Câu 2: “Một trong những đặc điểm nổi bật của văn học hiện thực phê
phán là xây dựng được những tính cách điển hình”. Bằng hiểu biết của
mình, anh/chị hãy làm sáng tỏ nhận định trên.
Bài làm:
Trước năm 1930, nước ta bị thực dân Pháp và phát xít Nhật đô hộ, thi
hành chính sách đàn áp về chính trị, bóc lột về kinh tế, đầu độc về văn hoá.
Sự đàn áp của chế độ thực dân đã hạn chế sự phát triển của nền văn học
công khai và đẩy nó vào con đường ngày càng bế tắc. Chúng kiểm soát
nghiêm ngặt các tác phẩm văn học trước khi cho lưu hành. Văn học lúc này
chia làm hai bộ phận: văn học hợp pháp, nửa hợp pháp và văn học bất hợp
pháp. Văn học hợp pháp, nửa hợp pháp bao gồm văn học lãng mạn và văn
học hiện thực phê phán. Văn học lãng mạn viết về tình yêu, những thứ tình
cảm đẹp đẽ, bay bổng, văn học hiện thực phê phán châm biếm những thứ
không liên quan đến sự thống trị của Pháp và Nhật thì sẽ được lưu hành.
Văn học bất hợp pháp trong thời kì này là văn học cách mạng, những tác
phẩm cổ vũ tinh thần chiến đấu chống giặc, phơi bày những hiện thực mà
bọn thực dân Pháp và phát xít Nhật đang làm với nhân dân ta. Đến năm
1930, một sự kiện tiêu biểu xảy ra đó là Đản Cộng sản Việt Nam được thành
lập, đã có những định hướng đối với văn nghệ nói chung trong đó có văn
học, tạo điều kiện cho khuynh hướng văn học yêu nước phát triển. Văn học
lúc này tập trung vào mô tả một cách chính xác, chân thực hiện thực xã hội
Việt Nam lúc bấy giờ. Nhân vật trong các tác phẩm là những nhân vật điển
hình, mang một tính cách điển hình, đại diện cho một loại người, một lớp
người trong xã hội. Đánh giá về vai trò của việc xây dựng tính cách điển
hình của nhân vật trong các tác phẩm văn học hiện thực phê phán, có nhận
định nói rằng: “Một trong những đặc điểm nổi bật của văn học hiện thực phê
phán là xây dựng được những tính cách điển hình”.
Văn học hiện thực phê phán bắt đầu từ khoảng năm 1920 và phát triển
mạnh mẽ từ 1936-1945. Sở dĩ đến năm 1936 văn học hiện thực mới phát
triển mạnh mẽ vì đây là thời điểm cao trào mặt trận dân tộc, nó như một
luồng gió thổi tới giúp cho các nhà văn có thêm dũng khí tái hiện sinh động

bản chất lương thiện trong con người hắn, khiến hắn khao khát được quay
trở lại cuộc sống như ngày xưa. Chí đứng giữa danh giới của sự sống và cái
chết và hắn đã chết trên con đường tìm đến sự sống. Như vậy, ta có thể thấy
Chí Phèo là một con người mang bản chất lương thiện nhưng sống trong
hoàn cảnh xã hội lúc đó Chí bị tha hoá, trở thành một gã lưu manh, một con


quỷ dữ của làng Vũ Đại chuyên đi rạch mặt ăn vạ và uống rượu say vào rồi
chửi. Tính cách đó của Chí Phèo được xây dựng trong một hoàn cảnh điển
hình, một xã hội vô tâm đẩy con người ta vào bước đường cùng, bọn thống
trị ra sức bóc lột hết nhân tính của con người ta, khiến họ mất hết phần
“người” chỉ còn lại phần “con”. Chí Phèo đại diện cho một lớp người nông
dân lương thiện bị tha hoá cả nhân hình lẫn nhân tính, đứng giữa danh giới
của sự sống và cái chết, một bên là sống trong xã hội vô tâm, vô nhân tính,
một bên là cái chết. Ở Chí Phèo mang một nét riêng rất độc đáo mà không
nhân vật nào có, là một nhân vật điển hình đại diện cho một loại người, một
lớp người trong xã hội lúc bấy giờ.
Nhắc đến đấy ta cũng có thể thấy mối quan hệ giữa văn học và hiện thực
trong tác phẩm văn học. Văn học phản ánh hiện thực có khả năng hiểu biết
và khám phá hoặc các khía cạnh bản chất của hiện thực. Trong tác phẩn
“Chí Phèo” hện thực ở đây là xã hội thực dân nửa phong kiến thối nát, bọn
giai cấp thống trị đẩy người nông dân lương thiện vào con đường bị tha hoá,
khiến họ mất hết tính người. Văn học không chỉ phản ảnh hiện thực khách
quan mà còn biểu hiện thế giới chủ quan. Ở đây, Nam Cao đã thể hiện niềm
tin vào phẩm chất riêng của con người, Chí Phèo thà chết trên con đường trở
về với cuộc sống còn hơn sống là một con quỷ trong một xã hội thối nát.
Qua hiện thực trong văn học còn cho thấy sự sáng tạo của nhà văn trong
việc xây dựng hình tượng nhân vật. Khi uống rượu say là Chí Phèo chửi, hắn
chửi trời, chửi đời, chửi cả làng Vũ Đại, chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thằng
Chí Phèo và hắn vẫn nhận thức được rõ bản chất lương thiện có trong con