1

PHẦN MỞ ĐẦU
Truyền thông, hiểu theo nghĩa đơn thuần, là quá trình chuyển tải
thông điệp tới người tiếp nhận qua một kênh truyền nào đó. Hiệu quả đạt
được của quá trình này bao gồm hiệu quả nhận thức, hiệu quả hành động.
Kết quả thu được sau khi đọc báo sẽ là những biến đổi nhất định về mặt
nhận thức rồi áp dụng chúng vào thực tế cuộc sống. Thực tế thì giữa chúng
có một khoảng cách rất lớn và cần tới sự nỗ lực của toàn xã hội. Trước hết,
để thông tin báo chí có thể phát huy tối đa hiệu quả, góp phần cải tạo cuộc
sống thì một trong những yêu cầu quan trọng là phải thực hiện tốt công tác
phát hành báo chí. Do vậy, nâng cao hiệu quả của công tác phát hành báo chí
là một việc làm cần thiết.
Trong khuôn khổ bài nghiên cứu xin được khái quát những vấn đề còn
tồn tại của hoạt động phát hành báo chí của Việt Nam, từ đó bước đầu đưa ra
một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động phát
hành báo chí.


2

PHẦN NỘI DUNG
Phần 1: Hoạt động phát hành báo chí ở Việt Nam - Những vấn
đề còn tồn tại
Sau hơn 20 năm đổi mới, hoạt động phát hành báo chí đã đạt được
nhiều thành tựu trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách, pháp luật của
Đảng và Nhà nước; giúp cho việc thông tin về các sự kiện trong nước và thế
giới đến với công chúng một cách nhanh chóng nhất; thúc đẩy việc phổ biến
kiến thức, mở mang dân trí, phục vụ nhu cầu giải trí của nhân dân, góp phần
củng cố niềm tin của dân chúng vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của
Nhà nước, trở thành một trong những động lực lớn trong quá trình xây dựng

báo chí phát hành tăng, nhưng tỷ lệ cước phát hành vẫn ở mức quá thấp, chỉ
4% trong khi tổng chi phí tính chung đóng gói vận chuyển đi các tỉnh, thành
lên tới 6%. Dường như một nghịch lý, sản lượng phát hành càng cao, lỗ càng
lớn. Số lỗ này lại không thể tính cụ thể cho từng loại hình dịch vụ nên rất
khó xác định mức cước vận chuyển hợp lý. Mỗi năm Nhà nước phải bù lỗ
cho dịch vụ Bưu chính – phát hành báo chí hàng tỷ đồng trên phạm vi toàn
quốc. Điều này gây ra sự bất hợp lý rất lớn giữa mạng lưới phát hành tư
nhân và Nhà nước.
1.2

Lượng phân bố thông tin không đồng đều
Sự chuyển đổi từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường đã

mang lại không khí mới cho thị trường báo chí. Nhưng mức độ hoạt động
của từng loại vùng lại mang những đặc trưng tuỳ thuộc vào điều kiện chính
trị - kinh tế - văn hoá - xã hội. Ở các thành phố lớn và khu đô thị hoạt động
rất sầm uất, có tính cạnh tranh cao, nhưng ở các vùng nông thôn nhất là miền
núi, vùng đồng bào dân tộc hoạt động rất yếu ớt. 75% người đọc báo là ở các
đô thị, các vùng khác chỉ chiếm 25%.


4

Mặc dù Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chính sách ưu tiên, hỗ trợ việc
phát hành báo chí tới vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số và hải đảo
song thực tế mức chênh lệch vẫn còn cao. Đến nay, số người nghèo đã giảm
(còn khoảng 8%), song con số này chủ yếu tập trung ở nông thôn. Ngoài ra,
còn nhiều vấn đề khác chi phối đến việc đọc báo của người dân như cơ sở hạ
tầng, trình độ học vấn… khó có thể nâng cao trong thời gian ngắn. Tình
trạng phần lớn báo chí đến với những người có tiền ở thành phố, các khu đô

chi bằng cách lấy phần lãi từ các hoạt động viễn thông bù lỗ cho phát hành
báo chí. Do vậy, cần phải điều chỉnh ngay mức phí phát hành bất hợp lý này
để tạo môi trường kinh doanh thông thoáng hơn. Quy định của Chính phủ
đối với nghành Bưu điện được ban hành từ năm 1958 đến nay thống nhất
phát hành đối với báo chí Trung ương là 22%, đối với báo chí địa phương là
18%. Thông thường, Bưu điện cũng không được trả lại báo ế cho toà soạn.
Thời điểm phát hành quy định này đến nay đã gần 50 năm, lúc đó nghành
gần như chỉ phát hành ở miền Bắc với một điểm in duy nhất ở Hà Nội. Một
khoảng thời gian khá dài với biết bao biến động của xã hội, sự phát triển của
báo chí, những biến đổi trong thành phần tham gia phát hành… thì mức phí
này đã trở nên lỗi thời, kìm hãm sự phát triển của nghành.
Ngoài ra, còn một số điểm hạn chế như để lọt lưới những ấn phẩm nội
dung thiếu lành mạnh lưu hành trên thị trường, gây ra những tác hại khôn
lường về văn hoá tư tưởng. Phát hành báo chí nước ta nhìn chung vẫn còn
chậm, chưa được thuận tiện, cơ sở in báo chưa nhiều (chỉ trừ một số báo
lớn), phần do trình tự chia chọn còn quá nhiều công đoạn…


6

Phần 2: Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hành
báo chí ở Việt Nam.
2.1 Quy hoạch lại mạng lưới báo chí
Chuyển sang thời kỳ hội nhập Quốc tế, lẽ dĩ nhiên nền kinh tế thị
trường được xác lập và báo chí phải thay đổi nhiều mặt, trong đó có nhận
thức về công tác phát hành. Thực tiễn đang yêu cầu các nhà quản lý báo chí
phải điều chỉnh nhận thức về phát hành báo chí cho phù hợp với nhu cầu hội
nhập Quốc tế.
Trước hết về mặt quản lý, cần chủ động xây dựng chiến lược thông tin
quốc gia, quy hoạch phát triển mạng lưới báo chí - xuất bản một cách đồng

phục vụ, ai mua báo và mua lúc nào, ở đâu?… Đó là căn cứ định hướng
phương thức phát hành cụ thể đối với từng loại báo, tạp chí. Trong rất nhiều
yếu tố để đạt được hiệu quả của truyền thông thì hiểu biết công chúng có ý
nghĩa hàng đầu, bởi có hiểu rõ công chúng mới có phương pháp thiết kế
thông điệp phù hợp và đánh giá đựoc hiệu quả tiếp nhận thông tin báo chí
của công chúng. Hoạt động này phải được tiến hành thường xuyên do đối
tượng công chúng là nhóm người luôn có nhiều biến động. Ngoài ra, nên
phát triển thêm đồng thời củng cố hoạt động của các điểm phục vụ công
cộng. Bởi đây là nơi báo chí phát huy giá trị sử dụng ở mức tối đa.
Nghiên cứu độc giả để xác định những nhu cầu của họ về các loại
thông tin, phát hiện những người tiêu dùng thực tế và tiềm năng vô cùng
quan trọng. Việc nghiên cứu thị trường là một trong những vấn đề quan
trọng nhất trong kinh doanh Phải xác định người đọc báo với những nét đặc
trưng về giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp, mức sống, địa bàn cư trú, trình độ
học vấn… Các khâu tiến hành thăm dò, phân tích thị trường, xác định thị


8

trường chính, phương pháp tiêu thụ… sẽ giúp nắm bắt tương đối chính xác
lượng báo chí bán được. Không những thế, việc tìm hiểu, nghiên cứu thị
trường còn giúp tạo nên hình ảnh của ấn phẩm, xây dựng kế hoạch phát hành
cụ thể, dự báo miền thiếu thông tin để kịp thời đáp ứng nhu cầu của công
chúng. Điều tra thị trường báo chí cũng có nghĩa là xác định tiềm năng, tính
chất và giới hạn nhu cầu báo chí của công chúng, khả năng và thời gian
chuyển phát báo chí của người phát hành. Điều này cũng nhằm thu được
những thông tin rất cụ thể: loại ấn phẩm nào công chúng mong đợi, khu vực
nào còn chưa bão hoà, bộ phận công chúng nào (về lứa tuổi, giới tính, tôn
giáo, sở thích…) sẽ quan tâm tới thông tin được đưa ra.
2.3 Đa dạng hoá các kênh phát hành báo chí

động này. Bởi nó không chỉ cần thiết đối với một ấn phẩm mới xuất hiện mà
còn hữu ích đối với tất cả các loại ấn phẩm.
2.5 Kết hợp với những hoạt động kinh tế khác, cũng như xây dựng uy
tín, thương hiệu cho tờ báo.
Hiện nay đã có những báo làm khá tốt việc này như Thanh niên, Tuổi
trẻ, Lao động, Thời báo Kinh tế Việt Nam… Để thúc đẩy phát hành và làm
dịch vụ kinh tế, hiện nay đã có một số tờ báo hình thành doanh nghiệp như
báo Tiền Phong có Công ty Cổ phần Tiền phong; Tạp chí Văn hiến Việt
Nam có Công ty Văn hoá Hà Nội… hoặc một số tổ chức chuyên hỗ trợ phát
hành báo chí như Trung tâm Thương mại Văn hoá (CTC) từng hỗ trợ phát
hành Tạp chí nghiên cứu châu Âu, Tạp chí Văn hiến, Người Hà Nội cuối
tuần. Cơ quan báo sẽ như là một doanh nghiệp đặc biệt, có thể quy mô lớn
(tập đoàn báo chí) hoặc quy mô nhỏ. Do đó, cơ quan báo chí sẽ đẩy mạnh


10

phát hành kết hợp làm những việc như quảng cáo, khai thác tài trợ, tổ chức
sự kiện cho các loại hình tổ chức kinh tế, dịch vụ văn hoá - thẻ thao…
Những việc này hỗ trợ lẫn nhau và đều góp phần tăng vị thế, doanh thu cũng
như tăng lượng phát hành.
Bên cạnh đó các cơ quan báo chí cần phải tạo dựng thương hiệu và
duy trì các hoạt động xã hội như là một cách tạo uy tín, khuếch trương thanh
thế của tờ báo. Rất nhiều hoạt động xã hội đã góp phần khẳng định “thương
hiệu” của tớ báo như Quỹ tấm lòng vàng của báo Lao động, cuộc thi hoa hậu
của báo Tiền Phòng, chương trình duyên dáng Việt Nam của báo Thanh
niên, Quỹ vì người nghèo của báo Tuổi trẻ… Từ đó công chúng biết đến tên
ấn phẩm, có cảm tình, họ sẽ tìm đọc và tìm mua. Đây là một quá trình dày
công gây dựng của toà soạn. Việc lôi kéo độc giả bằng cách mời họ tham gia
các cuộc thi do báo tổ chức, hay mở những trang diễn đàn trên báo… cũng


12
KẾT LUẬN...................................................................................................................................................11