủ nghĩa bằng
cách mạng xã hội xóa bỏ mọi sự áp bức giai cấp, dân tộc. Mọi thủ đoạn xóa
nhòa ranh giới giai cấp, thủ tiêu cách mạng đều là sự dối trá bịp bợm, phi
khoa học nhằm phủ nhận giá trị khoa học, cách mạng của chủ nghĩa MácLênin. Bọn đế quốc, các học giả tư sản phản động hiện đang quy sự sụp đổ
mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và Đông Âu vào thế giới quan
mác xít, coi lý luận Mác-Lênin chỉ là ảo tưởng, phi khoa học. Bằng các thủ
đoạn “Diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa, bọn đế quốc, các
bọn giả tư sản phản động ra sức tấn công vào hệ tư tưởng Mác-Lênin, phê
phán, phủ nhận tất cả thế giới quan duy vật biện chứng.
Người biên tập xuất bản trong giai đoạn hiện nay phải kiên cường và

Tuyên truyền, kích động chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các
dân tộc và nhân dân các nước; kích động bạo lực; truyền bá tư tưởng phản
động, lối sống dâm ô, đồi truỵ, hành vi tội ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan,
phá hoại thuần phong mỹ tục.
Tiết lộ bí mật của Đảng, Nhà nước, bí mật quân sự, an ninh, kinh tế, đối
ngoại, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác do pháp luật quy định.
Xuyên tạc sự thật lịch sử; phủ nhận thành tựu cách mạng; xúc phạm
dân tộc, vĩ nhân, anh hùng dân tộc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ
chức, danh dự và nhân phẩm của cá nhân.
Như vậy, đối với người tập xuất bản hiện nay, trình độ cao về chính trị,
tư tưởng không những đòi hỏi họ phải đọc nhiều để nắm vững các di sản lý
luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, mà còn phải am hiểu và có những kinh
nghiệm thực tiễn cách mạng. Chính những mặt hiểu biết đó tạo thành sự nhạy
cảm chính trị, bản lĩnh chính trị của người biên tập trong hoạt động xuất bản.
Trong lĩnh vực sách thì sự nhạy cảm trước những diễn biến chính trị
trong nước cũng như quốc tế và sự chuẩn xác trong khâu biên tập sách lúc nào
cũng phải được đặt ra. Điều này các phương tiện thông tin đại chúng đã khá
nhiều lần đề cập và lên tiếng cảnh báo. Một nghệ sĩ biên tạp phải có bản lĩnh
chính trị tương đối vững vàng, chuyên sâu về một học thuật chuyên môn nào
đó để có thể hiểu được, thẩm định được giá trị nội dung và hình thức của một
bản thảo mà tác giả gửi gắm cho mình.
16


Bài tiểu luận
3. Người biên tập viên phải có hiểu biết phong phú về mọi lĩnh vực
đồng thời có chuyên môn khoa học sâu rộng
Có câu châm ngôn Latinh: “mỗi cuốn sách có một số phận riêng. Vậy
thì trong cái số phận riêng ấy, dấu ấn của người biên tập viên ở chỗ nào?
Người biên tập trong quan niêm truyền thống là những bà đỡ cho các tác

“Con mắt xanh” của những nhà biên tập, không ít lần đã trở thành
những cứu tinh cho các tác phẩm hay tưởng như bị mai một.
Tiểu thuyết Hồng lâu mộng, một trong những tác phẩm văn xuôi vào
loại đồ sộ nhất Trung Quốc, do Tào Tuyết Cần viết năm 1650, cũng có một
lần vận may như vậy. Ban đầu tác phẩm có tên là Ký hòn đá nhưng nó lại bị
cấm lưu hành. Chính Hòa Thân, quan đại thần nhà Thanh nổi tiếng vì tệ tham
nhũng và hủy hoại văn hóa, lúc đấy đang giữu chức Tổng tài(chủ biên) Tứ
khố toàn thư chuyên kiểm duyệt sách vở của triều đình, đã phát hiện Ký hòn
đá đang ngầm lưu hành trong dân chúng là một tác phẩm hay và ông ta đã
mời nhà văn Cao Ngạc chấp bút viết tiếp những hồi cuối, rồi cho đổi tên
thành Hồng lâu mộng. Hòa Thân đã đích thân đọc duyệt, góp ý sửa chữa,
hoàn chỉnh tác phẩm và thỉnh cầu vua Càn Long cho phép xuất bản và phổ
biến Hồng lâu mộng. Như vậy, vô hình chung Hòa Thân trở thành biên tập
viên thứ nhất đối với Hồng lâu mộng và vua Càn Long là người đầu tiên trong
lịch sử chịu trách nhiệm xuất bản tác phẩm bất hủ này của họ Tào.
Yêu cầu về chuyên môn khoa học đối với nhân cách người biên
taapjcos đặc thù so với các nhà khoa học chuyên ngành. Ngoài những năng
lực chuyên môn của bản thân người biên tập còn có sự hỗ trợ đông đảo của
các chuyên gia ngoài nhà xuất bản, những cộng tác viên thuộc chuyên ngành
ấy. Vì vậy, trình độ chuyên môn về một đề tài nào đó của người biên tập có
thể không sâu bằng tác giả, nhưng họ lại có vốn tri thức khoa học tương đối
rộng hơn, ngoài ra biên tập viên phải có những hiểu biết khác mà nhà khoa
học chuyên ngành không có. Ví dụ, đẻ biên tập một cuốn sách văn học, người
biên tập không chỉ am hiểu về văn chương, mà còn phải hiểu rất nhiều vấn đề
trong cuộc sống, ngoai vốn tri thức văn học, ngôn ngữ, họ phải có vốn sống
phong phú.
18


Bài tiểu luận



Bài tiểu luận
Tất cả các nhà văn, nhà khoa học, các tác giả viết sách nói chung đều
phải trải qua quá trình học mới làm được, song không phải tất cả những
nguwofiwddax từng tham gia bất cứ một khóa học nào cũng có thể viết được
văn, làm được sách. Người biên tập viên cũng vậy, đòi hỏi về mặt tri thức
chuyên môn đối với một người biên tập là một đòi hỏi phải nâng cao, bổ sung
không ngừng trong quá trình hoạt động thưc tiễn, không chỉ căn cứ vào cái
vốn ban đầu, một học vị ban đầu là đủ, không phải chỉ cần có học vị đại học
là đủ, và cũng không phải cứ có học vấn chuyên môn là làm tốt được công
việc biên tập. Ngoài chuyên môn khoa học họ phải có chuyên môn để hiểu tác
giả. Đây là yêu cầu phải học tập rèn luyện thường xuyên, học tập suốt đời của
người biên tập.
Ngày càng nhiều lĩnh vưc khoa học trong cuộc sống ra đời, và yêu cầu
đặt ra đối với ngành biên tập hiện đại cũng ngày càng phong phú, đa dạng,
nhân tài biên tập tương lai sẽ là sự thống nhất tài năng chung và riêng, là sự
thống nhất giữa chuyên gia và tạp gia.Theo kết luân chung của hội thảo khoa
học quốc tế về Xuất bản học, tổ chức ở Trung Quốc năm 1993 thì: ngành biên
tập từ nay về sau nên đặt trọng điểm ở phát triển giáo dục học vị thứ hai, mà
giáo dục hộc vị thứ hai ngành biên tập, thực chất là giáo dục sau đại học. Kết
luận ddosduwowngf nhu đang phù hợp với kết luận của nhiều hội nghị tổng
kết ngành xuất bản nước ta về công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ biên tập.
Ngoài trình độ học vấn thì yếu tố không thể không nhắc đến là niềm
đam mê đọc sách. Thật vậy, nếu bạn đam mê đọc thì bạn sẽ có một khả năng
cảm thụ nhất định về nội dung của sách từ đó công việc biên tập sẽ dễ dàng
hơn. Và cũng nên nhớ khi bạn vừa bắt đầu với sự nghiệp của người biên tập
sách, bạn không nên ôm đồm mọi chủ đề. Bạn nên chọn cho mình một chủ đề
là thế mạnh của bản thân như sách lịch sử, kinh doanh, làm vườn hay tiểu
thuyết trinh thám. Hãy chọn một thứ khi khởi đầu và hoàn thiện bản thân

mang tính chất đặc thù do tính chất và đặc trưng hoạt động nghề nghiệp đòi
hỏi. Lý luận nghiệp vụ biên tập, theo quan điểm hiện nay là một loại khoa học
đặc biệt. Đối tượng nghiên cứu của nó là đặc trưng, các quy luật, nguyên lý và
phương pháp hoạt động biên tập.

21


Bài tiểu luận
Vai trò của người biên tập ngày càng quan trọng cùng với quá trình
phát triển của truyền thông nói chung và báo chí nói riêng. Đã từ lâu, nhiệm
vụ của biên tập viên chủ yếu là sửa sai, gạn lọc và trau chuốt câu cú làm cho
bài viết giản dị, dễ hiểu. Để làm công việc vừa nói một cách hoàn mỹ, người
biên tập cần tra cứu, đối chiếu tài liệu và hội ý với người viết. Bài viết sau khi
được sửa sẽ trở nên trong sáng, mạch lạc và ít sai sót hơn. Nhưng chừng ấy
vẫn chưa đủ, anh ta còn phải sống trong dòng thời sự chủ lưu, có trí phán
đoán, sự uyên bác trong nhiều lĩnh vực, óc biện luận và phản biện, trí tưởng
tượng, đức tính thận trọng và khiêm tốn, đồng thời cũng phải biết hoài nghi.
Nghiệp vụ biên tập, theo quan niệm của các nước xã hội chủ nghĩa
trước đây, bao gồm các tri thức, năng lực về tổ chức bản thảo, sửa chữa và
hoàn chỉnh bản thảo. Trong điều kiện kinh tế thị trường, bên cạnh những năng
lực trên, nghề biên tập còn đòi hỏi năng lực tiếp thị, năng lực kinh doanh. Ở
các nước tư bản phát triển, hoạt động biên tập nội dung và công việc xuất bản,
phát hành sách hầu như khó có thể phân chia. Ở Nhật Bản, người ta coi việc
tổ chức bản thảo là “hồn” của công tác biên tập. Người biên tập phải là những
nhà hoạt động xã hội, người tổ chức có sức mạnh lớn nhất đối với đội ngũ tác
giả, thạo nắm bắt những giá trị thông tin trên thị trường. Trên 50% lực lượng,
thời gian người biên tập ở Nhật Bản dành cho việc điều tra thị trường. Mô
hình người biên tập xuất bản trong nền kinh tế thị trường kiên quyết không
phải là người “thợ chữ” suốt ngày chỉ cặm cụi ngồi bên bàn viết, mà họ phải

gián tiếp thuộc về nhà xuất bản.Tuy nhiên, chính sự khác biệt giữa một biên
tập viên trung bình và một biên tập viên giỏi là ở chỗ biên tập viên giỏi nhất
định phải có sự can thiệp vào nội dung bản thảo và như thế, vẫn có trách
nhiệm ở một dòng nào đó khi tác phẩm được in. Cố nhiên, biên tập viên
không bao giờ được thực hiện những sự thay đổi, những bổ sung về nội dung
và những chỉnh sửa nếu không được sự biết đến của tác giả. Nhưng một biên
tập viên, nếu muốn quan tâm đến những vấn đề về nội dung, đòi hỏi phải có
sự hiểu biết trong các lĩnh vực mà tác giả đả động tới, cho dù có thể không ở
mức như tác giả. Có điều một biên tập viên giỏi không chỉ suy nghĩ được
trong bản thảo mà còn phải suy nghĩ được trong tác phẩm in, nghĩa là sau khi

23


Bài tiểu luận
đọc bản thảo, trái với đa số các tác giả, biên tập viên phải có được hình dung
về tác phẩm in hoàn chỉnh.
Thông thường, các tác giả cũng nhận thức được điều này nên họ luôn
gắn bó với một vài biên tập viên có tên tuổi. Cố nhiên, uy tín của biên tập
viên - ở mọi nơi trên thế giới- kém xa so với tác giả. Và, cũng không thể trả
lời được câu hỏi tại sao một biên tập viên xuất sắc lại “cam phận” biên tập
viên mà không trở thành tác giả…
Với cộng tác viên, biên tập viên làm vai trò trung gian giữa người làm
báo và người viết báo. hay người làm sách và người viết sách. Vai trò ấy
khiến việc sửa bài cho người bên ngoài đôi khi khó khăn và phức tạp hơn. Đã
có không ít các bậc học giả, các chuyên viên mà tên tuổi đã trở thành "thương
hiệu" khi thấy bài viết của mình bị sửa đôi chút đã vội phê phán tòa soạn một
cách nặng nề rằng: đẻ đứa con ra không ai muốn con mình bị cắt chân, cắt
tay. Thật ra người biên tập không độc ác như vậy, anh ta chỉ cắt những mẩu
thịt thừa và vài dị tật của cơ thể ấy mà thôi.

của phải phục vụ điều này. Nhưng giới hạn này có thể đến đâu? – không có
lời giải đáp xác quyết cho vấn đề này.
Trên cơ sở những điều đã nói ở trên, biên tập viên phải để ý đến những
yếu tố sau:
Cấu trúc, trật tự sáng sủa của bản thảo.
Ngôn từ cô đọng và phong cách phù hợp của tác phẩm (thuật ngữ, các
chữ viết tắt, chính tả, thư mục…).
Thống nhất các đơn vị cấu trúc (hệ tựa đề, mục lục) và loại trừ sự trùng
lặp.
Gạt bỏ những lỗi logic còn sót lại trong cách diễn đạt.
Gạt bỏ những bất hợp lý và lỗi về ngôn từ và phong cách (đặc biệt,
trong các tác phẩm nhiều người viết.
Sự chính xác và đúng đắn của những ghi chép, dẫn chứng.
Kiểm tra các tên tuổi và tựa đề trong tác phẩm và trong thư mục.
Kiểm tra sự hiện diện chính xác của các minh họa và những phần phụ
(phụ lục, chú giải các tên họ, danh sách các thuật ngữ chuyên môn, bảng chỉ
dẫn các đề mục và tên họ…).
25