Phân tích biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ
trong Quản lý Hành chính Nhà nước
Bài làm
a) Cơ sở pháp lý
Nguyên tắc tập trung dân chủ được ghi nhận tại Điều 6 Hiến pháp 1992. Ðây là
nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của nhà nước ta, việc thực hiện quản
lý hành chính nhà nước phải tuân theo nguyên tắc này. “ Quốc hội, hội đồng nhân
dân và các cơ quan khác của Nhà nước đều phải tổ chức và hoạt động theo
nguyên tắc tập trung dân chủ”.

b) Biểu hiện của nguyên tắc
Nguyên tắc tập trung dân chủ bao hàm sự kết hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa hai yếu
tố tập trung và dân chủ, vừa đảm bảo sự lãnh đạo tập trung trên cơ sở dân chủ, vừa
đảm bảo mở rộng dân chủ dưới sự lãnh đạo tập trung. Chúng có mối quan hệ qua
lại, phụ thuộc và thúc đẩy nhau cùng phát triển trong quản lý hành chính nhà
nước.
Bên cạnh đó, hệ thống "song trùng trực thuộc" của nhiều cơ quan quản lý, bảo
đảm sự kết hợp tốt nhất sự lãnh đạo tập trung theo ngành với quyền quản lý tổng
thể của địa phương.
Sự phân quyền cho từng cấp là cần thiết nhưng phải đồng thời được kết hợp với
việc xác định vai trò của từng cấp hành chính: trung ương, tỉnh, huyện, xã. Từ khi
ra đời, mỗi cấp đã có "sứ mệnh lịch sử" và vai trò quản lý hành chính nhà nước
riêng, đặc thù. Có những chức năng được thực hiện ở cấp dưới lại có hiệu quả hơn
cấp trên, hoặc có những chức năng tất yếu phải được thực hiện ở cấp cơ sở. Hương
ước làng xã là một ví dụ. Hương ước không thể được "lập ra" ở cấp huyện, cấp mà
có thể có rất nhiều làng xã với những tập quán và lối sống khác nhau. Từ đó,
nguyên tắc tập trung dân chủ được biểu hiện cụ thể như sau:
- Sự phụ thuộc của cơ quan hành chính nhà nước vào cơ quan quyền lực nhà nước
cùng cấp.
“Nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân
dân là những cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, do nhân

thuộc vào Bộ Tư pháp.
Nguyên tắc song trùng trực thuộc của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương
bảo đảm sự thống nhất giữa lợi ích chung của nhà nước với lợi ích của địa
phương, giữa lợi ích ngành với lợi ích của lãnh thổ.

4


Ðối với cơ quan chuyên môn, một mặt phụ thuộc vào cơ quan hành chính nhà
nước có thẩm quyền chung cùng cấp, mặt khác nó phụ thuộc vào cơ quan hành
chính nhà nước có thẩm quyền chuyên môn cấp trên trực tiếp.
Ví dụ: Sở Tư pháp Tỉnh N, một mặt phụ thuộc vào UBND Tỉnh N, mặt khác phụ
thuộc vào Bộ Tư pháp.
Nguyên tắc song trùng trực thuộc của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương
bảo đảm sự thống nhất giữa lợi ích chung của nhà nước với lợi ích của địa
phương, giữa lợi ích ngành với lợi ích của lãnh thổ.

5


“ Trách nhiệm” không chỉ được hiểu theo nghĩa là bổn phận, vai trò,
mang tính tích cực, xuất phát từ ý thức của con người về vị trí, vai trò của mình
đối với xã hội, đối với những người thân thích… mà còn được hiểu theo hai
nghĩa nữa là: Trách nhiệm là nghĩa vụ (nghĩa tích cực),và trách nhiệm phải
gánh chịu những hậu quả bất lợi vì đã vi phạm pháp luật, đó là sự phản ứng, lên
án của Nhà nước và xã hội đối với những chủ thể vi phạm pháp luật gây hậu
quả xấu cho xã hội. Trách nhiệm hành chính mà chúng ta tìm hiểu được hiểu
theo nghĩa thứ hai. Để có căn cứ xác đinh thế nào là trách nhiệm hành chính,
trước hết cần phải biết thế nào là trách nhiệm pháp lý, vì trách nhiệm hành
chính là một dạng cụ thể của trách nhiệm pháp lý ( khi cá nhân tổ chức thực

cứu. Về cơ sở thực tiễn thì trách nhiệm pháp lý chỉ đặt ra đối với những chủ thể
thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Về cơ sở pháp lý, đó là những quy định
của pháp luật hiện hành có liên quan đến vi phạm pháp luật đó về thẩm quyền,
trình tự, thủ tục để giải quyết các vụ việc đó. Vì thế, để tiến hành truy cứu trách
nhiệm hành chính đối với tổ chức, cá nhân thì cần phải xác định cụ thể họ có
thực hiện việc vi phạm hành chính trên thực tế hay không. Trách nhiệm hành
chính không được đặt ra đối với tổ chức, cá nhân không vi phạm hành chính.
Truy cứu trách nhiệm hành chính đối với tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính
về bản chất là việc áp dụng các hình thức, biện pháp xử phạt hành chính đối với
tổ chức, cá nhân đó.
Người có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hành chính sẽ ra quyết định
buộc các chủ thể bị truy cứu trách nhiệm hành chính phải thực hiện các biện
pháp chế tài hành chính, đó là những biện pháp buộc những đối tượng bị truy
cứu trách nhiệm hành chính phải chịu những hạn chế về quyền tài sản hoặc tự
do.
Một người chỉ bị truy cứu trách nhiệm hành chính khi có đầy đủ cơ sở để
chứng minh được họ đã thực hiện hành vi vi phạm hành chính và biện pháp chế
tài hành chính áp dụng đối với họ phải có mục đích phạt vi phạm.
Vi phạm hành chính chỉ là cơ sở chung để truy cứu trách nhiệm hành chính
đối với tổ chức, cá nhân vi phạm. Vấn đề là tổ chức, cá nhân vi phạm hành
chính có bị truy cứu trách nhiệm hành chính trên thực tế hay không còn phụ
thuộc vào việc thực hiện nhiều quy định pháp luật khác có liên quan. Ví dụ:
Căn cứ vào thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính thì tổ chức và cá nhân đã thực
hiện vi phạm hành chính, nhưng vi phạm hành chính đó đã hết thời hiệu xử phạt
theo quy định của pháp luật, do đó, trách nhiệm hành chính cũng sẽ không đặt
ra đối với họ trong trường hợp này.
Việc xác định cụ thể chủ thể vi phạm hành chính (tổ chức, cá nhân) có ý
nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần giúp ta có thể phân biệt được trách nhiệm
hành chính với trách nhiệm hình sự (cá nhân thực hiện hành vi phạm tội).
Thứ hai: Trách nhiệm hành chính là trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá

chính do pháp luật hành chính quy định . Khi tiến hành việc truy cứu trách
nhiệm hành chính, các chủ thể có thẩm quyền bắt buộc phải tuân thủ nghiêm
ngặt các quy định về thủ tục do pháp luật đặt ra, chẳng hạn: Người có thẩm
quyền truy cứu trách nhiệm hành chính phải thực hiện các công việc theo đúng
trình tự về thời gian, không gian của sự việc…Như vậy thì mới đảm bảo việc có
đầy đủ căn cứ cần thiết để tiến hành truy cứu trách nhiệm hành chính đối với tổ
chức, cá nhân vi phạm hành chính một cách nhanh chóng, kịp thời trong thời
hạn pháp luật quy định nhưng vẫn đạt hiệu quả cao.

8