ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
---------------------

ĐINH DUY ĐỊNH

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÂY THÔNG PÀ CÒ (PINUS
KWANGTUNGENSIS CHUN EC TSIANG ) TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN
PHIA OẮC - PHIA ĐÉN HUYỆN NGUYÊN BÌNH - TỈNH CAO BẰNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Hệ đào tạo

:

CHÍNH QUY

Chuyên ngành

:

LÂM NGHIỆP

Khoa

:

LÂM NGHIỆP

Khóa học


CHÍNH QUY
LÂM NGHIỆP
NO2-K43-LN
LÂM NGHIỆP

:
:

2011 - 2015
Th.S LA QUANG ĐỘ

THÁI NGUYÊN, NĂM 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
---------------------

ĐINH DUY ĐỊNH

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÂY THÔNG PÀ CÒ (PINUS
KWANGTUNGENSIS CHUN EC TSIANG ) TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN
PHIA OẮC - PHIA ĐÉN HUYỆN NGUYÊN BÌNH - TỈNH CAO BẰNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Hệ đào tạo
Chuyên ngành
Lớp
Khoa
Khóa học

trường đồng thời nâng cao tư duy hệ thống lý luận để nghiên cứu ứng dụng
một cách có hiệu quả những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất.
Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, được sự nhất trí của nhà trường, ban
chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp và sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo Th.S La
Quang Độ tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm sinh học
của cây Thông Pà Cò (Pinus kwangtungensis Chun ec Tsiang) tại Khu bảo
tồn loài Thiên Nhiên Phia Oắc-Phia Đén Huyện Nguyên Bình Tỉnh Cao
Bằng ” Trong thời gian nghiên cứu đề tài, được sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình
của Th.s La Quang Độ và các thầy cô giáo trong khoa cùng với sự phối hợp
giúp đỡ của các ban ngành lãnh đạo KBT Phia Oắc-Phia Đén và người dân xã
: Ca Thành, Thành công. Qua đây tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc nhất đến
các thầy cô giáo trong khoa Lâm Nghiệp, đặc biệt là thầy giáo Th.s La Quang
Độ người thầy đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa
luận. Do trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế do vậy
khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi kính mong nhận được sự
giúp đỡ của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để khóa luận này hoàn
thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 28 tháng 5 năm 2015
Sinh viên
Đinh Duy Định


iii

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 4.1. Thống kê sự hiểu biết của người dân về loài cây Thông Pà Cò ..... 25
Bảng 4.2. Đặc điểm độ tàn che nơi có loài cây Thông Pà Cò........................ 28
Bảng 4.3. Công thức tổ thành sinh thái của 12 OTC ..................................... 29
Bảng 4.4. Số lượng cây tái sinh trong OTC 11 ............................................. 30

Hvn

Chiều cao vút ngọn

IUCN

International Union for Conservation of Natural
Resources - Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế

LSNG

Lâm sản ngoài gỗ

ODB

Ô dạng bản

OTC

Ô tiêu chuẩn

VN

Việt Nam

Th.S

Thạc Sỹ

D1.3m

3.2.3 Đặc điểm nổi bật về phân loại, hình thái của loài Thông Pà Cò. (Rễ,
thân, lá, hoa,...) ..................................................................................... 16
3.2.4 Một số đặc điểm sinh thái của loài Thông Pà Cò: .....................................16
3.2.5 Tác động của con người tới khu bảo tồn và loài cây nghiên cứu. ..............16
3.2.6 Đề xuất một số biện pháp phát triển và bảo tồn các loài Thông Pà Cò tại
khu vực nghiên cứu. .........................................................................................16
3.3. Phương pháp nghiên cứu ...........................................................................17
3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu ..................................................................17
3.3.2. Phương pháp phân tích số liệu ................................................................18


i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân
tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu là quá trình điều tra trên thực địa hoàn
toàn trung thực, chưa công bố trên các tài liệu, nếu có gì sai tôi xin chịu hoàn
toàn trách nhiệm.

Thái Nguyên, ngày 28 tháng 5 năm 2015
XÁC NHẬN CỦA GVHD
Đồng ý cho bảo vệ kết quả
trước Hội đồng khoa học!

Người viết cam đoan

Th.S La Quang Độ

Đinh Duy Định

mất đi tính đa dạng về nguồn gen động thực vật.
Thông Pà Cò (Pinus kwangtungensis Chun ec Tsiang) là loài thực vật
cổ, đặc hữu của Miền Bắc Việt Nam và nam Trung Hoa, được phát hiện lần
đầu tiên ở Việt Nam vào những năm 1980 tại Khu bảo tồn thiên nhiên Hang
Kia - Pà Cò tỉnh Hòa Bình. Loài Thông năm lá này có phân bố tự nhiên rải
rác tại các tỉnh Hòa Bình, Sơn La, Thanh Hóa, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn
(Nguyễn Tiến Hiệp et al, 2004) Đây là loài cây lớn được dùng làm nhà và các
đồ gia dụng tại địa phương, ngoài ra còn có tiềm năng làm cây cảnh do tán lá
đẹp (Nguyễn Đức Tố Lưu, Thomas P. I. 2004) và làm thuốc (Nguyễn Văn
Tập et a;, 2011).


2

Việt Nam được công nhận là một trong những điểm nóng về đa dạng
sinh học. Nhiều hệ sinh thái và môi trường sống bị thu hẹp diện tích và nhiều
taxon bậc loài và dưới loài đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng trong
tương lai gần. Nhận thấy tầm quan trọng phải bảo vệ và phát triển rừng, Bộ
Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn đã thành lập các vườn quốc gia, khu
bảo tồn thiên nhiên mục tiêu là đảm bảo các giá trị cảnh quan được gìn giữ, đa
dạng sinh học sẽ được bảo tồn. Hiện nay cả nước có khoảng 128 khu bảo tồn
nhằm gìn giữ nguồn gen của địa phương, là cơ sở quyết định cho sự phát triển
hệ sinh thái nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp đa dạng và bền vững. Cũng
như các khu bảo tồn khác, khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén là nơi
lưu giữ những nguồn gen và các loài động thực vật có giá trị, đặc biệt là một
số loài thực vật quý hiếm như: Nghiến, Sến mật, Thông Pà Cò, Giảo cổ lam...
Tuy nhiên việc nghiên cứu về các loài thực vật này còn rất hạn chế đặc biệt là
loài cây Thông Pà Cò. Để có thể bảo tồn và phát triển loài cây Thông Pà Cò
này tôi tiến hành thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm: “Nghiên cứu đặc
điểm sinh học của cây Thông Pà Cò (Pinus kwangtungensis Chun ec


Phần 2

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
2.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu
Hiện nay trên thế giới cũng như Việt Nam, đa dạng sinh học đang ngày
càng suy giảm làm cho số lượng các loài động thực vật giảm từng ngày từng
giờ, đặc biệt là các loài động, thực vật quý hiếm. Có những loài thực vật rất
phong phú như họ Thông, nhưng hiện nay một số loài trong họ vẫn có nguy cơ
bị tuyệt chủng. Họ Thông là một trong số những họ thực vật đa dạng nhất của
Việt Nam có khoảng 6-8 họ với khoảng 65-70 chi và 600-650 loài, nhưng hiện
nay số lượng đó ngày càng suy giảm do vậy cần nâng cao công tác bảo tồn.
Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của IUCN, chính
phủ Việt Nam cũng công bố trong Sách đỏ Việt Nam để hướng dẫn, thúc đẩy
công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên. Đây cũng là tài liệu khoa học
được sử dụng vào việc soạn thảo và ban hành các qui định, luật pháp của Nhà
nước về bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên, tính đa dạng sinh học và môi
trường sinh thái. Các loài được xếp vào 9 bậc theo các tiêu chí về mức độ đe
dọa tuyệt chủng như tốc độ suy thoái (rate of decline), kích thước quần thể
(population size), phạm vi phân bố (area of geographic distribution), và mức
độ phân tách quần thể và khu phân bố (degree of population and distribution
fragmentation).
Nhóm tuyệt chủng
+ Tuyệt chủng (EX)
+ Tuyệt chủng trong tự nhiên (EW)
Nhóm bị đe dọa
+ Cực kì nguy cấp (CR)
+ Nguy cấp (EN)
+ Sắp nguy cấp (VU)
+ Nhóm ít nguy cấp LR

cách cụ thể mà chỉ tiến hành “tìm hiểu” và đánh giá khái quát để đưa ra những
biện pháp bảo tồn và phát triển loài.
2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
2.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
Ngành Thông (danh pháp khoa học: Pinophyta) nhiều tài liệu tiếng
Việt cũ còn gọi là ngành Hạt trần (Gymnospermae), gồm các loài cây thân gỗ


6

lớn hoặc nhỡ, ít khi là cây bụi hoặc dây leo thân gỗ. Lá hình vảy, hình kim,
hình dải, ít khi hình quạt, hình trái xoan hoặc hình lông chim.
Cơ quan sinh sản thường đơn tính, có cấu tạo nón khác với cấu tạo
hoa, gồm các lá bào tử xếp xoắn ốc hoặc xếp vòng trên một trục ngắn có
dạng nón. Thụ phấn nhờ gió, ít khi nhờ côn trùng. Lá noãn mở không bao
hạt, mang một đến nhiều lá noãn ở nách hoặc mép. Hạt có phôi thẳng,
mang một đến nhiều lá mầm.
+ Nguồn gốc tiến hóa
Thực vật ngành Thông phát sinh từ kỷ Devon trong đại Cổ Sinh, phát
triển mạnh ở kỷ Than đá, kỷ Permi và giảm dần từ kỷ Tam điệp trong đại
Trung Sinh. Nhiều loài hiện đã tuyệt diệt hoặc thu hẹp phạm vi phân bố.
Người ta tìm thấy nhiều mẫu hóa thạch của thực vật ngành thông có niên đại
các bon từ khoảng 300 triệu năm trở lại đây. Những loài còn xuất hiện ngày
này cũng có hóa thạch tìm được có niên đại tới 60-120 triệu năm và người ta
gọi chúng là những loài thực vật cổ.
Gỗ tương đối mềm, chỉ có quản bào chưa có mạch gỗ và sợi gỗ.
Cây gỗ to, cao đến hơn 25 m, đường kính thân 50-70 cm, thường xanh,
có chồi đông với các vảy chồi màu nâu nhạt. Lá mọc 5 chiếc một ở đầu cành
ngắn và các cành ngắn này lại mọc chụm trên đầu cành dài. Lá hơi cong, dài 4
- 7 cm, rộng 1 - 1,2 mm, mặt cắt ngang hình 3 cạnh, mép có răng cưa.