A. MỞ ĐẦU
Hiện tượng tội phạm ở Việt Nam đang ngày một diễn biến phức tạp không chỉ
gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống an ninh trật tự của
người dân mà gây khó khăn khó khăn rất nhiều cho cơ quan chức năng trong quá
trình điều tra và phá án. Năm được thực trạng về tình hình tội phạm ở nước ta
thông qua mô hình nghiên cứu định tính và định lượng sẽ giúp cho chúng ta có cái
nhìn tổng quát hơn về tình hình tội phạm hiện nay đồng thời có thể đưa ra những
giải pháp để ngăn chặn và hạn chế hiện tượng tội phạm hiện nay. Để thấy rõ hơn về
vấn đề này, tôi đã lựa chọn đề tài “ Vận dụng mô hình nghiên cứu định tính và
định lượng về hiện tượng tội phạm để phân tích thực trạng hiện tượng tội phạm
ở Việt Nam hiện nay?”
B. NỘI DUNG
I, Khái niệm tội phạm
Hiện tượng tội phạm là hiện tượng xã hội – pháp lí luôn ở trạng thái động, xuất
hiện trong xã hội có giai cấp, là thể thống nhất các tội phạm được thực hiện trong
xã hội nhất định và ở thời kì nhất định, có các nguyên nhân, các đặc điểm đinh
lượng(thực trạng) và định tính (tính chất, cơ cấu) của nó đồng thời có tính độc lập
tương đối.
II, Các mô hình nghiên cứu xã hội học về hiện tượng tội phạm.
1, Mô hình nghiên cứu định lượng
Mô hình nghiên cứu định lượng cho phép chia ra mức độ, tình trạng thực tế
của hiện tượng tội phạm. Nói cách khác, tình trạng thực tế của hiện tượng tội phạm
là tổng số các tội phạm đã được thực hiện và những người đã thực hiện các tội
phạm đở khu vực nhất định và trong khoảng thời gian nhất định.

1


Nghiên cứu định lượng về hiện tượng tội phạm đòi hỏi phải xác định và khảo
sát các chỉ báo sau đây:
- Chỉ báo về mối tương quan giữa số lượng các tội phạm đã được khai báo bởi

một địa bàn nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định. Chỉ báo này cho
phép đánh giá về tình hình, diễn biến của tội phạm, về tình hình an ninh, trật tự xã
hội trên địa bàn đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
- Chỉ báo về tỉ trọng giữa tội phạm ít nghiêm trọng so với tội phạm nghiêm
trọng, tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Sẽ là vấn đề
hết sức đáng lo ngại trên địa bàn hay khu dân cư nếu như số lượng tội phạm rất
nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng luôn chiếm tỉ lệ cao so với tội
phạm ít nghiêm trọng
2, Mô hình nghiên cứu định tính
Mô hình nghiên cứu định tính cho phép nhà nghiên cứu xem xét tính chất , cơ
cấu, quá trình vận động và biến đổi của hiện tượng tội phạm ở khu vực vào khoảng
thời gian nhất định.
Tính chất của hiện tượng tội phạm thể hiện ở chỗ nó là hiện tượng có tính
nguy hiểm cho xã hội rất cao, nghĩa là nó gây ra hoặc đe dọa gây ra những thiệt hại
trực tiếp hay gián tiếp rất lớn, rất đáng kể cho xã hội nói chung, cho các quan hệ xã
hội nói riêng…Tính chất của hiện tượng tội phạm còn được thể hiện ở các đặc điểm
phức tạp của của nhân thân người phạm tội .Những đặc điểm về nhân thân người
phạm tội thường được sử dụng để xác định là tuổi, giới tính, dân tộc, trình độ học
vấn, thói quen, nghề nghiệp, quan niệm đạo đức, nhận thức pháp luật…
Cơ cấu của hiện tượng tội phạm được phản ánh qua các chỉ số về mối tương
quan của các loai tội phạm khác nhau như giữa các tội phạm cố ý và vô ý.Theo loại
cơ cấu này, người nghiên cứu sẽ xác định loại tội phạm cố ý, vô ý xảy ra chiếm tỉ lệ
bao nhiêu % trong tổng số tội phạm xảy ra, cũng như số người phạm tội cố ý hoặc
3


vô ý chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số người phạm tội của các tội với các hình
thức lỗi khác nhau. Cơ cấu của hiện tượng tội phạm theo hình thức phạm tội.Theo
loại cơ cấu này, người nghiên cứu sẽ xác định tội phạm xảy ra dưới hình thức đồng
phạm, đơn lẻ và nhất là phạm tội có tổ chức chiếm tỉ lệ bao nhiêu % trong tổng số

hoặc các đối tượng là người Việt Nam câu kết với các đối tượng người nước ngoài
để thực hiện các hành vi phạm tội như giết người, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái
phép các chất ma tuý, đưa người ra nước ngoài bất hợp pháp.... Từ sau khi đẩy mạnh
điều tra triệt phá một số băng, nhóm tội phạm có tổ chức hoạt động theo kiểu xã hội
đen lớn, đặc biệt là băng nhóm Năm Cam và đồng bọn, tình hình các băng, nhóm tội
phạm có xu hướng “co lại” không còn hoạt động công khai, trắng trợn, thách thức
pháp luật như trước nhưng vẫn còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp.
Các loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng có giảm, nhưng còn diễn biến phức
tạp Tội phạm giết người, trung bình mỗi năm xảy ra khoảng 1.000 vụ. Mặc dù số
vụ án giết người đã được kiềm chế và có xu hướng giảm, nhưng tính chất ngày
càng nghiêm trọng, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, xảo quyệt, gây ra tâm lý
hoang mang, lo sợ trong quần chúng nhân dân. Trong các vụ án giết người, giết
người do nguyên nhân xã hội chiếm tỷ lệ cao (90%).Đáng chú ý, tình trạng người
thân trong gia đình giết nhau, như vợ giết chồng, con giết bố, cháu giết ông... có xu
hướng tăng. Số vụ giết người để cướp tài sản chỉ chiếm khoảng 10%. Tội phạm
chống người thi hành công vụ gia tăng, xảy ra nghiêm trọng ở nhiều địa phương.
Tội phạm hiếp dâm, nhất là hiếp dâm trẻ em gia tăng và xảy ra hết sức nghiêm
trọng, trung bình mỗi năm xảy ra 600 vụ. Có một số vụ hiếp dâm tính chất rất
nghiêm trọng. Thời gian gần đây, các vụ hiếp dâm, kể cả hiếp dâm trẻ em xẩy ra
nhiều ở khu vực, gây bức xúc trong dư luận xã hội.
Tội cướp tài sản trung bình mỗi năm xảy ra khoảng 1.600 vụ. Tuy nhiên,
những vụ cướp đặc biệt nghiêm trọng, có sử dụng vũ khí nóng xẩy ra nhiều, đặc
5


biệt là tình trạng dùng súng cướp các tiệm vàng giữa ban ngày ở khu vực đông dân
cư và sẵn sàng chống trả quyết liệt khi bị phát hiện, truy bắt. Đáng lưu ý là xu
hướng hình thành các băng, nhóm tội phạm cướp mang tính tổ chức, hoạt động lưu
động ở nhiều tỉnh, có nhiều đối tượng tham gia (làm quen qua chát, hoặc lập kế
hoạch rủ nhau đi cướp thông qua mạng..) .

sử dụng trái phép các chất ma tuý chiếm 12%. Thành phần người phạm tội ma tuý
cũng rất phức tạp: Thanh thiếu niên học sinh, sinh viên, đảng viên, công nhân viên
chức, người nước ngoài, nông dân, phụ nữ, thậm chí có cả trẻ em phạm tội. Tỷ lệ
người nghiện ma tuý phạm tội ngày càng cao, đặc biệt là trong lứa tuổi thanh thiếu
niên. Hiện nay cả nước có khoảng 170000 người nghiện ma tuý, đây là số liệu
người nghiện có hồ sơ quản lý, còn số người nghiện thực tế lớn hơn nhiều. Thời
gian gần đây xuất hiện một số tổ chức tội phạm tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái
phép các chất ma tuý với số lượng lớn, phạm tội nhiều lần, liên quan đến cả đối
tượng là người nước ngoài tham gia. Thí dụ vụ buôn ma tuý ở Quảng Trị phát hiện
185 bánh Heroin, vụ buôn lậu ma tuý ở thành phố Hồ Chí Minh có các các đối
tượng người Campuchia, người úc gốc Việt Nam...Tình trạng sử dụng trái phép các
chất ma tuý, đặc biệt là ma tuý tổng hợp diễn ra phức tạp ở nhiều địa phương, nhất
là ở các thành phố lớn, một số tụ điểm hoạt động trong thời gian dài, công khai,
trắng trợn, có sự bảo kê của một số cán bộ cơ sở... Đối tượng chủ yếu là học sinh,
sinh viên (85% trong lứa tuổi 16-25, cá biệt có đối tượng 14 tuổi), có vụ hàng trăm
đối tượng tham gia.
2. Một số đặc điểm hiện tượng tội phạm ở nước ta hiện nay
a. Sự hình thành các tổ chức, băng, nhóm tội phạm có chiều hướng gia tăng
Để tồn tại và tiếp tục hoạt động, tránh được sự phát hiện, điều tra, xử lý của
các cơ quan bảo vệ pháp luật, bọn tội phạm thường tìm cách móc nối, liên kết,tạo
thành các tổ chức, băng, nhóm tội phạm. Đây là một xu hướng phát triển của tội
phạm hiện nay ở nước ta.Bọn tội phạm đã liên kết hình thành các tổ chức tội phạm,
7


thâm nhập sâu rộng vào nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội ở nhiều nước và đã
vượt ra khỏi biên giới quốc gia, trở thành những tổ chức tội phạm mang tính quốc
tế như: các băng “ Hội Tam Hoàng”, “Trúc Liên Bồng”, “Tai Huen Chai”, Hội 14K
ở Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, “Quân đội đỏ Nhật Bản” ở Nhật Bản...
Hoạt động của tội phạm có tổ chức không chỉ diễn ra trong một số lĩnh vực

lợi dụng chức vụ, quyền hạn, giết người, cố ý gây thương tích...
d. Tội phạm ngày càng gắn với tệ nạn ma tuý
Phần lớn các vụ phạm tội đều liên quan tới ma tuý và các đối tượng nghiện ma
tuý, đặc biệt là các vụ trộm cắp, giết người, cướp của, cướp giật tài sản...Tổng kết
cho thấy: (70 - 80)% số vụ phạm tội ít nhiều có liên quan đến ma tuý và người
nghiện ma tuý. Riêng tội phạm cướp, cướp giật có tới 95% số vụ do các đối tượng
nghiện ma tuý gây ra.
e. Tính xã hội của tội phạm ngày càng thể hiện rõ nét, thể hiện những đặc trưng
riêng của nền kinh tế thị trường phát triển
Phần lớn các vụ việc phạm tội xâm phạm trật tự an toàn xã hội đều có nguyên
nhân từ các mâu thuẫn, tranh chấp, thù tức, ghen tuông, xích mích (nguyên nhân xã
hội)… Riêng trong các vụ án giết người thì giết người do nguyên nhân xã hội
chiếm tỷ lệ cao (khoảng 90%). Trong đó, 81% là do mâu thuẫn thù tức; 1,54% do
mê tín dị đoan; 3,6% để bịt đầu mối… Đáng chú ý là tình trạng người thân trong
gia đình giết hại lẫn nhau, như vợ giết chồng, con giết bố... có xu hướng tăng chiếm
15% - 20% tổng số vụ xảy ra. Điều này phản ánh những hiện tượng tâm lý không
bình thường của một bộ phận dân cư trong xã hội. Số vụ giết người để cướp tài sản
chỉ chiếm khoảng 10%.
Như vậy, hiện nay, tình hình tội phạm có xu hướng biến động về số lượng tội
phạm xảy ra trên thực tế ở nhiều địa phương trong các giai đoạn khác nhau của tình
hình đất nước, cụ thể: có loại tội phạm gia tăng, có loại tội phạm có xu hướng giảm
do nhiều nguyên nhân, ví dụ tội phạm rõ phát hiện và được thống kê nhiều hơn tội,
9


hoặc người lại tỷ lệ tội phạm ẩn ngày càng tăng cao( tội phạm xảy ra không được
thống kê do nhiều nguyên nhân khác nhau).Tuy nhiên, tính chất, cơ cấu, hiện tượng
của các loại tội phạm ngày càng diễn ra phức tạp, nguy hiểm,… gây khó khăn cho
cơ quan chức năng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự và an toàn xã hội. Ví dụ
như:

1. Nguyên nhân của hiện tượng tội phạm
*Nguyên nhân khách quan: một là, ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa
cao; sự phân hoá giai cấp và phân tầng xã hội giữa người giàu, kẻ nghèo ngày càng
gia tăng trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; hai là,tình
hình kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội trên thế giới diễn ra khá phức tạp, đã tác
động xấu đến sự hình thành và phát triển tội phạm ở nước ta.
*Nguyên nhân chủ quan: Công tác quản lý kinh tế - xã hội còn nhiều sơ hở, thiếu
sót, chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nước; đạo đức xã hội bị xuống cấp, ý thức chấp hành pháp luật của
người dân chưa cao do bị tác động của lối sống thực dụng, tiền tệ hoá các quan hệ
xã hội.
2. Một số giải pháp cụ thể như:
Một là, lực lượng Công an phải xây dựng thế trận phòng chống tội phạm,làm
tốt chức năng thường trực, tham mưu, xung kích trong tấn công trấn áp tội phạm;
kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ của các cơ quan
chuyên môn. Phòng ngừa phải đi đôi với đấu tranh, trấn áp mạnh mẽ, xử lý nghiêm
minh tội phạm theo phương châm phòng ngừa là cơ bản, xử lý nghiêm minh tội
phạm là quan trọng và phải tuân thủ đúng nguyên tắc không để lọt tội phạm, không
làm oan người vô tội.
Hai là, phát huy tinh thần làm chủ và vai trò to lớn của nhân dân trong phòng,
chống tội phạm, nhất là trong phát hiện, tố giác tội phạm, cảm hoá, giáo dục người
11


lầm lỗi tại cộng đồng dân cư; coi trọng vai trò của gia đình, nhà trường, các đoàn thể
quần chúng, phát huy tính tích cực của các tổ chức quần chúng tham gia bảo vệ an
ninh trật tự ở cơ sở.
Ba là, việc phòng chống tội phạm phải lồng ghép với các chương trình kinh tế xã hội khác thì mới đạt hiệu quả cao, đặc biệt là với Chương trình hành động phòng,
chống ma tuý, Chương trình hành động bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, Chương
trình phòng, chống tệ nạn xã hội…


1

1.Mô hình nghiên cứu định lượng

1

2. Mô hình nghiên cứu định tính

2

III, Thực trạng hiện tượng tội phạm ở Việt Nam

3

1. Thực trạng của những loại tội phạm cụ thể:

4

2. Một số đặc điểm hiện tượng tội phạm ở nước ta hiện nay

6

IV. Nguyên nhân và giải pháp đối với tình hình tội phạm ở nước ta

9

hiện nay
1.Nguyên nhân của hiện tượng tội phạm