ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ KHUYÊN

PH¸P LUËT VÒ DÞCH Vô KIÓM TO¸N §éC LËP
ë VIÖT NAM
Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. BÙI NGỌC CƢỜNG

HÀ NỘI - 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong
bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong
Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã
hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ
tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để
tôi có thể bảo vệ Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Thị Khuyên


2.1.1. Quy định về doanh nghiệp kiểm toán ................................................ 19
2.1.2. Quy định về hợp đồng kiểm toán…………………………………...29
2.1.3. Quy định về kiểm toán viên và tổ chức nghề nghiệp kiểm toán ........ 32
2.1.4. Quy định về báo cáo kiểm toán và hoạt động dịch vụ kiểm toán ...... 41
2.2.

Thực trạng thi hành pháp luật về kiểm toán độc lập ................... 48

2.2.1. Những kết quả đã đạt được trong việc thi hành pháp luật về dịch
vụ kiểm toán ....................................................................................... 48


2.2.2. Những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật
dịch vụ kiểm toán ............................................................................... 51
Chƣơng 3: PHƢƠNG HƢỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP
LUẬT VỀ DỊCH VỤ KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP ............................ 59
3.1.

Phƣơng hƣớng hoàn thiện pháp luật về dịch vụ kiểm toán
độc lập ............................................................................................... 59

3.1.1. Đảm bảo tính độc lập của hoạt động kiểm toán ................................. 59
3.1.2. Phù hợp với cam kết của Việt Nam và mở cửa thị trường dịch vụ
kiểm toán ............................................................................................ 61
3.1.3. Hoàn thiện pháp luật về dịch vụ kiểm toán phải đặt trong giải
pháp tổng thể hoàn thiện pháp luật về kế toán, tài chính ................... 62
3.2.

Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về dịch vụ kiểm toán
độc lập................................................................................................ 63

AFC:
AICPA:
BCKT:
BCTC:
BTC:
CPA:
DN:
DTL:
DTT:
HKSA:
ICAEW:
IFAC:
IIA:
IMA:
ISD:
KTĐL:
KTNB:
KTNN:
M&H:
NĐ:
NĐT:
QH:
SEC:
TT:
U&I:
VAA:
VACO:
VACPA:
WTO:


Công ty TNHH kiểm toán
Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam
Công ty Kiểm toán Việt Nam
Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam
Tổ chức thương mại thế giới


DANH MỤC BẢNG
Số hiệu bảng

Tên bảng

Bảng 1.1: Phân biệt các loại kiểm toán

Trang
12


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dịch vụ kiểm toán độc lập là một hoạt động đóng vai trò vô cùng quan trọng
trong nền kinh tế của các quốc gia đặc biệt đối với nền kinh tế có sự quản lý của
Nhà nước như ở Việt Nam hiện nay. Kiểm toán làm tăng mức độ tin cậy đối với
các thông tin tài chính, góp phần lành mạnh hoá các quan hệ kinh tế. Dựa vào kết
quả kiểm toán, những người sử dụng báo cáo tài chính được kiểm toán có được các
thông tin khách quan, chính xác theo đó có thể đánh giá một cách đúng đắn tình
hình tài chính cũng như kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp làm cơ sở
cho các quyết định kinh tế của mình. Bên cạnh mục tiêu chính là đưa ra ý kiến về
báo cáo tài chính, các kiểm toán viên, thông qua quá trình kiểm toán, còn có thể
đưa ra những kiến nghị giúp doanh nghiệp hoàn thiện hệ thống kiểm soát, nâng cao

chỉ ra những khiếm khuyết của pháp luật, đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật từ
đó thúc đẩy hoạt động kiểm toán, nâng cao chất lượng của hoạt động kiểm toán
hiện nay. Chính vì vậy, em đã chọn đề tài “Pháp luật về dịch vụ kiểm toán độc lập
ở Việt Nam” làm đề tài luận văn của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu tổng quát
- Nghiên cứu pháp luật về dịch vụ kiểm toán độc lập ở Việt Nam.
- Đề xuất một số phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về dịch vụ
kiểm toán độc lập.
2.2. Mục tiêu cụ thể
Hoàn thiện quy định của pháp luật về doanh nghiệp kiểm toán, kiểm toán
viên và kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán. Để hoàn thiện pháp luật về dịch
vụ kiểm toán độc lập ở Việt Nam.


3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động kiểm toán độc lập và pháp luật
về dịch vụ kiểm toán độc lập ở Việt Nam.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để giải quyết các nhiệm vụ trên, luận văn sử dụng phối hợp nhiều phương
pháp nghiên cứu như: phân tích, tổng hợp, khảo sát thực tế, so sánh… Các phương
pháp nghiên cứu trong luận văn được thực hiện trên nền tảng của phương pháp duy
vật biện chứng.
5. Tính mới và đóng góp của đề tài
Luận văn đưa ra cái nhìn tổng quát về pháp luật về dịch vụ kiểm toán độc
lập ở Việt Nam và đề xuất một số phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về
dịch vụ kiểm toán độc lập ở Việt Nam.
6. Tình hình nghiên cứu đề tài
Vấn đề nghiên cứu về pháp luật về dịch vụ kiểm toán độc lập cũng có một số
tác giả nghiên cứu một số khía cạnh của pháp luật kiểm toán như bài viết của tác

từ la tinh “Audit”, nguyên bản “Auditing” gắn với văn minh thời Ai Cập, La Mã cổ
đại. “Audit” có nghĩa là “Audrie” có nghĩa là “nghe” gợi lên một hình ảnh cổ điển
về kiểm toán là các tài khoản về tài sản phần lớn được kiểm tra bằng các người
soạn thảo đọc to lên cho một bên độc lập nghe và chấp nhận.
Ngày nay có rất nhiều các khái niệm về dịch vụ kiểm toán:
Theo Liên đoàn kiểm toán quốc tế (International Federation of accountants –
IFAC) thì “dịch vụ kiểm toán là việc kiểm toán viên độc lập kiểm tra và trình bày ý
kiến của mình về các bản báo cáo tài chính”.
Các tác giả Alvin A.Aen và James K.Loebbecker trong giáo trình “Kiểm
toán” đã nêu một định nghĩa chung về kiểm toán như sau:
“Dịch vụ kiểm toán là quá trình các chuyên gia độc lập thu thập và đánh
giá các bằng chứng về các thông tin có thể định lượng được của một đơn vị cụ
thể, nhằm mục đích xác nhận và báo cáo về mức độ phù hợp giữa các thông tin
này với các chuẩn mực đã được thiết lập” [25].
Tiến sĩ RobertN. Anthor, Giáo sư trường đại học Harvatr cho rằng: “Dịch


vụ kiểm toán là việc xem xét, kiểm tra các việc ghi chép kế toán bởi các kiểm
toán viên công cộng, được thừa nhận bởi các tổ chức bên ngoài tổ chức kiểm
tra”.
Điều này cũng phù hợp với định nghĩa được ghi trong phần mở đầu giải
thích về chuẩn mực kế toán của Vương quốc Anh: “Dịch vụ kiểm toán là sự kiểm
tra độc lập, và là sự bày tỏ ý kiến về những bản khai tài chính của một xí nghiệp
do một kiểm toán viên được bổ nhiệm để thực hiện những công việc đó theo đúng
với bất cứ nghĩa vụ pháp định có liên quan”.
Ở Pháp:
Dịch vụ kiểm toán là sự nghiên cứu kiểm tra các tài khoản niên độ của một
tổ chức do một người độc lập, đủ danh nghĩa gọi là kiểm toán viên tiến hành để
khẳng định rằng những tài khoản đó phản ánh đúng đắn tình hình thực tế, không
che giấu sự gian lận và chúng được trình bày theo mẫu chính thức của luật định.

+ Kiểm toán báo cáo quyết toán dự án hoàn thành, kiểm toán báo cáo tài
chính vì mục đích thuế và công việc kiểm toán khác.
+ Dịch vụ soát xét báo cáo tài chính, thông tin tài chính và dịch vụ bảo đảm
khác.
Các dịch vụ liên quan đến hoạt động kiểm toán
Tư vấn kinh tế, tài chính, thuế.
Tư vấn quản lý, chuyển đổi và tái cơ cấu doanh nghiệp.
Tư vấn ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị của doanh nghiệp, tổ
chức.
Dịch vụ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán.
Thẩm định giá tài sản và đánh giá rủi ro kinh doanh.
Dịch vụ liên quan khác về tài chính, kế toán, thuế theo quy định của pháp luật.


Đặc điểm của dịch vụ kiểm toán
Về chủ thể thực hiện dịch vụ là công ty kiểm toán độc lập:
Không phải bất kỳ công ty nào cũng có thể cung cấp dịch vụ này cho khách hàng
mà chỉ có công ty kiểm toán độc lập mới được thực hiện chức năng này.
Dịch vụ kiểm toán là một loại hình dịch vụ kinh doanh có điều kiện:
Để thực hiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán công ty kiểm toán khi được cấp giấy
chứng nhận đăng ký kinh doanh thì phải có đủ các điều kiện để được cấp giấy
chứng nhận đủ điều kiện hoạt động thì công ty mới được hoạt động.
Pháp luật điều chỉnh:
Chịu sự điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành và phải tuân thủ những nguyên tắc
hoạt động đặc thù mà pháp luật quy định.
Dịch vụ được thực hiện thông qua hợp đồng kiểm toán được ký kết giữa
khách hàng và công ty kiểm toán.
Mục đích của kiểm toán là xác nhận mức độ tin cậy của thông tin trình bày
trong báo cáo tài chính và các hồ sơ tài chính kế toán.
Chức năng của kiểm toán

nước và kiểm toán nội bộ
Kiểm toán độc lập do doanh nghiệp kiểm toán thực hiện. Kiểm toán Nhà
nước kiểm toán các hoạt động tài chính nhà nước. Kiểm toán nội bộ kiểm toán
trong từng đơn vị, cơ quan.
Kiểm toán Nhà nước là hoạt động kiểm toán do cơ quan Kiểm toán Nhà
nước tiến hành. Kiểm toán Nhà nước tiến hành kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm
toán tuân thủ, kiểm toán hoạt động, xác định độ tin cậy của các báo cáo tài chính,
kiểm tra việc chấp hành các chính sách, chế độ của Nhà nước và đánh giá hiệu quả


hoạt động tại các đơn vị sử dụng vốn và kinh phí của Nhà nước. Kiểm toán Nhà
nước là một tổ chức trong bộ máy quản lý của Nhà nước và kiểm toán viên Nhà
nước là các viên chức Nhà nước.
Kiểm toán Nhà nước được thành lập và hoạt động năm 1994 theo Nghị định
70/CP, ngày 11/07/1994 của Chính phủ và Nghị định số 93/2003/NĐ-CP ngày
13/8/2003. Sau đó Luật Kiểm toán nhà nước đã được Quốc hội nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khóa XI thông qua tại kỳ họp thứ 7 ngày 14/6/2005
và có hiệu lực thi hành từ 1/1/2006. Luật Kiểm toán nhà nước đã quy định:
Kiểm toán Nhà nước “là cơ quan chuyên môn về lĩnh vực kiểm tra tài chính
Nhà nước do Quốc hội thành lập hoạt động độc lập và chỉ tuân thủ pháp luật;
Kiểm toán Nhà nước có chức năng kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán tuân
thủ, kiểm toán hoạt động đối với mọi cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng ngân sách,
tiền và tài sản nhà nước” [21, Điều 13, 14].
Kiểm toán Nhà nước bằng hoạt động kiểm toán có trách nhiệm đánh giá và
xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của tài liệu và số liệu kế toán, báo cáo quyết
toán của các cơ quan Nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, đơn vị kinh tế Nhà nước và
các đoàn thể quần chúng, tổ chức xã hội có sử dụng kinh phí của nhà nước cụ thể
như sau:
Kiểm toán Báo cáo quyết toán Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung
ương. Kiểm toán báo cáo tài chính của các Bộ, các cơ quan thuộc Quốc hội, Tòa án

Tài Chính ban hành “Quy chế kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán, kế
toán”, Hà Nội.

5.

Bộ Tài chính (2007), Quyết định 89/2007/QĐ-BTC ngày 24/10/2007 của Bộ
Tài Chính về lựa chọn doanh nghiệp kiểm toán được chấp nhận kiểm toán cho
tổ chức phát hành, tổ chức niêm yết và tổ chức kinh doanh chứng khoán, Hà
Nội.

6.

Bộ Tài chính (2012), Thông tư 129/2012/TT-BTC ngày 09/08/2012 Quy định
về việc thi và cấp Chứng chỉ kiểm toán viên và Chứng chỉ hành nghề kế toán
có hiệu lực thi hành kể từ ngày 25/09/2012, Hà Nội.

7.

Bộ Tài chính (2012), Thông tư 150/2012/TT-BTC ngày 12/09/2012 Hướng dẫn
cập nhật kiến thức hàng năm cho kiểm toán viên (KTV) đăng ký hành nghề
kiểm toán có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013, Hà Nội.

8.

Bộ Tài chính (2012), Thông tư 202/2012/TT-BTC ngày 19/11/2012 Hướng
dẫn về đăng ký, quản lý và công khai danh sách KTV hành nghề kiểm toán có
hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2013, Hà Nội.

9.




21. Quốc hội (2006), Luật kiểm toán Nhà nước số 37/2005/QH11 có hiệu lực
ngày 01/01/2006, Hà Nội.
22. Quốc hội (2005), Luật doanh nghiệp số 60/2005/QH11 có hiệu lực ngày
01/07/2006, Hà Nội.
23. Trần Thị Giang Tân (2009), Kiểm soát chất lượng từ bên ngoài đối với hoạt
động kiểm toán độc lập – Bài học kinh nghiệm từ Hoa Kỳ, NXB Tài chính, Hà
Nội.
24. VACPA (2012), Báo cáo kết quả kiểm tra tình hình hoạt động năm 2011 của
30 công ty kiểm toán, Hà Nội.
25. VACPA (2013), Báo cáo tổng kết, đánh giá tình hình hoạt động năm 2012 và
phương hướng hoạt động năm 2013 của các công ty kiểm toán độc lập, Hà
Nội.

Tiếng Anh
26. Alvin A.Arens, James, K.Loebbecke (1984), Auditing: An Intergrated
Approach, Prenticeltall International.