Lời Mở Đầu
Báo chí nói riêng và tất cả các ngành nói chung, đều có một mục
đích đó là hướng tới phục vụ lợi ích của con người. Hơn nữa khi muốn đưa
ra một sản phẩm, hay một thương hiệu mới thì điều đầu tiên mà các nhà sản
xuất, và nhà phân phối cần chú ý tới đó là: Nghiên cứu đối tượng mình
phục vụ, và đối tượng tác động có ảnh hưởng. Do đó việc tiếp cận ở góc độ
con người luôn được chú ý.
Nghiên cứu con người và tâm lý con người là một trong những vấn
đề đã được hình thành từ rất lâu, đặc biệt đối với báo chí. Báo chí nghiên
cứu tâm lý để, có hướng tiếp cận công chúng, hay nhóm độc giả của mính
là điều vô cùng quan trọng và hết sức quan tâm. Bất cứ, một tòa soạn nào
cũng đều đặt mục đích hướng đến công chúng, độc giả của mình, vì chỉ có
điều đó thì tòa soạn mới có thể tồn tại được.
Một sản phảm báo chí nói riêng và các tác phẩm báo chí nói chung
được viết ra đều nhằm mục đích là thông tin cho người đọc, những tin ấy là
những tin tức nóng, mang tính thời sự. Và điều này, cũng chính là điều mà
độc giả mong được đón nhận. Chính vì thế mà việc nghiên cứu tâm lý công
chúng độc giả là quan trọng, và cần thiết để có hướng điều chỉnh sản phẩm
báo chí của mỗi tòa soạn.
Đề tài nghiên cứu: Nghiên cứu tâm lý lứa tuổi học sinh Trung
Học Phổ Thông (THPT) và hướng ứng dụng trong viết báo và tổ chức
của một số ấn phẩm báo chí dành cho học sinh.

1


A: NGHIÊN CỨU TÂM LÝ LỨA TUỔI HỌC SINH TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG (THPT)
I. Vài nét về tâm lý học lứa tuổi
Tâm lý học lứa tuổi, là một chuyên ngành của tâm lý học. Tâm lý
học lứa tuổi nghiên cứu quy luật và động lực phát triển tâm lý của con

động, vui chơi…)
Nhìn chung, lứa tuổi THPT có sức khỏe và sức chịu đựng tốt hơn
tuổi thiếu niên. Sự phát triển của thể chất lứa tuổi này, sẽ có ảnh hưởng
nhất định đến tâm lý và nhân cách cũng như ảnh hưởng tới những lựa chọn
trong cuộc sống.
b. Điều kiện sống và hoạt động
+ Vị trí trong gia đình
Trong gia đình, lứa tuổi THPT đã có nhiều quyền lợi và trách nhiệm
như người lớn. Cha mẹ bắt đầu trao đổi với con cái ở lứa tuổi này về một
số vấn đề quan trọng trong gia đình. Học sinh lứa tuổi này bắt đầu quan
tâm đến nề nếp, lối sống, sinh hoạt và điều kiện kinh tế của gia đình. Đây
là lứa tuổi vừa học tập vừa lao động.
+ Vị trí trong nhà trường
Ở nhà trường, học tập vẫn là chủ đạo nhưng tính chất và mức độ thì
cao hơn lứa tuổi thiếu niên. Lứa tuổi này đòi hỏi tính tự giác và độc lập
hơn. Trong giai đoạn này, nhà trường có vị trí quan trọng, đây là nơi không
chỉ trang bị tri thức mà còn tác động hình thành thế giới quan và nhân sinh
quan cho mỗi học sinh.
+ Vị trí ngoài xã hội
Hoạt động xã hội của thiếu niên thường mang tính chất nội bộ của
nhà trường. Đối với lứa tuổi THPT lại khác, hoạt động lúc này đã vượt ra
khỏi phạm vi của nhà trường, ảnh hưởng của xã hội tới nhóm này rất
mạnh. Ở lứa tuổi này đã có suy nghĩ về việc lựa chọn nghề và cách
sống trong tương lai.
Khi tham gia vào các hoạt động xã hội học sinh THPT được tiếp xúc
với nhiều tầng lớp khác nhau giúp các em có cơ hội hòa nhập vào cuộc
3


sống đa dạng và phức tạp, giúp tích lũy kinh nghiệm, vốn sống cho cuộc


Tóm lại, hoạt động nhận thức của lứa tuổi học sinh THPT đã phát
triên ở mức độ cao, có khả năng nhận thức vấn đề một cách đúng đắn và
sâu sắc. Khả năng tư duy và nhận thức cũng sẽ dần được hoàn thiện trong
quá trình học tập và rèn luyện cá nhân.
3. Những đặc điểm nhân cách chủ yếu của học sinh THPT
a. Sự phát triển của tự ý thức
Sự tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách
của học sinh trung học phổ thông, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển
tâm lý của lứa tuổi này.
Sự tự ý thức của học sinh THPT được biểu hiện ở nhu cầu tìm hiểu
và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo các chuẩn mực đạo
đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống. Điều này khiến học
sinh quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách và
năng lực riêng, cũng như tự đánh giá khả năng của mình.
Giai đoạn này, học sinh không chỉ tự ý thức về cái tôi của mình mà
cong nhận thức vị trí của mình trong tương lai. Xuất hiện khuynh hướng
phân tích và tự đánh giá bản thân mình một cách độc lập. Học sinh THPT
có nguyện vọng thể hiện cá tính của mình trước mọi người một cách độc
đáo, tìm cách đề người khác quan tâm đến mình hoặc làm điều gì đó
nổi bật.
b. Sự hình thành thế giới quan
Sự hình thành thế giới quan là nét chủ yếu trong tâm lý thanh niên vì
họ đang có nhu cầu khám phá, tìm hiểu về thế giới. Việc hình thành thế
giới quan dựa trên cơ sở những tri thức mà học sinh được học ở trường về
nhưng thói quen đạo đức, thấy được cái đẹp, cái tốt, xấu…dần dần ý thức
và qui vào các hình thức, tiêu chuẩn nguyên tắc hành vì xác định theo một
hệ thống hoàn chỉnh.
Học sinh THPT đã có ý thức xây dựng lý tưởng sống cho mình, biết
xây dựng hình ảnh con người lý tưởng gần với thực tế sinh hoạt hàng ngày.

Ở tuổi này, quan hệ với bạn bè được mở rộng và chiếm vị trí quan
trọng. Nhu cầu giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi phát triển mạnh mẽ. Tình
6


bạn trong giai đoạn này có ý nghĩa rất quan trọng, học sinh giai đoạn này
có khát vọng tự khám phá bản thân mình nhưng vì chưa có khả năng hiện
thực hóa biểu tượng bản thân mình nên thanh niên muốn kiểm tra mình
bằng cách so so sánh với người khác. Chính tình bạn thân thiết giúp họ đối
chiếu được những trải nghiệm, ước mơ…
+ Giao tiếp với bạn khác giới
Ở tuổi học sinh THPT đã xuất hiện một loại tình cảm đặc biệt - tình
yêu nam nữ. Đây là trạng thái hoàn toàn mới, trong đời sống tình cảm của
lứa tuổi này. Tuy nhiên tình cảm này chỉ mới dùng ở mức yêu đương bạn
bè, do lứa tuổi này ít bộc lộ tình cảm của mình. Nhìn chung, đây là một vấn
đề phức tạp nó đòi hỏi sự nghiên cứu từ nhiều phía.
+ Đời sống tình cảm của học sinh THPT
Đời sống tính cảm của lứa tuổi này rất đa dạng phong phú, mang tính
sâu sắc. Nó gắn liền với thế giới quan, lý tưởng, nghề nghiệp…Thời kỳ
này, các nhà tâm lý đã phân chia các loại người theo đặc điểm cảm xúc của
họ như: loại người đa cảm, loại người lạnh lùng, loại người dề gần… chúng
dần được hình thành bởi nhiều yếu tố bản thân và xã hội.
4. Những đặc điểm tâm lý chủ yếu của học sinh THPT
+ Ở một số học sinh THPT tình cảm cách mạng và ý chí phấn đấu
yếu, trình độ giác ngộ, nhận thức về xã hội còn thấp. Một số có thái độ coi
thường lao động chân tay, thích cuộc sống xa hoa lãng phí, ăn chơi, đua đòi
theo bạn bè..
+ Học sinh THPT là lứa tuổi mộng mơ, khao khát sáng tạo, thích cái
mới lạ. chuộng cái đẹp hình thức bên ngoài, có mới nới cũ…
+ Lứa tuổi này rất hăng hái nhiệt tình trong công việc, lạc quan yêu

báo chí trong một số ấn phẩm dành cho học sinh THPT
1. Sinh viên Việt Nam (Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh);
Hoa học trò
+Sinh viên Việt Nam
Là cơ quan của Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh. Là

tấm gương

phản ánh những ước mơ, suy nghĩ, hành động và khát vọng của tuổi trẻ giảng đường hôm nay; phản ánh

8


những hoạt động đa dạng của Đoàn, Hội trong phong trào sinh viên cả nước. Báo còn là nơi để sinh viên
tự thể hiện mình, là bạn đồng hành của sinh viên trong học tập, vui chơi, tu chí, luyện tài

+Hoa Học Trò
Là một tuần san của Báo Sinh Viên Việt Nam. Đây là tờ báo chuyên
viết cho các độc giả tuổi thiếu niên. Hoa Học Trò bắt đầu phát hành từ ngày
15 tháng 10 năm 1991, dưới sự hỗ trợ của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ
Chí Minh. Hiện tại Hoa học trò là ấn phẩm dành cho học sinh có số lượng
phát hành lớn nhất và thu hút được nhiều độc giả học sinh nhất.
+ Sức hấp dẫn của trang bìa
Có thể nói, những ấn phẩm dành cho học sinh hiện nay đều có trang
bìa rất hấp dẫn. Với thiết kế trẻ trung, độc đáo, màu sắc và hình ảnh tươi
sáng, tạo cảm giác bắt mắt, lôi cuốn, đặc biệt là đối với giới trẻ.
Hầu hết, bìa các số báo đều in hình ảnh của các người mẫu teen, ca
sỹ, diễn viên được giới trẻ yêu thích. Bên cạnh đó, trang bìa đăng tải những
bài trọng tâm có liên quan trực tiếp đến giới trẻ bằng ngôn ngữ riêng của
giới trẻ với font chữ cách điệu, trẻ trung. Điều này đã tạo nên sức thu hút

công chúng trẻ. Chỉ có một bìa báo nhiều màu sắc đẹp, bắt mắt mới có thể
tiếp cận được tâm lý ưa thích mới lạ và chuộng hình thức của nhóm công
chúng này. Và cũng là sự khác biệt về tâm lý lứa tuổi, nếu như một tờ báo
cho lứa tuổi trưởng thành thì sẽ không thể thiết kế bìa báo như vậy, nhóm
công chúng trưởng thành sẽ cảm thấy khó chịu và rối mắt với những bìa
báo quá nhiều màu sắc và hình ảnh.
+ Thông điệp
Là những ấn phẩm dành riêng cho học sinh, nên thông điệp của
những ấn phẩm này cũng đặc biệt hướng tới các em. Với những tiêu chí
như “Tờ báo dành cho thế hệ học trò mới” hay “Nuôi dưỡng tâm hồn”, rõ
ràng những tờ báo báo đã được độc giả quan tâm. Vì họ có thể tự hào về
một ấn phẩm dành riêng cho mình, với những thông điệp về gia đình,
bạn bè, trường lớp, thầy cô…những thông điệp gắn với cuộc sống của
lứa tuổi này.
Điều này phù hợp với tâm lý của lứa tuổi học sinh, khi ở lứa tuổi này
các em có sự quan tâm đặc biệt tới những vấn đề liên quan đến chính bản
10


thân mình và những người giống như mình để có sự so sánh và đánh giá
bản thân.
+ Nội dung các chuyên mục
Nghiên cứu tâm lý công chúng là điều rất quan trọng trong công tác
sáng tạo sản phẩm báo chí, đặc biệt là trong nội dung của bài viết để có
những bài viết phù hợp tâm lý của nhóm công chúng đó.
Báo Hoa học trò là một tờ báo được yêu mến và hâm mộ nhất của
giới học sinh trung học phổ thông. Báo viết về chuyện của giới học trò và
đặc biệt phần lớn là học trò viết. Chính vì tác giả là những cây bút học trò
nên việc thể hiện nội dung, tư tưởng tình cảm có sự tương đồng với độc
giả, điều này tạo tâm lý gần gũi của độc giả khi tiếp nhận sản phẩm báo chí.

bước đến cái ngưỡng cửa của một môi trường khác, khi có quá nhiều thứ để
lựa chọn.
Ngôn ngữ của ấn phẩm: mang đậm phong cách giới trẻ, sử dụng một
số từ ngữ riêng của nhóm công chúng này. Điều này một phần là do hướng
đến công chúng và một phần do đội ngũ làm báo của những ấn phẩm này
hầu hết là những người trẻ, học sinh, sinh viên.
Ngoài ra lứa tuổi học sinh THPT cũng quan tâm đến báo Sinh viên
Việt Nam, đây là hiện tượng phù hợp với tâm lý của lứa tuổi các em khi đã
có những định hướng về công việc, sự nghiệp và bản thân trong tương lai.
Lứa tuổi THPT, cũng có mong muốn tìm hiểu những thông tin về thế
giới sinh viên mà mình sắp bước chân vào. Mặc dù, nhóm công chúng mục
tiêu của Sinh viên Việt Nam không phải là nhóm học sinh THPT nhưng
cũng đã cung cấp nhiều thông tin phù hợp với tâm lý tiếp nhận của các em.
Báo Sinh viên Việt Nam cũng đăng tải những bài viết về chuyện học
hành của sinh viên tại các trường đại học, những gương sinh viên ưu tú,
điều này cũng có một phần mang tính định hướng cho học sinh THPT khi
lựa chọn ngành học.
2. Báo Mực Tím

12


Báo Mực Tím là tờ báo dành cho lứa tuổi học sinh THPT và sinh
viên, báo thuộc thành Đoàn thành phố Hồ Chí Minh, và thuộc bản quyền
thành lập năm từ năm 1988 đến nay đã được hơn 20 năm hoạt động. Báo
mực tím ra đời với vai trò hết sức quan trọng là giáo dục và định hướng lối
sống cho giới trẻ TPHCM nói riêng, và cả nước nói chung.
Báo mực tím được phát hành hàng tuần, vào sáng thứ 2, cứ hết một
tháng tổng hợp lại (bốn tuần) thì toà soạn lại phát hành ra một cuốn báo của
tháng. Và một năm phát hành một cuốn báo mới, hay còn được gọi là số

từng chuyên trang đều có những thông điệp riêng liên quan tới các vấn đề
trong cuộc sống như những thông điệp về gia đình, bạn bè trường lớp, thầy
cô…Những thông điệp gắn với cuộc sống của lứa tuổi này. Điều này phù
hợp với tâm lý của lứa tuổi học sinh, nên thu hút được sự quan tâm đặc biệt
của học sinh, vì nó hướng vào các vấn đề có đến liên quan tới các em, hoặc
một người bạn khác để có sự so sánh và đánh giá bản thân.
+ Nội dung các chuyên mục
Báo Mực Tím gồm những chuyên mục: Email đầu tuần; Phóng sự;
Đời sống học trò; Điều bạn quan tâm; 9x đẹp; Thư viện xí muội; Đường
dây nóng; Tiêu điểm; Tình yêu ếch con; Góc ảnh “dòm thấy đã”; Tác phẩm
hàì; Theo chân Sao 24/7; Vòng quanh sân trường; Qùa tặng âm nhạc; Hậu
trường showbiz…
Cũng giống như Hoa học trò, các chuyên mục báo mực tím cũng
đăng tải các vần đề có nội dung xoay quanh những câu chuyện mà học sinh
gặp phải trong cuộc sống, chuyện học hành, du học, gia đình, bạn bè, định
hướng nghề nghiệp trong tương lai. Hay những thắc mắc, cần được giải đáp
tuổi mới lớn về vấn đề tâm sinh lý cũng như học hành…
Như chuyên mục “Đời sống học trò”, nội dung là: nói đến các vấn đề
diễn ra xung quanh đời sống của các em: viết về những tấm gương sáng, có
thành tích cao trong học tập…Hay chuyên mục “Tình yêu ếch con”, nội
dung thường là những câu truyện tình cảm, tình yêu của các em. Những câu
chuyện về cảm xúc ban đầu của tuổi mới lớn, có giảm giác thích một người
khác giới...Chuyên mục “Theo chân Sao 24/7” nội dung thường truyền tải
14


những vấn đề liên quan đến các ngôi sao được các em hâm mộ từ giới âm
nhạc, điện ảnh, thời trang…Chuyên mục “Phóng sự” với các nội dung đăng
tải phong phú xoay quanh cuộc sống. Ví dụ: NHỮNG “ĐÔI MẮT” DỎM
VÀ TAI HỌA THẬT - Mắt kính kém chất lượng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến

nhất định đến mỗi học sinh khi tiếp nhận những bài viết này.
Những bài viết mang thông điệp tích cực và có tính định hướng đúng
đắn cho đối tượng học sinh, vì những đối tượng này rất dễ có những nhận
thức và hành động tiêu cực, do chưa nhận thức hết được những vấn đề thực
tế trong xã hội. Lứa tuổi THPT thường có tâm lý là ham vui, dễ bị ảnh
hưởng bởi những vấn đề trong cuộc sống.
Nhìn chung, hướng ứng dụng tâm lý vào việc tổ chức nội dung của
các sản phẩm báo chí dành cho lứa tuổi học sinh đã khai thác được những
đặc điểm tâm lý của lứa tuổi để có những sản phẩm với nội dung và hình
thức phù hợp với sở thích, thị hiếu cũng như nhu cầu của nhóm này. Đây là
nhóm công chúng có thị hiếu và nhu cầu không bền vững. Sự ưa thích cái
mới lạ và nhu cầu luôn thay đổi sẽ làm cho những ấn phẩm dành cho nhóm
này phải liên tục nghiên cứu và thay đổi để phù hợp. Dó đó những ấn phẩm
này không thể đơn thuần chỉ đưa ra thông tin, phân tích và bình luận mà
phải hướng cho học sinh nhận thức về những vấn đề và những tồn tại trong
xã hội. Hướng tới sự tích cực trong phát triển, của nhóm công chúng này.
Đây là nhóm công chúng có nhiều bất ổn và phức tạp trong
vấn đề tâm lý, nên nếu như không có sự định hướng tốt thì sẽ ảnh hưởng
lớn đến tương lai của thế hệ này. Vì vậy việc nghiên cứu tâm lý lứa tuổi
này để có sự điều chỉnh phù hợp là điều cần thiết.
III. Những vấn đề đặt ra trong kỹ năng viết báo và tổ chức sản
phẩm dành cho học sinh THPT
Mặc dù có sự ứng dụng của những nghiên cứu tâm lý lứa tuổi học
sinh trong việc viết báo và tổ chức sản phẩm báo chí dành cho học sinh tại
Việt Nam, nhưng hiện tại, một số ấn phẩm này có nhiều vấn đề đáng lưu ý.
Đặc biệt là về vấn đề nội dung của một số chuyên mục.

16





cầu về giới tính và tình cảm cũng nâng cao hơn. Tuy nhiên không vì thế,
mà quá lạm dụng những bài viết về tình cảm và giới tính.
+Có một số ý kiến cho rằng Hoa học trò hay Thế giới học đường là
báo của “con nhà giàu”. Khi đăng tải những thông tin về xu hướng thời
trang, quần áo, trang điểm, điện thoại đi động, máy ảnh, tụ điểm vui chơi,
mua sắm….những thú chơi của con nhà giàu. Điều này sẽ gây ra tâm lý
thiếu tự tin của một số học sinh trước bạn bè “sành điệu” của mình, hay
tâm lý bắt chước, làm theo gây ra những ảnh hưởng xấu cho nhóm đối
tượng này, khi họ chưa có sự nhận thức đúng đắn, đầy đủ về những hành vi
của mình.
+Một một số trang báo quảng cáo về mốt, xu hướng thời trang trên
các ấn phẩm dành cho học sinh, đăng nhiều hình ảnh nóng, khêu gợi.
Những cảnh này, đã quá phổ biến nhưng không phải vì thế chúng phù hợp
và được chấp nhận với lứa tuổi của các em.

18


C. Kết Luận
Hiện nay nghiên cứu tâm lý công chúng trong báo chí tại Việt Nam
vẫn còn đang là vấn đề mới và chưa được nghiên cứu nhiều. Tuy nhiên đây
là vấn đề quan trọng đặt ra trong sự phát triển của báo chí.
Để có thể có những sản phẩm phục vụ tốt nhất cho nhóm công chúng
mục tiêu của mình, thì mỗi cơ quan báo chí phải chú trọng hơn nữa trong
việc nghiên cứu tâm lý công chúng, không chỉ đơn thuần là nghiên cứu thị
hiếu, sở thích của công chúng để chạy theo họ, mà phải có sự định hướng
theo chiều hướng tốt đẹp.
Nghiên cứu tâm lý công chúng không chỉ để có những chiến lược PR