trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi, số 2b-2009 73

Đặc điểm cấu trúc lời chửi của nhân vật
Trong văn xuôi hiện thực phê phán giai đoạn 1930-1945

Trần Thị Hoàng Yến
(a)Tóm tắt. Chửi là hành động ngôn ngữ tồn tại khá phổ biến trong lời thoại nhân
vật. Bài viết này tập trung khảo sát cấu trúc lời chửi của nhân vật trong các tác phẩm
văn xuôi hiện thực phê phán giai đoạn 1930-1945, qua đó làm rõ thêm đặc trng văn
hoá độc đáo của ngời Việt trong hoạt động giao tiếp.

1. Đặt vấn đề
Chửi là hành động ngôn ngữ mà
dân tộc nào cũng có. Tiếng chửi không
chỉ tồn tại phổ biến trong giao tiếp hàng
ngày mà còn hiện hữu trong tác phẩm
văn học. Qua khảo sát 89 truyện ngắn
và tiểu thuyết giai đoạn 1930 -1945,
chúng tôi thấy lời chửi xuất hiện với số
lợng lớn trong ngôn ngữ hội thoại của
nhân vật. Với 350 đoạn thoại có lời chửi,
con số này đã chứng tỏ các nhà văn rất

(1). - Nhợc bằng mày chấp
chiếm, thì bà đào mả thằng tam đại
nhà mày lên, bà khai quật bật săng
thằng ngũ đại, lục đại nhà mày lên.

(Nguyễn Công Hoan- Bớc đờng cùng)
- Chửi đổng là chửi to tiếng nhng
không nhằm vào ai cụ thể, không chỉ
đích danh:
(2). - Mẹ kiếp, sáu mơi tuổi phải về
hu, ngời ta còn xin ở lại mãi cha
đợc, đằng này ba tuổi toẹt, đã vội nghỉ
với ngơi.
(Nguyễn Công Hoan - Thằng Quýt)
- Chửi mắng là chửi và mắng nhiếc:
(3). - Chúng mày nh lũ gà mờ.
(Nguyễn Công Hoan - Thầy cáu)
- Chửi rủa là chửi bằng những lời
nguyền rủa:
(4). - Sao Giời Phật không sai quỷ sứ
quật chết nó đi, còn để nó sống làm gì.
(Nguyễn Công Hoan -Một kiếp ngời)
- Chửi yêu là chửi nhng thể hiện
tình cảm yêu mến:
(5). - Trông mày hay lắm, ranh con ạ.
(Nguyễn Công Hoan - Một kiếp ngời)

Nhận bài ngày 20/6/2009. Sửa chữa xong 02/7/2009.
chửi đã vì nhiều lý do cụ thể khác nhau:
bất đồng về quyền lợi vật chất, mất của
cải, con cái h hỏng hay đồng nghiệp,
hàng xóm láng giềng làm điều gì đó
phật lòng Chẳng hạn: nhân vật vợ
Trơng Thi đã chửi nhà anh Pha vì
nghi ngờ ăn cắp con gà mái nhà mình
(trong tác phẩm Bớc đờng cùng của
Nguyễn Công Hoan) hay vợ quan phụ
mẫu chửi thằng hầu vì đã đa chị Dậu
vào phòng ngủ của chồng mình (trong
Tắt đèn của Ngô Tất Tố)
2.4. Về mục đích chửi
Căn cứ vào nội dung và vai tham
gia giao tiếp trong ngữ huống có lời
chửi, chúng tôi nhận thấy ngời chửi
nhằm vào những mục đích chửi sau:
- Ngời chửi muốn làm mất thể
diện ngời nghe, làm ngời nghe xấu
hổ, tẽn tò trớc ngời khác.
- Ngời chửi muốn răn đe, uốn nắn,
giáo dục kẻ bị chửi.
- Ngời chửi muốn doạ dẫm, uy hiếp
ngời bị chửi.
- Ngời chửi muốn lên án hiện
tợng tiêu cực nào đấy của xã hội
2.5. Quan hệ các vai trong lời chửi
Qua khảo sát ngữ liệu, có thể thấy
quan hệ liên nhân của hành động chửi
khá phức tạp, có tính đan xen, trong đó

nhẹ nợ!
(Nguyễn Công Hoan - Báo hiếu: Trả
nghĩa mẹ)
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi, số 2b-2009 75

Qua khảo sát, lời chửi của nhân vật
trong các tác phẩm văn xuôi hiện thực
phê phán giai đoạn 1930 -1945 chủ yếu
là lời chửi trực tiếp có dạng đơn thoại.
Do vai chửi thuộc tầng lớp có vai vế, địa
vị, thế mạnh kinh tế hoặc là phụ
huynh; còn vai nghe chửi là ngời yếu
thế hoặc ngời sợ vô lễ nên không có lời
chửi trả.
Dù ở dạng song thoại hay đơn thoại
thì lời chửi của nhân vật trong văn xuôi
hiện thực phê phán 1930-1945 đều tuân
thủ theo những kiểu cấu trúc phát ngôn
nh sau.
3. Cấu trúc lời chửi trực tiếp
của nhân vật trong tác phẩm văn
xuôi hiện thực phê phán giai đoạn
1930-1945.
3.1. Lời chửi có cấu trúc một từ

(10) - Khốn nạn! Tôi vẫn chắc mẫm
còn thừa một hào đem về đong gạo cho
con ăn. Bây giờ hết cả cha đủ! Gớm,
cái bà nghị, giàu thế mà còn làm điêu.
(Ngô Tất Tố - Tắt đèn)
(11) - Khỉ !
(Nguyễn Công Hoan - Bớc đờng cùng)
3.2. Lời chửi có cấu trúc cụm từ
Lời chửi có cấu trúc cụm từ chủ yếu
biểu thị sự nguyền rủa, báng bổ, đe doạ.
Vì thế tác giả đã đặt động từ, tính từ ở
đầu câu chửi làm tăng sắc thái lời chửi:
(12) - Láo quen. Con bé bằng ngần
kia mày đã xoen xoét bảo nó lên bảy, nói
cho chó nghe à?
(Ngô Tất Tố - Tắt đèn)
(13) - Kệ cha mày! Cho mày chết đi!
(Nam Cao - Giăng sáng)
Đặc biệt với cấu trúc này, chúng tôi
nhận thấy tổ hợp [đồ + X] xuất hiện khá
nhiều. Ngời bị chửi thờng bị so sánh
với súc vật hoặc các từ ngữ có ý nghĩa
chê bai, chửi rủa, xúc phạm nhân cách
ngời khác.
ở
đây các nhân vật đã sử
dụng các phơng tiện tạo lời chửi có tổ
hợp [đồ + X] nh sau:
Danh từ đồ kết hợp với từ chỉ động
vật: đồ quỷ, đồ chó, đồ khỉ, đồ con lợn

sở là con ngời không ai muốn bản thân
bị xúc phạm. Phía ngời chửi tìm đợc
cách càng hạ nhục đối phơng thì càng
thành công. Ví dụ:
(14) - Đồ mặt dày! Thế mà không
biết nhục! Sao nó không chết đi cho
ngời ta nhẹ nợ !
(Nguyễn Công Hoan - Báo hiếu: trả
nghĩa mẹ)
(15) - Đồ xỏ lá ! Đem về để vợ chồng
con cái ăn với nhau! Nhà tao không có
lợn!
(Nguyễn Công Hoan - Gánh khoai lang)
(16) - Ông ấy là ông quan, ông ấy
không thèm nói dối! Mày bảo ông ấy bịa
rằng mày chim con gái ông ấy, ông ấy
bịa rằng mày ngủ với con gái ông ấy
phải không? Đồ vô phúc!
(Nguyễn Công Hoan - Tắt lửa lòng)
Bên cạnh đó các nhân vật dùng lối
chửi liên quan tới tông chi, họ hàng, tổ
tiên, trời phật. Lối chửi này thờng
dùng cấu trúc danh ngữ. Đây là lời hô
gọi đồng thời là lời chửi. Ngời chửi đã
gọi ba, bốn thế hệ gia đình, họ tộc đợc
tôn kính của đối phơng ra để chửi: mẹ
mày, bố mẹ mày, cha đẻ mẹ mày, cha
tiên s, tiên s mày Đây là lối chửi
cay độc, xúc phạm tới họ hàng thân tộc -
vốn là điều kiêng kỵ, linh thiêng trong

kia cảm thấy bị xúc phạm thì mới hả
hê. Do vậy nội dung chửi đầy đủ, rõ
ràng thông tin hơn qua các kết cấu chủ
vị có tính chất trần thuật, cầu khiến
hay nghi vấn
(20) - Khi thấy chậm giờ, ông lý
trởng nghiến răng nói:
- Chúng nó ngu nh lợn. Ngời ta
cho đi xem bóng đá chứ ai làm gì mà
cũng phải bắt. Rồi quan thấy không đủ
số, lại chửi ông không tận tâm.
(Nguyễn Công Hoan - Tinh thần thể dục)
(21) - Con mẹ đĩ Dậu! Mày đã biết
nhục cha con? Ông còn làm cho bõ
ghét mới thôi!
(Ngô Tất Tố - Tắt đèn)
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVIIi, số 2b-2009 77

(22) - Quân mới ngu chứ! Quần áo
tù đợc thế này à? Đó là quần áo của
trời cho đấy. Cứ ra tắm đi rồi mặc vào.
Không hỏi lôi thôi.
(Ngô Tất Tố - Tắt đèn)
Có lời chửi sử dụng thành ngữ là

thèm gả cho cái thứ mày. Mày là đồ
khốn nạn! Tao chỉ dạy cho mày ăn ở
trung hậu, mày học ở đâu những cái
thói ba que của con nhà mất dạy. Mày
bêu tao, mày làm nhục tao với ông Tú.
(Nguyễn Công Hoan - Tắt lửa lòng)
(27) - Bà mất nhà mất cửa, bà đi
ăn mày, nhng bà hãy còn chửi cho
sớng miệng hôm nay, rồi bà muốn đi
đâu thì đi.
(Nguyễn Công Hoan - Bớc đờng cùng)
3.5. Lời chửi có cấu trúc đoạn văn
Đoạn văn đợc hiểu: Một phần của
văn bản nằm giữa hai dấu chấm xuống
dòng và hoạt động nh một chỉnh thể cú
pháp phức hợp, mang nội dung ngữ
nghĩa nhất định [9, tr. 91].
Lời chửi có cấu trúc đoạn văn là sự
tập hợp nhiều câu có nội dung chửi
mắng. Lời chửi này có tính chất dài,
vần điệu nhịp nhàng nhng mang đầy
tính ám chỉ và quyết liệt. Bên trong cấu
trúc đoạn chửi có câu ngắn, câu dài.
Câu ngắn thờng dùng để kêu van, kêu
gọi ngời phân chứng. Câu dài là để kể
tội, mạt sát, đay nghiến, đe doạ, nguyền
rủa đối phơng.
(28) - Làng trên xóm dới! Bên sau
bên trớc! Bên ngợc bên xuôi! Tôi có
nuôi con gà mái xám sắp ghẹ ổ, nó lạc

78

ăn chết một, hai ngời ăn chết hai, ba
ngời ăn chết ba, mày xuống âm phủ,
mày bị quỷ sứ thần linh rút ruột ra, ơi
cái thằng chết đâm, cái con chết xỉa kia.
(Nguyễn Công Hoan - Bớc đờng cùng)
Qua những đoạn chửi trên, chúng
ta có thể nhận thấy đặc trng văn hoá
của ngời Việt đợc thể hiện khá tinh
tế và độc đáo.
Thứ nhất là cấu trúc lời chửi rất
cân đối. Tính cân đối thể hiện trong
cách gọi ngời phân chứng hay kẻ bị
chửi để trần thuật về sự tình bị mất của
của bản thân:
(30) - Làng trên/xóm dới! Bên
sau/bên trớc! Bên ngợc/bên xuôi!
(Nguyễn Công Hoan - Bớc đờng cùng)
(31) -
ớ
i cái thằng chết đâm,/cái
con chết xỉa kia!
(Nguyễn Công Hoan - Bớc đờng cùng)
Thứ hai là tính nhịp nhàng, vần
điệu của lời chửi. Ngời nghe cảm giác
lời chửi nh đợc hoà phối tính nhạc và
đợc ngời chửi ngân nga từ nội dung
này đến nội dung khác để thoả mãn cơn
tức giận:

nó là con gà, nó về nhà mày, nó biến
thành cú, thành cáo, thành thần nanh
mỏ đỏ, nó mổ chồng, mỏ con, mổ cái nhà
mày lên cho mà xem
(Nguyễn Công Hoan - Bớc đờng cùng)
(36) - Sao Giời Phật không sai quỷ
sứ quật chết nó đi, còn để nó sống làm
gì!
(Nguyễn Công Hoan - Một kiếp ngời)
4. Kết luận
Qua khảo sát cấu trúc lời chửi của
nhân vật trong tác phẩm văn xuôi hiện
thực phê phán 1930-1945 bớc đầu
chúng tôi rút ra một số kết luận sau:
Lời chửi của nhân vật chủ yếu tồn
tại ở dạng trực tiếp và đơn thoại, do vai
chửi chủ yếu là ngời có thân thế, có địa
vị, có kinh tế trong xã hội; còn vai nghe
chửi lại là ngời yếu thế hoặc sợ vô lễ
nên không có lời chửi đáp.
Nhân vật đã sử dụng phơng thức
tạo lời chửi khá đa dạng và linh hoạt.
Lời chửi có cấu trúc đa dạng: một từ,
một ngữ, một kết cấu chủ vị, nhiều kết
cấu chủ vị và đoạn văn. Đặc biệt, ở loại
lời chửi ngắn kết cấu lại khá cố định,
trở thành một quán ngữ.
Khi thực hiện hành động chửi, bao
giờ, vai chửi cũng chủ trơng cờng
điệu hoá bản chất vấn đề hay sự thật

dục, Hà Nội, 1994.
[7] Ngô Tất Tố, Tắt đèn, NXB Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh, 1994.
[8] Yahoo! Hỏi và đáp, Tại sao ngời ta lại chửi bậy.
Website http:vn.answers.yahoo.com, T4/ 2008.
[9] Nguyễn Nh
ý
(chủ biên), Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học, NXB Giáo
dục, Hà Nội, 2002.

Summary

Structural features of characters abuse in Critical prose
from 1930 to 1945

Abusing is a speach act that exists quite common in characters callouts. This
article concentrates on finding out the structure of characters abuse in Critical
prose from 1930 to 1945 order to clarify the features of original cultule structure in
communication of Vietnammese.

(a)
Khoa Giáo dục Tiểu học, Trờng Đại học Vinh.