BÁO CÁO HỘI NGHỊ KHOA HỌC
MẤY TIỀN ĐỀ
CHO VIỆC GIẢNG DẠY VĂN HỌC
DƯỚI ÁNH SÁNG CỦA
LÍ THUYẾT TÍN HIỆU THẨM MĨ
TS. Trần Văn Sáng - Khoa Ngữ văn ĐHSP-ĐHĐN


ĐẶT VẤN ĐỀ
• Cái gọi là “nghệ thuật ngôn từ” phải được nhìn
nhận một cách biện chứng trong mối quan hệ qua
lại giữa hình thức biểu đạt và nội dung biểu đạt
dưới tinh thần tiếp cận theo hướng liên ngành
ngôn ngữ các sự kiện văn học. Cho đến nay, vấn
đề này đã không được giải quyết một cách thoả
đáng từ cả hai phía: ngôn ngữ học và văn học.


ĐẶT VẤN ĐỀ
• Vì thế, vấn đề ngôn ngữ các sự kiện văn học- một
hướng tiếp cận mang lại nhiều gợi mở bổ ích và
lý thú trong việc phân tích, bình giảng văn
chương - được nghiên cứu một cách toàn diện
hơn.
• Trong đó đáng chú ý nhất là cách tiếp cận dưới
ánh sáng của lí thuyết tín hiệu thẩm mĩ (THTM).
Đặc biệt là đối với thơ và ca dao.


NÔI DUNG
1.Về khái niệm tín hiệu thẩm mĩ

biến thể, cụ thể của nó; còn các biến thể chính là
các giá trị ngôn ngữ - CBĐ của THTM. Trong
trường hợp này, các biến thể đựơc xem là đẳng
cấu với cái trừu tượng - những THTM hằng thể,
xuất hiện bất biến, cố định.


NÔI DUNG
VD: Tín hiệu “trăng” có thể tương ứng với các hình thức
miêu tả - cụ thể hóa như: trăng tròn, trăng khuyết, trăng
lạnh, trăng tà, trăng nghiêng. Một tín hiệu “sông” có thể
ứng với nhiều từ: sông, dòng, bờ, lạch, hói..,


NỘI DUNG
• Có thể hình dung mối quan hệ hai mặt giữa CBĐ và
CĐBĐ của THTM trong tác phẩm văn chương như sau:

• THTM =

CBĐ : âm thanh
CBĐ : Ngôn ngữ -----------------------------CĐBĐ : ý nghĩa ngôn ngữ
-----------------------------------------------------CĐBĐ : Ý nghĩa thẩm mĩ


NỘI DUNG


NỘI DUNG
3. Các bình diện nghiên cứu THTM trong văn học

• Sự chi phối về điều kiện lịch sử văn hoá ảnh hưởng trực tiếp đến
quá trình biểu trưng hoá của các tín hiệu thẩm mĩ, đến việc lựa
chọn hình thức cái-biểu-đạt các ý nghĩa biểu trưng.
• Chẳng hạn, để biểu trưng cho làng quê Việt Nam phải tính đến cây
đa, bến nước, con đò, mái đình...


KẾT LUẬN
• 1) THTM là một loại tín hiệu văn chương đặc biệt, có tính cấu trúc,
tính hàm súc đa nghĩa và tính biểu trưng hóa cao.
• 2) Là một loại kí hiệu, do vậy, cácTHTM phải được nghiên cứu
trên các bình diện tạo nên kí hiệu theo cơ chế của kí hiệu học. Đó
là bình diện CBĐ và CĐBD. Đó là mối quan hệ từ chiều sâu, có
tính hai chiều, không thể xem trọng bình diện này mà hạ thấp bình
diện kia, và ngược lại.
3) Hàm ý biểu trưng của THTM trong văn học hình thành theo
phương thức chuyển nghĩa. Quá trình chuyển đổi này theo hướng
càng hàm súc càng đa nghĩa.
• Việc tìm hiểu giá trị biểu trưng của THTM trong văn học xét cho
cùng chính là quá trình tiếp cận, lí giải những ý nghĩa cuộc sống đi
vào ngôn ngữ, vào ngôn từ nghệ thuật rồi lại trở về cuộc sống với
một chất lượng mới hơn, ưu việt hơn.


CẢM ƠN
Xin chân thành quý thầy cô cùng toàn thể quý vị
tham dự đã chú ý lắng nghe chúng tôi trình bày.

Trân trọng
Tác giả